Bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn là trách nhiệm của tổ chức, cá nhân cung cấp thực phẩm gây hại phải bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng.
Bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn là việc tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc kinh doanh thực phẩm gây hại cho sức khỏe, tính mạng người tiêu dùng phải chịu trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế về tài sản, sức khỏe và tinh thần theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và một số văn bản pháp luật có liên quan. Dưới đây NPLAW sẽ phân tích thực trạng và quy định pháp luật liên quan đến bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn.
I. Thực trạng liên quan đến bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn
Thực tế cho thấy tình trạng thực phẩm không bảo đảm an toàn vẫn xảy ra phổ biến, gây ngộ độc, ảnh hưởng sức khỏe và thậm chí tử vong cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, việc yêu cầu bồi thường còn gặp nhiều khó khăn do người tiêu dùng không chứng minh được nguồn gốc sản phẩm hoặc mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi vi phạm. Điều này đặt ra yêu cầu cần có cơ chế pháp lý rõ ràng, minh bạch hơn để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.
II. Quy định của pháp luật liên quan đến bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn
Pháp luật Việt Nam có những quy định cụ thể để xác định trách nhiệm bồi thường và cơ chế bảo vệ người tiêu dùng khi thiệt hại xảy ra do thực phẩm không an toàn.
1. Bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn là gì?
Thực phẩm không an toàn là thực phẩm gây hại cho sức khỏe, tính mạng con người do chứa chất độc hại, nhiễm vi sinh vật, không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng hoặc không đạt điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm tại chương III Luật An toàn thực phẩm 2010.
Bồi thường thiệt hại là việc cá nhân, tổ chức có hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, tài sản, danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác phải bồi thường toàn bộ thiệt hại thực tế do mình gây ra (căn cứ Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015).
Từ hai khái niệm trên, có thể hiểu: Bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn là việc tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, phân phối thực phẩm gây hại cho người tiêu dùng phải chịu trách nhiệm bồi thường những thiệt hại thực tế về sức khỏe, tính mạng, tài sản hoặc tinh thần mà thực phẩm không an toàn gây ra.
2. Trường hợp nào được miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn cho người tiêu dùng
Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm không an toàn không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp thiệt hại phát sinh là do sự kiện bất khả kháng hoặc hoàn toàn do lỗi của người bị thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác (khoản 2 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015 được hướng dẫn bởi Điều 2 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP).
Điều 35 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cũng quy định về việc có thể được miễn trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được khuyết tật của sản phẩm không thể phát hiện được bằng khoa học công nghệ hiện tại hoặc người tiêu dùng đã cố ý sử dụng sản phẩm dù đã được cảnh báo đầy đủ và những trường hợp miễn trừ trách nhiệm khác.
3. Ai có trách nhiệm bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn gây ra cho người tiêu dùng?
Theo quy định trong Luật An toàn thực phẩm 2010 thì các tổ chức, cá nhân sản xuất thực phẩm và tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật khi thực phẩm không an toàn do mình sản xuất gây ra (điểm l khoản 2 Điều 7, điểm l khoản 2 Điều 8 Luật An toàn thực phẩm 2010).
Ngoài ra, Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2010 quy định tại Điều 23 tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp hàng hóa có khuyết tật do mình cung cấp gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng.
III. Giải đáp các thắc mắc về bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn
Một số tình huống thực tế được giải thích theo quy định của pháp luật hiện hành như sau:
1. Người tiêu dùng phải chứng minh gì để yêu cầu bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn?
Người tiêu dùng có nghĩa vụ thông tin kịp thời, chính xác cho cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân có liên quan khi phát hiện nguy cơ mất an toàn thực phẩm, sản phẩm lưu hành trên thị trường không bảo đảm an toàn, gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản của người tiêu dùng (Điều 5 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023).
Người tiêu dùng cần chứng minh giao dịch mua bán, sản phẩm không an toàn và thiệt hại xảy ra do sản phẩm đó gây ra bằng cách lưu giữ hóa đơn, chứng từ, ghi lại hình ảnh, video, lấy mẫu sản phẩm và thu thập giấy tờ y tế hoặc hồ sơ khác để chứng minh thiệt hại về sức khỏe, tài sản.
2. Có quy định nào về mức tối thiểu hoặc tối đa khi bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn không?
Mức bồi thường thiệt hại tối đa được quy định tại khoản 2 Điều 590, khoản 2 Điều 591, khoản 2 Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 như sau: Mức phạt do các bên tự thỏa thuận; Nếu không thỏa thuận được thì:
- Mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá 50 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định;
- Mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá 100 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định;
- Mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá 10 lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Ngoài ra, pháp luật còn có hướng dẫn về xác định thiệt hại để xác định mức bồi thường thiệt hại tại Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng một số quy định của bộ luật dân sự về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.
3. Trường hợp người tiêu dùng không giữ lại hóa đơn mua hàng, họ có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn không?
Trường hợp không giữ lại hóa đơn mua hàng, người tiêu dùng có thể cung cấp bằng chứng khác như hình ảnh, video, nhân chứng, mẫu sản phẩm hoặc xác nhận từ cơ quan chức năng để yêu cầu bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn.
4. Khi nhiều doanh nghiệp cùng tham gia chuỗi cung ứng, việc phân chia trách nhiệm bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn được xác định thế nào?
Trường hợp nhiều doanh nghiệp cùng tham gia chuỗi cung ứng và gây thiệt hại do thực phẩm không an toàn thì những người đó phải liên đới bồi thường cho người bị thiệt hại. Trách nhiệm bồi thường của từng người cùng gây thiệt hại được xác định tương ứng với mức độ lỗi của mỗi người, nếu không xác định được mức độ lỗi thì họ phải bồi thường thiệt hại theo phần bằng nhau (Điều 587 Bộ luật Dân sự 2015).
5. Nếu người tiêu dùng tử vong, gia đình họ có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn như thế nào?
Trong trường hợp người tiêu dùng tử vong do thực phẩm không an toàn, gia đình hoặc người thừa kế hợp pháp có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về tính mạng căn cứ theo Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm chi phí mai táng, tiền cấp dưỡng cho những người mà người bị thiệt hại có nghĩa vụ cấp dưỡng, tổn thất tinh thần và thu nhập bị mất. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn
Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn sẽ hỗ trợ quý khách về:
- Tư vấn quyền và nghĩa vụ pháp lý khi xảy ra thiệt hại do thực phẩm không an toàn;
- Thu thập và đánh giá chứng cứ chứng minh thiệt hại, nguyên nhân và lỗi của bên sản xuất;
- Soạn thảo đơn yêu cầu bồi thường, đơn khiếu nại hoặc khởi kiện;
- Đại diện thương lượng, hòa giải hoặc tham gia tố tụng tại tòa án, trọng tài;
- Tư vấn tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm nhằm hạn chế rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.
Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hay nhu cầu tư vấn về bồi thường thiệt hại do thực phẩm không an toàn, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
