Quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân là vấn đề quan trọng nhằm bảo vệ quyền lợi của người bị ảnh hưởng bởi lỗi trong khám, chữa bệnh. Mời bạn đọc cùng theo dõi bài viết dưới đây của NPLaw để tìm hiểu thêm về bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân hiện nay.

I. Thực trạng bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân trong giai đoạn hiện nay

1. Định nghĩa về bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Bồi thường thiệt hại là một trong các phương thức bảo vệ quyền dân sự của cá nhân, tổ chức khi bị xâm phạm theo quy định của pháp luật. Theo đó, bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân được hiểu là việc cá nhân, tổ chức có hành vi gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản hoặc quyền, lợi ích hợp pháp khác của người bệnh phải trả một khoản bồi thường hoặc thực hiện nghĩa vụ khắc phục theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. 

2. Phân loại bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân có thể được phân loại dựa trên loại thiệt hại gây ra như sau:

• Bồi thường thiệt hại do tài sản bị xâm phạm (Điều 589 Bộ luật Dân sự 2015, hướng dẫn bởi Điều 6 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP): 
  • Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng. 
  • Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút. 
  • Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại. 
  • Thiệt hại khác do luật quy định.

• Bồi thường thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm (Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015, hướng dẫn bởi Điều 7 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP):
  • Chi phí hợp lý cho việc cứu chữa, bồi dưỡng, phục hồi sức khỏe và chức năng bị mất, bị giảm sút của người bị thiệt hại.
  • Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút của người bị thiệt hại.
  • Chi phí hợp lý và phần thu nhập thực tế bị mất của người chăm sóc người bị thiệt hại.
  • + Thiệt hại khác do luật quy định.
• Bồi thường thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm (Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015, hướng dẫn bởi Điều 8 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP):
  • Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm theo quy định.
  • Chi phí hợp lý cho việc mai táng.
  • Tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng hoặc nuôi dưỡng trước khi chết.
  • Thiệt hại khác do luật quy định.
• Bồi thường thiệt hại do danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm (Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, hướng dẫn bởi Điều 9 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP):
  • Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.
  • Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút.
  • Thiệt hại khác do luật quy định.

II. Quy định pháp lý liên quan bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

1. Ảnh hưởng của bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Việc bồi thường thiệt hại không chỉ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bệnh theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, mà còn góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm nghề nghiệp của cơ sở y tế. Khi quyền lợi của người bệnh được bảo đảm, niềm tin vào dịch vụ y tế được củng cố, từ đó thúc đẩy chất lượng khám chữa bệnh. Ngược lại, nếu vụ việc không được giải quyết thỏa đáng, người bệnh hoặc thân nhân có thể khiếu nại, khởi kiện theo quy định pháp luật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của cơ sở y tế và toàn ngành.

2. Quy định liên quan bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Quy định về việc bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân hiện nay được quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật chính như sau:

• Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023: các quyền của người bệnh (mục 1 Chương II), nghĩa vụ của người hành nghề (mục 6 Chương III), trách nhiệm của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh (Điều 60), bồi thường khi xảy ra tai biến y khoa (Điều 102) ...
• Bộ luật Dân sự 2015: bồi thường thiệt hại (Điều 13), trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng (Chương XX) ...
• Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP hướng dẫn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
• Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025: quy trình, thủ tục tố tụng, khởi kiện tại Tòa án về bồi thường thiệt hại.
• ...

Các quy định này tạo thành khung pháp lý thống nhất, vừa xác định rõ trách nhiệm của cơ sở y tế và cá nhân hành nghề khi gây ra thiệt hại, vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người bị thiệt hại.

3. Các điều kiện liên quan đến bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 (hướng dẫn bởi Điều 2 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP), trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có đầy đủ các yếu tố sau đây:

• Có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác; 
• Có thiệt hại xảy ra là thiệt hại về vật chất, thiệt hại về tinh thần; 
• Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại xảy ra và hành vi xâm phạm. Thiệt hại xảy ra phải là kết quả tất yếu của hành vi xâm phạm và ngược lại hành vi xâm phạm là nguyên nhân gây ra thiệt hại.

Như vậy, cần đảm bảo đủ các điều kiện nêu trên trong trường hợp yêu cầu bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân.

4. Giải pháp để xử lý liên quan bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Để giải quyết các vấn đề về bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân, các bên có thể thực hiện các biện pháp như sau:

• Thỏa thuận, hòa giải: Đây là phương án đầu tiên và được khuyến khích thực hiện. Các bên có thể tự thương lượng để đi đến thỏa thuận bồi thường hợp lý. 
• Yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết: Nếu hòa giải không thành, người bệnh có thể gửi đơn đến các cơ quan chuyên môn như Sở Y tế, Bộ Y tế để yêu cầu giải quyết theo khoản 2 Điều 5 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023. 
• Khởi kiện: các bên có quyền khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu giải quyết tranh chấp theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025.

Tùy thuộc vào tính chất và mức độ phức tạp của vụ việc, bệnh nhân có thể lựa chọn giải pháp phù hợp, bảo vệ tốt nhất quyền lợi hợp pháp đối với trường hợp của mình.

III. Các vấn đề thắc mắc liên quan bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

1. Quy trình yêu cầu bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân được thực hiện như thế nào?

Quy trình yêu cầu bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân thực tế hiện nay được thực hiện như sau:

Bước 1: xác định hành vi, đối tượng vi phạm dẫn đến thiệt hại xảy ra và tiến hành thu thập tài liệu, chứng cứ chứng minh thiệt hại.

Bước 2: gửi đơn và các tài liệu và chứng cứ chứng minh thiệt hại đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã trực tiếp thực hiện việc điều trị để yêu cầu bồi thường.

Bước 3: Trường hợp cơ sở y tế giải quyết không đúng quy định, người yêu cầu có thể gửi đơn đến các cơ quan có thẩm quyền; hoặc khởi kiện tại Tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025. 

Bước 4: Trường hợp nhận thấy hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm, người bệnh có thể tố giác tội phạm tại Cơ quan Công an để điều tra theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.

2. Bệnh nhân có thể khiếu nại lên đâu nếu yêu cầu bồi thường thiệt hại không được giải quyết thỏa đáng?

Theo khoản 2 Điều 5 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023:

• Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về khám bệnh, chữa bệnh; 
• Bộ Y tế chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện quản lý nhà nước về khám bệnh, chữa bệnh; 
• Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, thực hiện quản lý nhà nước về khám bệnh, chữa bệnh và có trách nhiệm tổ chức hệ thống và hoạt động khám bệnh, chữa bệnh thuộc thẩm quyền quản lý theo quy định của Luật này; 
• Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm phối hợp với Bộ Y tế thực hiện quản lý nhà nước về khám bệnh, chữa bệnh; 
• Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện quản lý nhà nước về khám bệnh, chữa bệnh trên địa bàn thuộc thẩm quyền quản lý.

Khi xảy ra tranh chấp về bồi thường thiệt hại không được giải quyết thỏa đáng, người bệnh có thể khiếu nại đến các cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý vi phạm pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh như Sở Y tế, Bộ Y tế, Ủy ban nhân dân các cấp...

3. Cơ sở y tế có thể bị xử lý như thế nào nếu không tiến hành bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân theo quy định?

Theo điểm b khoản 2 và khoản 3 Điều 55 Nghị định 177/2020/NĐ-CP xử phạt hành chính hành vi vi phạm quy định về quyền và trách nhiệm của cơ sở kinh doanh dược như sau:

• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi không bồi thường thiệt hại cho tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do lỗi của cơ sở bán lẻ thuốc, dược liệu theo quy định của pháp luật.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi không bồi thường thiệt hại cho tổ chức, cá nhân bị thiệt hại do lỗi của cơ sở theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp quy định tại điểm b khoản 2 Điều này.

Ngoài ra, trường hợp hành vi vi phạm gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức khác, cơ sở y tế vi phạm phải bồi thường thiệt hại cho người bị vi phạm theo quy định Bộ luật Dân sự 2015.

4. Nếu bệnh nhân mắc phải bệnh không lường trước được do điều trị sai, họ có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại không?

Trường hợp người bệnh mắc bệnh không lường trước được có mối quan hệ nhân quả với sai sót trong quá trình điều trị của cơ sở y tế, người bệnh hoàn toàn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác”.

Tuy nhiên, việc yêu cầu bồi thường phải có căn cứ, chứng cứ chứng minh thiệt hại xảy ra, hành vi vi phạm, yếu tố lỗi của cơ sở y tế theo quy định pháp luật.

5. Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại của bệnh nhân có thể bị hạn chế trong các trường hợp nào?

Quyền yêu cầu bồi thường có thể bị hạn chế trong một số trường hợp sau:

• Có lỗi từ phía bệnh nhân: Trường hợp vi phạm nghĩa vụ và có thiệt hại là do một phần lỗi của bên bị vi phạm thì bên vi phạm chỉ phải bồi thường thiệt hại tương ứng với mức độ lỗi của mình theo Điều 363 Bộ luật Dân sự 2015.
• Sự kiện bất khả kháng: Người gây thiệt hại không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác theo khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015.
• Hết thời hiệu khởi kiện: Theo Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Như vậy, khi xảy ra một trong các trường hợp nêu trên, quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại của bệnh nhân có thể bị hạn chế.

IV. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân

Bồi thường thiệt hại cho bệnh nhân là một vấn đề vừa mang tính chuyên môn sâu về y khoa, vừa chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.