Quy định pháp luật về ấn định giá

Ấn định giá là biện pháp quản lý giá do Nhà nước thực hiện bằng cách quy định mức giá cụ thể hoặc giới hạn giá đối với một số hàng hóa, dịch vụ thiết yếu. Đây là công cụ quan trọng nhằm bình ổn thị trường, kiểm soát lạm phát và bảo vệ lợi ích công cộng. Sau đây, kính mời quý độc giả hãy cùng NPLaw tìm hiểu các vấn đề pháp lý liên quan đến ấn định giá.

I. Tìm hiểu về ấn định giá

Ấn định giá là biện pháp do cơ quan quản lý thuế thực hiện nhằm xác định lại giá tính thuế trong các trường hợp người nộp thuế không kê khai, kê khai không đúng, không đầy đủ hoặc không chứng minh được tính trung thực, hợp lý của giá giao dịch liên quan đến nghĩa vụ thuế. Việc ấn định giá thường áp dụng trong lĩnh vực chuyển nhượng bất động sản, chuyển nhượng vốn, hoặc giao dịch liên kết giữa các bên có quan hệ đặc biệt.

Mục đích của việc ấn định giá là đảm bảo tính công bằng, minh bạch trong việc xác định nghĩa vụ thuế và phòng chống hành vi trốn thuế, chuyển giá. Các cơ quan thuế căn cứ vào cơ sở dữ liệu, giá thị trường, tài liệu tương đương hoặc tỷ suất lợi nhuận của ngành nghề tương tự để tiến hành ấn định. Quy trình ấn định giá phải tuân thủ quy định pháp luật hiện hành và người nộp thuế có quyền khiếu nại hoặc khởi kiện nếu không đồng ý với quyết định ấn định giá của cơ quan thuế.

II. Quy định pháp luật về ấn định giá

1. Pháp luật Việt Nam hiện hành định nghĩa "ấn định giá" như thế nào? Có những loại ấn định giá nào?

Mặc dù không có định nghĩa chính thức, “ấn định giá” được hiểu là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định mức giá cụ thể đối với một hàng hóa hoặc dịch vụ trong những trường hợp cần thiết nhằm bình ổn thị trường, bảo đảm lợi ích công cộng, hoặc trong trường hợp các tổ chức, cá nhân không thực hiện hoặc vi phạm quy định về kê khai, niêm yết, đăng ký giá.

Có thể chia các loại ấn định giá thành:

• Giá cụ thể;
• Giá tối đa/tối thiểu;
• Khung giá;
• Giá tính thuế ấn định (trong thuế);

2. Việc ấn định giá được thực hiện theo nguyên tắc nào? Nhà nước dựa trên chi phí, thị trường hay phương pháp nào khác để định giá?

Việc ấn định giá của Nhà nước được thực hiện dựa trên các nguyên tắc và căn cứ định giá được quy định tại Điều 22 của Luật Giá 2023, cụ thể như sau:

Theo khoản 1 Điều 22 Luật Giá 2023, việc định giá của Nhà nước được thực hiện theo các nguyên tắc chính:

• Nguyên tắc bù đắp chi phí và đảm bảo lợi nhuận hợp lý: Giá phải bảo đảm bù đắp các chi phí sản xuất, kinh doanh hợp lý, hợp lệ, đồng thời tạo lợi nhuận hoặc tích lũy (nếu có) theo quy định pháp luật. Mức giá cũng cần phù hợp với mặt bằng giá thị trường và cung cầu hàng hóa, dịch vụ tại thời điểm định giá.
• Nguyên tắc bảo đảm quyền lợi các bên: Giá phải đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức/cá nhân sản xuất – kinh doanh, cũng như người tiêu dùng.
• Nguyên tắc điều chỉnh linh hoạt: Nhà nước có thể xem xét điều chỉnh giá khi các yếu tố hình thành giá thay đổi; đặc biệt với sản phẩm, dịch vụ công trong dự án PPP, việc điều chỉnh thực hiện theo thỏa thuận tại hợp đồng.

Theo khoản 2 Điều 22 Luật Giá 2023, Nhà nước định giá dựa trên các căn cứ sau:

• Chi phí sản xuất – kinh doanh (yếu tố hình thành giá): Bao gồm nguyên vật liệu, nhân công, chi phí vận hành… tại thời điểm định giá hoặc khoảng thời gian có liên quan.
• Quan hệ cung – cầu và sức mua thị trường: Nhà nước đánh giá cung cầu hàng hóa, nhu cầu thực tế của thị trường, khả năng thanh toán của người tiêu dùng, và sức mua của đồng tiền.
• Giá thị trường trong nước và quốc tế: So sánh với giá cả trên thị trường nội địa, thị trường thế giới và khả năng cạnh tranh của hàng hóa, dịch vụ tương ứng.

Việc ấn định giá của Nhà nước không chỉ dựa trên chi phí sản xuất, mà còn kết hợp với yếu tố cung cầu thị trường, sức mua, giá trong nước và quốc tế, cũng như khả năng cạnh tranh của sản phẩm/dịch vụ. Như vậy, đây là một cách tiếp cận đa chiều, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các chủ thể và phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế – xã hội trong từng thời kỳ.

3. Khi nào cơ quan thuế được quyền ấn định giá tính thuế đối với doanh nghiệp? Trường hợp nào thường xảy ra nhất?

Theo Điều 15 Nghị định 126/2020/NĐ-CP (hướng dẫn Luật Quản lý thuế), cơ quan thuế được quyền ấn định giá tính thuế hoặc các yếu tố liên quan đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp trong một số trường hợp cụ thể:

• Doanh nghiệp khai sai, khai không đầy đủ hoặc khai không trung thực các yếu tố tính thuế, dù đã được cơ quan thuế yêu cầu khai bổ sung.
• Cơ quan thuế phát hiện doanh nghiệp hạch toán không chính xác, không trung thực qua kiểm tra sổ sách, hóa đơn, chứng từ.
• Doanh nghiệp hạch toán giá bán thấp hơn giá thực tế hoặc giá mua cao hơn giá thị trường nhằm giảm doanh thu hoặc tăng chi phí, dẫn đến giảm số thuế phải nộp.
• Doanh nghiệp không xác định được yếu tố làm căn cứ tính thuế hoặc có xác định nhưng không tự tính được số thuế phải nộp.
• Các trường hợp quy định tại khoản 10, 11, 12 Điều 14 Nghị định 126/2020/NĐ-CP.

Trong thực tiễn quản lý thuế, trường hợp phổ biến nhất mà cơ quan thuế phải ấn định giá tính thuế là doanh nghiệp khai giá bán hàng hóa, dịch vụ thấp hơn giá thực tế thanh toán nhằm trốn thuế hoặc giảm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng.

III. Giải đáp một số câu hỏi thắc mắc về ấn định giá

1. Nếu doanh nghiệp không chấp hành quyết định ấn định giá thì bị xử lý như thế nào? Có bị xử phạt hành chính không?

Nếu doanh nghiệp không tuân thủ quyết định ấn định giá (tức là tiếp tục bán hàng hóa, dịch vụ với mức giá khác với giá đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền ấn định), thì doanh nghiệp sẽ bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng theo Điều 10 Nghị định 87/2024/NĐ-CP. Đồng thời, buộc trả lại tiền chênh lệch cho khách hàng. Nếu không xác định được khách hàng hoặc khách hàng từ chối nhận lại tiền: nộp vào ngân sách nhà nước và thông báo công khai trên phương tiện thông tin đại chúng trong vòng 30 ngày.

2. Việc ấn định giá không phù hợp gây thiệt hại cho doanh nghiệp hoặc người tiêu dùng có thể bị kiện không?

Căn cứ tại Điều 186 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 quy định cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Do đó, khi cơ quan nhà nước ban hành quyết định ấn định giá trái pháp luật hoặc không phù hợp, dẫn đến thiệt hại thực tế cho doanh nghiệp hoặc người tiêu dùng, thì người bị thiệt hại có quyền khởi kiện để yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

3. Ấn định giá có giống với “giá trần”, “giá sàn” hay “giá do Nhà nước định giá” không? Có sự khác biệt như thế nào?

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về ấn định giá

Trên đây là bài viết của NPLaw về ấn định giá, với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm NPLaw luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ Quý khách hàng các vấn đề pháp lý liên quan đến ấn định giá. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, hãy liên hệ với NPLaw theo thông tin sau: