Quy định pháp luật về bác sĩ đông y

Trong hệ thống chăm sóc sức khỏe của Việt Nam, đông y vẫn giữ một vị trí quan trọng bên cạnh y học hiện đại. Tuy nhiên, để đảm bảo chất lượng chuyên môn và quyền lợi của người bệnh, hoạt động hành nghề của bác sĩ đông y cũng phải tuân thủ các quy định pháp luật nghiêm ngặt. Bài viết này NPLaw sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến giấy phép hành, quản lý chuyên môn và trách nhiệm pháp lý của bác sĩ đông y tại Việt Nam.

I. Thực trạng về giấy phép hành nghề bác sĩ đông y trong giai đoạn hiện nay

1. Khái niệm về bác sĩ đông y

Từ xưa, các nghiên cứu chỉ ra rằng đông y xuất phát từ phương Đông. Ngày nay Đông y được sử dụng giống như y học cổ truyền để chỉ nền y học có nguồn gốc từ Việt Nam và Trung Quốc để phân biệt với Tây y.

Bác sĩ y học cổ truyền hay bác sĩ đông y là những chuyên gia trong lĩnh vực y học cổ truyền, học và tốt nghiệp ngành y học cổ truyền hệ đại học và sau khi ra trường trở thành bác sĩ. Họ làm việc trong các bệnh viện, trung tâm y tế hoặc phòng khám về y học cổ truyền. Bác sĩ y học cổ truyền có khả năng chẩn đoán bệnh, đưa ra phác đồ điều trị cho bệnh nhân bằng phương pháp y học cổ truyền.

2. Bác sĩ đông y khác gì với các bác sĩ khác?

So với các bác sĩ Tây y (y học hiện đại), bác sĩ đông y có nhiều điểm khác biệt rõ rệt về phương pháp điều trị, triết lý y học, công cụ kỹ thuật cũng như cách tiếp cận bệnh lý.

• Về nguyên lý y học: bác sĩ đông y dựa trên lý luận cổ truyền, đề cao sự cân bằng âm – dương trong cơ thể, coi trọng việc điều hòa tổng thể thay vì chỉ điều trị triệu chứng cụ thể. Trong khi đó, bác sĩ y học hiện đại sử dụng các kiến thức giải phẫu, sinh lý học, hóa sinh học… để xác định nguyên nhân bệnh tật một cách rõ ràng và điều trị theo cơ chế tác động trực tiếp, cụ thể.
• Về phương pháp điều trị: bác sĩ đông y sử dụng các phương pháp như kê đơn thuốc nam, thuốc bắc, châm cứu, xoa bóp, dưỡng sinh để điều trị các bệnh lý, đặc biệt là bệnh mãn tính hoặc rối loạn chức năng. Ngược lại, bác sĩ Tây y chủ yếu sử dụng thuốc hóa dược, phẫu thuật, các phương pháp xét nghiệm và kỹ thuật cao để can thiệp.
• Về quá trình đào tạo và cấp phép: bác sĩ đông y phải tốt nghiệp ngành y học cổ truyền tại các trường đại học y khoa và đáp ứng các điều kiện cấp giấy phép hành nghề tương tự như bác sĩ y học hiện đại. Tuy nhiên, chuyên môn hành nghề của họ được ghi rõ là “y học cổ truyền” trong giấy phép, khác với bác sĩ đa khoa hoặc bác sĩ chuyên khoa hiện đại.
• Về phạm vi hành nghề: bác sĩ đông y thường không xử lý các trường hợp cấp cứu, bệnh lý nội khoa – ngoại khoa đặc biệt, mà tập trung vào điều trị bệnh mạn tính, điều hòa chức năng cơ thể, phục hồi sau điều trị. Trong khi đó, bác sĩ hiện đại có thể thực hiện các can thiệp kỹ thuật cao, điều trị cấp cứu hoặc các tình trạng bệnh phức tạp có tính đe dọa đến tính mạng.

III. Quy định pháp luật liên quan đến bác sĩ đông y

1. Bác sĩ đông y cần có những bằng cấp nào để hành nghề hợp pháp?

Căn cứ theo Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, bác sĩ đông y được phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh tại Việt Nam khi có bằng cấp, giấy phép  sau đây:

• Có giấy phép hành nghề đang còn hiệu lực;
• Đã đăng ký hành nghề, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 36 của Luật này.

Theo đó, tại điểm b Khoản 1 Điều 8 Nghị định 96/2023/NĐ-CP quy định, chức danh bác sỹ với phạm vi hành nghề y học cổ truyền được tham dự kiểm tra đánh giá năng lực để cấp giấy phép hành nghề khi có văn bằng sau: 

• Văn bằng bác sỹ y học cổ truyền, bao gồm văn bằng tốt nghiệp do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận trình độ bác sỹ y học cổ truyền;
• Văn bằng cử nhân y học cổ truyền do cơ sở giáo dục nước ngoài cấp được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo công nhận trình độ đại học và đã được cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình đào tạo bổ sung bác sỹ y học cổ truyền theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

2. Có quy định nào về việc cấp giấy phép cho bác sĩ đông y không?

Việc cấp giấy phép cho bác sĩ đông y được quy định tại Mục 3 Chương 3 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, cụ thể:

Thẩm quyền cấp giấy phép hành nghề được quy định tại Điều 28 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 như sau:

• Bộ Y tế cấp giấy phép hành nghề đối với người làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thuộc thẩm quyền quản lý;
• Bộ Quốc phòng cấp giấy phép hành nghề đối với người làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thuộc thẩm quyền quản lý;
• Bộ Công an cấp giấy phép hành nghề đối với người làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thuộc thẩm quyền quản lý;
• Cơ quan chuyên môn về y tế thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh cấp giấy phép hành nghề đối với các chức danh chuyên môn quy định tại khoản 1 Điều 26 của Luật này, trừ các trường hợp trên.

Hồ sơ đề nghị cấp mới giấy phép hành nghề theo Khoản 4 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 bao gồm:

• Đơn đề nghị cấp mới giấy phép hành nghề;
• Tài liệu chứng minh đáp ứng điều kiện quy định đối với từng chức danh chuyên môn tương ứng.

Thủ tục cấp mới giấy phép hành nghề được quy định tại Khoản 5 Điều 30 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 như sau:

• Người đề nghị cấp mới giấy phép hành nghề nộp hồ sơ theo quy định cho cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hành nghề;
• Cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hành nghề phải cấp mới giấy phép hành nghề trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ; trường hợp không cấp mới giấy phép hành nghề thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do;
• Trường hợp cần xác minh tài liệu có yếu tố nước ngoài trong hồ sơ đề nghị cấp mới giấy phép hành nghề thì thời hạn cấp mới là 30 ngày kể từ ngày có kết quả xác minh.

3. Những bất cập nào mà bác sĩ đông y thường gặp trong việc hành nghề?

Mặc dù pháp luật quy định rõ điều kiện và trình tự cấp giấy phép hành nghề, nhưng trên thực tế:

• Thủ tục hành chính còn phức tạp, đặc biệt đối với những người hành nghề theo hình thức cá nhân hoặc ở khu vực nông thôn, miền núi.
• Một số bác sĩ Đông y có chứng chỉ hành nghề từ trước đây hoặc được đào tạo theo hình thức truyền nghề thì gặp khó trong việc chuyển đổi sang chuẩn hành nghề hiện nay, do thiếu bằng cấp hoặc chứng chỉ theo quy định mới. 
• Sự thiếu minh bạch trong phân định giữa “thầy thuốc Đông y” và “bác sĩ Đông y”. Hiện vẫn tồn tại tình trạng lẫn lộn giữa người có bằng cấp, chứng chỉ hành nghề hợp pháp với những người học nghề không chính quy, gây ảnh hưởng đến uy tín và chất lượng của bác sĩ Đông y thực thụ.
• Nhiều cơ sở hành nghề y học cổ truyền không có người phụ trách chuyên môn có chứng chỉ hợp lệ, nhưng vẫn hoạt động, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh.

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan bác sĩ đông y

1. Có phải bác sĩ đông y chỉ được phép điều trị các bệnh liên quan đến đông y không?

Bác sĩ Đông y chỉ được phép khám, chữa bệnh trong phạm vi chuyên môn y học cổ truyền được ghi trong Giấy phép hành nghề, không được tự ý thực hiện các kỹ thuật, phương pháp điều trị của y học hiện đại nếu không có chứng chỉ hành nghề phù hợp.

Cụ thể theo khoản 2 Điều 11 Thông tư 32/2023/TT-BYT, bác sỹ y học cổ truyền có phạm vi hành nghề khám bệnh, chữa bệnh quy định tại Phụ lục số VI ban hành kèm theo Thông tư này.

2. Bác sĩ đông y có quyền khởi kiện nếu bị xúc phạm đến chuyên môn không?

Bác sĩ đông y, cũng như mọi công dân, có quyền khởi kiện hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý nếu bị xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín, đặc biệt là liên quan đến chuyên môn, nghề nghiệp.

3. Quy trình để khiếu nại về hành vi của bác sĩ đông y là gì?

Nếu người dân cho rằng bác sĩ đông y có hành vi vi phạm chuyên môn (chẩn đoán sai, bán thuốc kém chất lượng, gây hại cho sức khỏe...), thì có thể thực hiện khiếu nại theo trình tự thủ tục tại Mục 2 Chương 3 Luật Khiếu nại năm 2011: 

• Gửi đơn khiếu nại đến người đứng đầu cơ sở nơi bác sĩ hành nghề (nếu bác sĩ làm trong bệnh viện, phòng khám).
• Nếu không giải quyết hoặc không đồng ý với kết quả, người khiếu nại có quyền gửi đơn khiếu nại lần 2 lên Sở Y tế nơi quản lý.
• Nếu vẫn không đồng ý, có thể khởi kiện hành chính ra Tòa án.

Luật Khiếu nại 2011, Luật Tố cáo 2018, Nghị định 117/2020/NĐ-CP.

4. Những điều kiện nào để bác sĩ đông y có thể thành lập phòng khám riêng?

Theo Điều 46 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, ngoài việc đáp ứng các điều kiện chung theo quy định tại Điều 40 Nghị định này, phòng khám y học cổ truyền phải đáp ứng thêm các điều kiện sau đây:

Cơ sở vật chất:

a) Phòng khám phải có nơi đón tiếp người bệnh, phòng khám bệnh có diện tích tối thiểu 10 m2.

b) Tùy theo phạm vi hoạt động chuyên môn đăng ký, phòng khám y học cổ truyền phải đáp ứng thêm các điều kiện sau đây:

• Trường hợp có thực hiện các kỹ thuật, thủ thuật thì ngoài phòng khám bệnh phải có thêm phòng để thực hiện kỹ thuật, thủ thuật có diện tích tối thiểu 10 m2; nếu có thực hiện kỹ thuật vận động trị liệu thì phòng để thực hiện kỹ thuật, thủ thuật phải có diện tích tối thiểu 20 m2;
• Trường hợp có xông hơi thuốc thì phải có phòng xông hơi có diện tích tối thiểu 02 m2 và phải kín nhưng đủ ánh sáng;
• Trường hợp thực hiện chế biến, bào chế thuốc cổ truyền thì phải đáp ứng tiêu chuẩn chế biến, bào chế theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế.

Thiết bị phục vụ khám bệnh, chữa bệnh:

a) Nếu thực hiện việc khám bệnh, kê đơn, bốc thuốc:

• Có tủ thuốc, các vị thuốc được đựng trong ô kéo hoặc trong chai lọ thủy tinh hoặc nhựa trắng có nắp và ghi rõ tên vị thuốc ở bên ngoài;
• Có cân thuốc và phân chia các vị thuốc theo thang, giấy gói thuốc.

b) Trường hợp thực hiện việc châm cứu, xoa bóp, day ấn huyệt phải có tối thiểu các thiết bị sau:

• Có giường châm cứu, xoa bóp, day ấn huyệt;
• Có đủ dụng cụ để châm cứu, xoa bóp, day ấn huyệt
• Có đủ dụng cụ và hướng dẫn xử lý vựng châm.

c) Trường hợp có xông hơi thuốc: phải có hệ thống tạo hơi thuốc, van điều chỉnh, có bảng hướng dẫn xông hơi và hệ thống chuông báo trong trường hợp khẩn cấp.

d) Có hộp cấp cứu phản vệ và đủ thuốc cấp cứu chuyên khoa phù hợp với các chuyên khoa thuộc phạm vi hoạt động chuyên môn của phòng khám.

Nhân sự: 

Người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật của phòng khám y học cổ truyền phải là người hành nghề thuộc một trong các chức danh chuyên môn sau đây:

a) Bác sỹ với phạm vi hành nghề y học cổ truyền;

b) Bác sỹ với phạm vi hành nghề chuyên khoa y học cổ truyền.

5. Bác sĩ đông y có thể hợp tác với các bác sĩ tây y trong điều trị không?

Theo Điều 87 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, nác sĩ đông y có thể hợp tác với các bác sĩ tây y trong điều trị. 

Tuy nhiên, việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại chỉ được thực hiện tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh và theo quy định sau đây:

• Sử dụng phương pháp, kỹ thuật chuyên môn của y học cổ truyền kết hợp với phương pháp, kỹ thuật chuyên môn của y học hiện đại để khám bệnh, chữa bệnh và theo dõi, đánh giá kết quả điều trị;
• Chỉ người hành nghề có đủ điều kiện mới được chỉ định phương pháp chữa bệnh, kê đơn thuốc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại.

V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn giấy phép hoạt động liên quan đến bác sĩ đông y không?

Việc tìm luật sư tư vấn để được tư vấn giấy phép hoạt động liên quan đến bác sĩ Đông y là cần thiết. Vì các quy định về hành nghề y tế, đặc biệt là y học cổ truyền, vừa chuyên sâu vừa thay đổi thường xuyên. Việc có luật sư tư vấn sẽ giúp:

• Xác định rõ các điều kiện cần thiết để hành nghề đúng luật.
• Hạn chế rủi ro pháp lý liên quan đến giấy phép, trách nhiệm nghề nghiệp.
• Hỗ trợ trong các thủ tục xin cấp giấy phép hoạt động, chuyển đổi loại hình phòng khám, xử lý khiếu nại – tố cáo nếu có tranh chấp xảy ra.
• Đảm bảo hoạt động kinh doanh y tế hợp pháp, đặc biệt trong các mô hình hợp tác Đông – Tây y hoặc phòng khám đa chuyên khoa.

Quý Khách hàng còn nhu cầu tư vấn về bác sĩ đông y, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.