Quy định pháp luật phát sinh chi phí không được thỏa thuận

Phát sinh chi phí không được thỏa thuận là một trong những vấn đề được quan tâm khi thực hiện giao dịch hoặc hợp đồng. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về phát sinh chi phí không được thỏa thuận và giải đáp một số thắc mắc liên quan, từ đó giúp cá nhân, tổ chức hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình.

I. Sự ảnh hưởng của phát sinh chi phí không được thỏa thuận trong giai đoạn hiện nay

Phát sinh chi phí không được thỏa thuận có thể gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực cho doanh nghiệp, bao gồm tăng chi phí, giảm lợi nhuận, làm chậm tiến độ dự án, gây tranh chấp và ảnh hưởng đến mối quan hệ hợp tác. Phát sinh chi phí thường xảy ra khi thiếu sự trao đổi, bàn bạc kỹ lưỡng về phạm vi công việc, điều khoản hợp đồng và các chi phí phát sinh tiềm ẩn ngay từ ban đầu.

Ví dụ về vấn đề liên quan đến phát sinh chi phí không được thỏa thuận thực tế

Công ty A (bên bán) và Công ty B (bên mua) ký kết hợp đồng mua bán vật liệu xây dựng, hợp đồng quy định giao hàng tại kho của bên mua, nhưng bên bán lại giao đến địa điểm khác và yêu cầu người mua chịu chi phí vận chuyển bổ sung. 

II. Phát sinh chi phí không được thỏa thuận là gì?

Chi phí phát sinh không được thỏa thuận ban đầu thường xuyên xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng hoặc giao dịch giữa các bên. Dưới đây là khái niệm và nguyên nhân làm phát sinh chi phí không được thỏa thuận.

1. Khái niệm về phát sinh chi phí không được thỏa thuận

Phát sinh chi phí không được thỏa thuận là những khoản chi phí phát sinh ngoài phạm vi và nội dung đã được hai bên ký kết trong hợp đồng hoặc thỏa thuận ban đầu mà không được quy định hoặc dự kiến chi trả trước đó.

2. Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến phát sinh chi phí không được thỏa thuận

Chi phí phát sinh không được thỏa thuận có thể do nhiều nguyên nhân chủ quan hoặc nguyên nhân khách quan như:

• Yêu cầu thay đổi của các bên: Chủ đầu tư yêu cầu thay đổi thiết kế, bổ sung hạng mục mới hoặc thay đổi vật tư, thiết bị sau khi đã ký hợp đồng. 
• Thỏa thuận ban đầu chưa rõ ràng: Các điều khoản hợp đồng không được quy định chi tiết về thời gian, địa điểm giao nhận, hình thức thanh toán, hoặc trách nhiệm khi xảy ra sự cố. 
• Sự thiếu thống nhất trong nội bộ: Các thành viên trong một bên (ví dụ: gia đình) không thống nhất được phương án, dẫn đến thay đổi ý định và tốn kém chi phí không dự kiến. 
• Vấn đề pháp lý: Do thiếu kinh nghiệm, các bên có thể bỏ sót các chi phí liên quan đến thủ tục pháp lý như đo đạc, lập bản vẽ, công chứng, hoặc phí điều chỉnh giấy phép. 
• Thiên tai và thời tiết: Các sự kiện bất khả kháng như ngập lụt, hỏa hoạn, bão, lũ có thể làm gián đoạn thi công hoặc gây hư hỏng hàng hóa.
• Thay đổi chính sách pháp luật: Các quy định mới về giá cả, thuế, phí, hoặc các chính sách khác có thể làm tăng chi phí thực hiện hợp đồng.
• Yếu tố khách quan: Các sự kiện như dịch bệnh có thể dẫn đến các hạn chế đi lại, ảnh hưởng đến việc vận chuyển và tiến độ.

III. Quy định pháp luật liên quan đến phát sinh chi phí không được thỏa thuận

Tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan đến phát sinh chi phí không được thỏa thuận là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định pháp luật Việt Nam có nhiều thay đổi thì việc hiểu và áp dụng đúng các quy định không phải là điều dễ dàng. 

Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về chủ thể cũng như quy trình thừa kế theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Quy định cần biết để hạn chế phát sinh chi phí không được thỏa thuận

Quy định về hạn chế chi phí phát sinh không được thỏa thuận phụ thuộc vào từng lĩnh vực cụ thể được quy định trong các văn bản pháp luật chuyên ngành. Chẳng hạn như:

Theo Điều 36 Nghị định 37/2015/NĐ-CP được sửa đổi bởi Khoản 12 Điều 1 Nghị định 50/2021/NĐ-CP, nguyên tắc điều chỉnh hợp đồng xây dựng như sau:

• Việc điều chỉnh hợp đồng xây dựng chỉ được áp dụng trong thời gian thực hiện hợp đồng bao gồm cả thời gian được gia hạn thực hiện hợp đồng theo quy định của pháp luật.
• Đối với hợp đồng theo đơn giá cố định, đơn giá hợp đồng chỉ được điều chỉnh trong các trường hợp quy định tại điểm b, c, d khoản 2 Điều 143 Luật Xây dựng 2014, sửa đổi bổ sung 2020.
• Đối với hợp đồng trọn gói, chỉ được điều chỉnh hợp đồng cho những khối lượng công việc bổ sung ngoài phạm vi công việc theo hợp đồng đã ký (đối với hợp đồng thi công xây dựng, hợp đồng cung cấp thiết bị là nằm ngoài phạm vi công việc phải thực hiện theo thiết kế, yêu cầu của hồ sơ mời thầu hoặc hồ sơ yêu cầu; đối với hợp đồng tư vấn là nằm ngoài nhiệm vụ tư vấn phải thực hiện) và các trường hợp quy định tại điểm b, c, d khoản 2 Điều 143 Luật Xây dựng 2014, sửa đổi bổ sung 2020.
• Giá hợp đồng sau điều chỉnh không làm vượt giá gói thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt (bao gồm cả chi phí dự phòng cho gói thầu đó) thì chủ đầu tư được quyền quyết định điều chỉnh; trường hợp vượt giá gói thầu hoặc dự toán gói thầu được phê duyệt thì phải được chấp thuận chủ trương điều chỉnh giá hợp đồng của người có thẩm quyền quyết định đầu tư hoặc Bộ trưởng bộ quản lý ngành, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh khi được giao đối với các dự án đầu tư do Thủ tướng Chính phủ quyết định đầu tư trước khi thực hiện điều chỉnh và phải đảm bảo đủ vốn để thanh toán cho bên nhận thầu theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng. Việc điều chỉnh dự toán xây dựng, dự toán gói thầu, giá gói thầu thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý chi phí đầu tư xây dựng và pháp luật về đấu thầu.

Hoặc trường hợp phát sinh chi phí do trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định tại Điều 584 Bộ luật dân sự 2015, theo đó, người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

Các bên cũng cần lưu ý: Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

Phạt vi phạm hợp đồng do chi phí phát sinh không thỏa thuận theo Điều 301 Luật Thương mại năm 2005, theo đó mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm do các bên thỏa thuận trong hợp đồng, nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm.

2. Xử lý khi phát sinh chi phí không được thỏa thuận như thế nào?

Khi phát sinh chi phí không được thỏa thuận trong hợp đồng, cách xử lý phụ thuộc vào từng trường hợp, chủ yếu dựa trên việc thỏa thuận bổ sung hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu có lỗi. Nếu công việc phát sinh có thể thương lượng được, các bên nên ký phụ lục hợp đồng để bổ sung khối lượng và đơn giá. Nếu một bên có lỗi gây ra thiệt hại, bên còn lại có thể yêu cầu bồi thường theo quy định của pháp luật.

Theo khoản 1 Điều 403 Bộ luật dân sự 2015, hợp đồng có thể có phụ lục kèm theo để quy định chi tiết một số điều khoản của hợp đồng. Phụ lục hợp đồng có hiệu lực như hợp đồng. Nội dung của phụ lục hợp đồng không được trái với nội dung của hợp đồng.

Theo Điều 419, Điều 360 Bộ luật dân sự 2015, nếu một bên vi phạm hợp đồng dẫn đến phát sinh chi phí, bên có lỗi sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên bị thiệt hại, bao gồm cả chi phí phát sinh và lợi ích đáng lẽ được hưởng. Bên bị vi phạm có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại cho lợi ích mà lẽ ra mình sẽ nhận được do hợp đồng mang lại. Bên bị vi phạm cũng có thể yêu cầu bên vi phạm chi trả các chi phí phát sinh vì hành vi vi phạm đó.

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan phát sinh chi phí không được thỏa thuận

Để hiểu rõ hơn về phát sinh chi phí không được thỏa thuận và những vấn đề liên quan đến tranh chấp về tài sản nước ngoài. NPLaw sẽ giải đáp các thắc mắc về nội dung này qua các câu hỏi dưới đây:

1. Khi hợp đồng không quy định rõ, việc phát sinh chi phí không được thỏa thuận được giải quyết theo nguyên tắc nào của luật dân sự?

Theo khoản 2 Điều 3 Bộ luật dân sự 2015 quy định cá nhân, pháp nhân xác lập, thực hiện, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của mình trên cơ sở tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận. Mọi cam kết, thỏa thuận không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội có hiệu lực thực hiện đối với các bên và phải được chủ thể khác tôn trọng.

Như vậy, khi hợp đồng không quy định rõ, việc phát sinh chi phí không được thỏa thuận được giải quyết theo nguyên tắc tôn trọng sự tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận của các bên.

2. Khi phát sinh chi phí không được thỏa thuận do lỗi của bên cung cấp, bên bị hại có quyền yêu cầu bồi thường không?

Theo Điều 13, Điều 360 Bộ luật dân sự 2015, cá nhân, pháp nhân có quyền dân sự bị xâm phạm được bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác. Trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.

Đồng thời Điều 302 Luật thương mại 2005 cũng quy định bồi thường thiệt hại là việc bên vi phạm bồi thường những tổn thất do hành vi vi phạm hợp đồng gây ra cho bên bị vi phạm. Giá trị bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm.

Như vậy, khi phát sinh chi phí không được thỏa thuận do lỗi của bên cung cấp, bên bị hại có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

3. Nếu bên cung cấp dịch vụ liên tục yêu cầu phát sinh chi phí không được thỏa thuận, có thể coi là lạm dụng hợp đồng không? Và sẽ bị xử lý như thế nào?

Việc bên cung cấp dịch vụ liên tục yêu cầu phát sinh chi phí không được thỏa thuận có thể bị coi là lạm dụng hợp đồng vì vi phạm nghĩa vụ thực hiện công việc theo đúng chất lượng, số lượng và thời hạn đã thỏa thuận, cũng như vi phạm nguyên tắc thiện chí trong hợp đồng.

Theo Điều 516 Bộ luật dân sự 2015, quyền của bên sử dụng dịch vụ như sau:

• Yêu cầu bên cung ứng dịch vụ thực hiện công việc theo đúng chất lượng, số lượng, thời hạn, địa điểm và thỏa thuận khác.
• Trường hợp bên cung ứng dịch vụ vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ thì bên sử dụng dịch vụ có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại. 

4. Điều khoản dự phòng nên soạn thế nào để phòng ngừa phát sinh chi phí không được thỏa thuận?

Theo Điều 385 Bộ luật dân sự 2015, hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Các bên có quyền thỏa thuận trong hợp đồng các nội dung quy định tại Điều 398 Bộ luật này.

Theo đó, để phòng ngừa phát sinh chi phí không được thỏa thuận, các bên cần soạn thảo các điều khoản hợp đồng thật chi tiết, bao gồm việc xác định rõ ràng phạm vi công việc, phương thức thanh toán, các khoản chi phí phát sinh cụ thể và trách nhiệm pháp lý cho từng loại chi phí đó.

5. Các kỹ thuật thương lượng để xử lý tranh chấp về phát sinh chi phí không được thỏa thuận là gì?

Tại Điều 317 Luật Thương mại 2005 quy định về hình thức giải quyết tranh chấp thương mại như sau:

• Thương lượng giữa các bên.
• Hoà giải giữa các bên do một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận chọn làm trung gian hoà giải.
• Giải quyết tại Trọng tài hoặc Toà án.

Thủ tục giải quyết tranh chấp trong thương mại tại Trọng tài, Tòa án được tiến hành theo các thủ tục tố tụng của Trọng tài, Tòa án do pháp luật quy định.

Các kỹ thuật thương lượng để xử lý tranh chấp về phát sinh chi phí không được thỏa thuận như sau:

• Thương lượng trực tiếp: Các bên gặp gỡ và trao đổi trực tiếp để bàn bạc, đi đến giải pháp chung. Kỹ thuật này linh hoạt, nhanh chóng, có thể hiểu rõ hơn tâm lý và thiện chí của đối phương. Tuy nhiên, có thể dẫn đến căng thẳng hoặc xung đột do yếu tố cảm xúc.
• Thương lượng gián tiếp: Các bên gửi cho nhau tài liệu, văn bản thể hiện quan điểm, yêu cầu để tìm kiếm giải pháp. Kỹ thuật này giảm bớt căng thẳng tâm lý, giúp ngôn từ được trau chuốt, chặt chẽ và thuyết phục hơn Tuy nhiên, có thể làm kéo dài quá trình tranh chấp, mất thời gian.

V. Bạn đang tìm một công ty luật uy tín để tư vấn về phát sinh chi phí không được thỏa thuận?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về phát sinh chi phí không được thỏa thuận mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.