Quy định pháp luật về chống độc quyền

I. Thực trạng chống độc quyền hiện nay

Chống độc quyền được xem như là một chính sách để ngăn chặn sự độc quyền trong nền kinh tế thị trường, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh và đảm bảo rằng thị trường hoạt động một cách công bằng và hiệu quả. Tại Việt Nam hiện nay chính sách pháp luật cũng có những quy định riêng để điều chỉnh về vấn đề này nhằm tạo nên sự cân bằng hạn chế bất bình đẳng trong cạnh tranh lành mạnh. Hãy cùng NPLaw tìm hiểu cụ thể qua nội dung bài viết dưới đây nhé!

II. Quy định của pháp luật về chống độc quyền

1. Khái niệm chống độc quyền

Pháp luật hiện nay không có quy định thế nào là chống độc quyền, tuy nhiên theo định nghĩa trong kinh doanh thì độc quyền là hiện tượng trên thị trường chỉ có một doanh nghiệp hoặc một nhóm doanh nghiệp câu kết với nhau chiếm vị trí độc tôn trong việc cung cấp sản phẩm nhất định nào đó, cho phép họ kiểm soát trọn vẹn giá cả sản phẩm để thu lợi nhuận tối đa và ngăn chặn các đối thủ cạnh tranh khác thâm nhập thị trường.

Theo Điều 25 Luật cạnh tranh 2018 cũng có quy định về Doanh nghiệp được coi là có vị trí độc quyền nếu không có doanh nghiệp nào cạnh tranh về hàng hóa, dịch vụ mà doanh nghiệp đó kinh doanh trên thị trường liên quan.

Như vậy, chống độc quyền có thể hiểu là sự ngăn chặn hành vi do một nhóm chủ thể câu kết với nhau chiếm vị trí độc tôn trong nền kinh tế thị trường.

2. Các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh chống độc quyền ở Việt Nam

• Luật Cạnh tranh năm 2018;
• Nghị định số 35/2020/NĐ-CP ngày 24/03/2020 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Cạnh tranh.
• Nghị định số 75/2019/NĐ-CP ngày 26/09/2019 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh.
• Nghị định số 07/2015/NĐ-CP ngày 16/01/2015 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Cạnh tranh.
• Thông tư số 63/2021/TT-BTC ngày 29/07/2021 của Bộ Tài Chính quy định về lập, quản lý và sử dụng kinh phí chi thường xuyên trong quá trình thẩm định hồ sơ đề nghị hưởng miễn trừ đối với thỏa thuận hạn chế cạnh tranh; trong quá trình thẩm định hồ sơ thông báo tập trung kinh tế; trong quá trình điều tra các vụ việc cạnh tranh và tố tụng cạnh tranh.
• Thông tư số 58/2020/TT-BTC ngày 12/06/2020 của Bộ Tài Chính quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng phí xử lý vụ việc cạnh tranh

3. Chính sách chống độc quyền hiện nay

Theo Điều 27, 28 Luật Cạnh tranh năm 2018 quy định về chính sách chống độc quyền:

Doanh nghiệp có vị trí độc quyền thực hiện hành vi sau đây thì bị cấm:

• Áp đặt giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ bất hợp lý hoặc ấn định giá bán lại tối thiểu gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại cho khách hàng;
• Hạn chế sản xuất, phân phối hàng hóa, dịch vụ, giới hạn thị trường, cản trở sự phát triển kỹ thuật, công nghệ gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại cho khách hàng;
• Áp dụng điều kiện thương mại khác nhau trong các giao dịch tương tự dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến ngăn cản doanh nghiệp khác tham gia, mở rộng thị trường hoặc loại bỏ doanh nghiệp khác;
• Áp đặt điều kiện cho doanh nghiệp khác trong ký kết hợp đồng mua, bán hàng hóa, dịch vụ hoặc yêu cầu doanh nghiệp khác, khách hàng chấp nhận các nghĩa vụ không liên quan trực tiếp đến đối tượng của hợp đồng dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến ngăn cản doanh nghiệp khác tham gia, mở rộng thị trường hoặc loại bỏ doanh nghiệp khác;
• Ngăn cản việc tham gia hoặc mở rộng thị trường của doanh nghiệp khác;
• Áp đặt điều kiện bất lợi cho khách hàng;
• Lợi dụng vị trí độc quyền để đơn phương thay đổi hoặc hủy bỏ hợp đồng đã giao kết mà không có lý do chính đáng;
• Hành vi lạm dụng vị trí độc quyền bị cấm theo quy định của luật khác.

Bên cạnh đó, Nhà nước cũng kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước bằng các biện pháp sau đây:

• Quyết định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước;
• Quyết định số lượng, khối lượng, phạm vi thị trường của hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước;
• Định hướng, tổ chức các thị trường liên quan đến hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Khi doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước thực hiện hoạt động kinh doanh khác ngoài lĩnh vực độc quyền nhà nước thì: Hoạt động kinh doanh đó của doanh nghiệp không chịu sự điều chỉnh theo quy định trên nhưng vẫn chịu sự điều chỉnh theo quy định khác của Luật Cạnh tranh 2018.

III. Các lĩnh vực chống độc quyền Nhà nước tại Việt Nam

1. Những ngành, lĩnh vực Nhà nước kiểm soát để chống độc quyền?

Theo Nghị định 94/2017/NĐ-CP thì Nhà nước sẽ nắm độc quyền 20 ngành, nghề sau:

Hàng hóa, dịch vụ phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh; Vật liệu nổ công nghiệp; Vàng miếng; Vàng nguyên liệu; Xổ số kiến thiết; Thuốc lá điếu, xì gà; Hoạt động dự trữ quốc gia; Quản lý, nhập khẩu, xuất khẩu, mua, bán, bảo quản, bảo vệ hàng hóa thuộc Danh mục dự trữ quốc gia; Toàn bộ lãnh thổ Việt Nam; Tiền; Tem bưu chính Việt Nam; Pháo hoa và các dịch vụ liên quan đến pháo hoa; Hệ thống điện quốc gia; Dịch vụ công ích bảo đảm an toàn hàng hải; Dịch vụ công ích thông tin duyên hải; Bảo đảm hoạt động bay; Hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị do Nhà nước đầu tư; Hệ thống công trình thủy lợi, thủy nông liên tỉnh, liên huyện; kè biển; Dịch vụ lâm nghiệp tại rừng đặc dụng; Xuất bản phẩm; Mạng bưu chính công cộng; Dịch vụ công ích trong hoạt động phát hành báo chí.

2. Doanh nghiệp có thể bị xử lý như thế nào khi vi phạm quy định chống độc quyền?

Căn cứ theo khoản 1, khoản 7 Điều 4, điểm e khoản 1 Điều 8 và điểm a khoản 1, khoản 2, khoản 3 Điều 9 Nghị định 75/2019/NĐ-CP thì doanh nghiệp có hành vi lạm dụng vị trí độc quyền cụ thể là ngăn cản việc tham gia thị trường của doanh nghiệp khác thì phạt tiền từ 01% đến 10% tổng doanh thu trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm của doanh nghiệp có vị trí độc quyền.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp này còn bị tịch thu khoản lợi nhuận thu được từ việc thực hiện hành vi vi phạm. Và buộc cơ cấu lại doanh nghiệp lạm dụng vị trí độc quyền; buộc loại bỏ những điều khoản vi phạm pháp luật ra khỏi hợp đồng, thỏa thuận hoặc giao dịch kinh doanh; buộc khôi phục các điều kiện phát triển kỹ thuật, công nghệ mà doanh nghiệp đã cản trở; buộc loại bỏ các điều kiện bất lợi đã áp đặt cho khách hàng; buộc khôi phục lại các điều khoản hợp đồng, hợp đồng đã thay đổi hoặc hủy bỏ mà không có lý do chính đáng.

Mức phạt tiền tối đa đối với hành vi vi phạm quy định về thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường, lạm dụng vị trí độc quyền là 10% tổng doanh thu của doanh nghiệp có hành vi vi phạm trên thị trường liên quan trong năm tài chính liền kề trước năm thực hiện hành vi vi phạm, nhưng thấp hơn mức phạt tiền thấp nhất đối với tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi vi phạm được quy định trong Bộ luật Hình sự.

Và mức phạt tiền này áp dụng đối với tổ chức còn cá nhân có cùng hành vi vi phạm hành chính về cạnh tranh, mức phạt tiền tối đa bằng một phần hai mức phạt tiền tối đa đối với tổ chức.

3. Các biện pháp kiểm soát thị trường để thực thi chống độc quyền?

Theo khoản 1 Điều 28 Luật Cạnh tranh 2018 quy định các biện pháp kiểm soát doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực độc quyền nhà nước gồm:

+ Quyết định giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước;

+ Quyết định số lượng, khối lượng, phạm vi thị trường của hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước;

+ Định hướng, tổ chức các thị trường liên quan đến hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền nhà nước theo quy định của Luật Cạnh tranh 2018 và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Ngoài ra luật cạnh tranh cũng quy định một số biện pháp để chống độc quyền như: áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính và khắc phục hậu quả đối với các doanh nghiệp có hành vi độc quyền. Các hình thức xử lý có thể bao gồm phạt tiền, tạm đình chỉ hoạt động, hoặc yêu cầu khôi phục lại cạnh tranh.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến chống độc quyền

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về chống độc quyền mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Nếu Quý độc giả có bất kỳ vướng mắc nào liên quan cần giải đáp thêm, xin vui lòng liên hệ với NPLaw theo thông tin liên hệ sau: