Quy định pháp luật về ghi nhãn thực phẩm

Trong bối cảnh thị trường tiêu dùng ngày càng phát triển, việc ghi nhãn thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác, minh bạch cho người tiêu dùng.

Nhãn thực phẩm không chỉ là công cụ giúp người mua nhận biết nguồn gốc, thành phần, hạn sử dụng mà còn là yêu cầu pháp lý bắt buộc nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Bài viết dưới đây sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành về ghi nhãn thực phẩm và những điểm cần lưu ý trong thực tiễn.

I. Giới thiệu các vấn đề liên quan đến ghi nhãn thực phẩm

Ghi nhãn thực phẩm là một trong những yêu cầu pháp lý bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm tại Việt Nam. Nhãn thực phẩm không chỉ là phương tiện cung cấp thông tin về sản phẩm cho người tiêu dùng, mà còn là công cụ quản lý nhà nước quan trọng, giúp đảm bảo an toàn, minh bạch và truy xuất nguồn gốc hàng hóa.

Mặc dù hiện nay quy định pháp luật đã khá đầy đủ về nghĩa vụ ghi nhãn thực phẩm, nhưng trong thực tế vẫn còn nhiều vi phạm phổ biến như:

• Không ghi rõ thành phần cấu tạo hoặc phụ gia thực phẩm;
• Ghi sai hoặc thiếu ngày sản xuất, hạn sử dụng, xuất xứ;
• Ghi thông tin không trung thực, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng;
• Sử dụng ngôn ngữ, ký hiệu, hình ảnh vi phạm quy định về ghi nhãn.

Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng mà còn dẫn đến rủi ro pháp lý nghiêm trọng như bị xử phạt hành chính, thu hồi sản phẩm, đình chỉ hoạt động, hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự trong trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng.

II. Tìm hiểu về ghi nhãn thực phẩm

Ghi nhãn thực phẩm là một trong những nội dung bắt buộc đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất và kinh doanh thực phẩm. Đây không chỉ là quy định nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật mà còn là công cụ quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và quyền lợi người tiêu dùng. Việc hiểu rõ thế nào là nhãn thực phẩm, mục đích của việc ghi nhãn, cũng như sự khác biệt giữa ghi nhãn và quảng cáo thực phẩm sẽ giúp doanh nghiệp tuân thủ đúng quy định và tránh các vi phạm không đáng có.

1. Như thế nào là nhãn thực phẩm? Tại sao phải ghi nhãn thực phẩm?

Theo Khoản 1 Điều 3 Nghị định 43/2017/NĐ-CP quy định: Nhãn hàng hóa là bản viết, bản in, bản vẽ, bản chụp của chữ, hình vẽ, hình ảnh được dán, in, đính, đúc, chạm, khắc trực tiếp trên hàng hóa, bao bì thương phẩm của hàng hóa hoặc trên các chất liệu khác được gắn trên hàng hóa, bao bì thương phẩm của hàng hóa.

Như vậy, nhãn thực phẩm là phần thông tin được thể hiện trên bao bì sản phẩm thực phẩm nhằm cung cấp cho người tiêu dùng những dữ liệu quan trọng như:

• Tên sản phẩm, thành phần cấu tạo, khối lượng tịnh;
• Ngày sản xuất, hạn sử dụng, điều kiện bảo quản;
• Tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa;
• Nguồn gốc xuất xứ và hướng dẫn sử dụng (nếu có).

Mục đích của việc ghi nhãn thực phẩm gồm:

• Giúp người tiêu dùng nhận biết và lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và sức khỏe;
• Bảo đảm quyền được thông tin, quyền được an toàn của người tiêu dùng;
• Giúp cơ quan quản lý kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc thực phẩm;
• Tạo môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng giữa các doanh nghiệp.

Việc ghi nhãn không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

2. Có sự khác biệt nào giữa ghi nhãn thực phẩm và quảng cáo thực phẩm không?

Mặc dù đều là hình thức truyền đạt thông tin về sản phẩm đến người tiêu dùng, ghi nhãn thực phẩm và quảng cáo thực phẩm lại có bản chất pháp lý và mục đích hoàn toàn khác nhau:

Mục đích: 

• Ghi nhãn thực phẩm nhằm cung cấp thông tin chính xác, khách quan và bắt buộc theo quy định.
• Quảng cáo thực phẩm lại tác động đến hành vi mua hàng, mang tính thương mại và xúc tiến kinh doanh.

Nội dung được phép thể hiện:

• Ghi nhãn thực phẩm: Chỉ thể hiện các thông tin đúng, đầy đủ, trung thực về sản phẩm theo quy định.
• Quảng cáo thực phẩm: Có thể giới thiệu công dụng nhưng phải chính xác, không gây hiểu lầm hoặc thổi phồng.

Tính chất:

• Ghi nhãn thực phẩm mang tính pháp lý – bắt buộc;
• Còn quảng cáo thực phẩm mang tính thương mại – khuyến khích tiêu dùng. 

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến ghi nhãn thực phẩm

Ghi nhãn thực phẩm là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo tính minh bạch, an toàn và truy xuất nguồn gốc của sản phẩm khi lưu thông trên thị trường. Việc không tuân thủ các quy định về ghi nhãn không chỉ gây mất niềm tin của người tiêu dùng, mà còn có thể dẫn đến xử phạt.

Do đó, doanh nghiệp cần nắm vững các quy định pháp lý liên quan để thực hiện đúng và tránh rủi ro pháp lý.

1. Các quy định cần lưu ý khi ghi nhãn thực phẩm

Hoạt động ghi nhãn thực phẩm được điều chỉnh chủ yếu bởi các văn bản pháp luật sau:

Luật An toàn thực phẩm năm 2010 (Điều 44): Quy định về ghi nhãn thực phẩm như sau:

- Tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm tại Việt Nam phải thực hiện việc ghi nhãn thực phẩm theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa.

- Đối với thời hạn sử dụng thực phẩm thể hiện trên nhãn thì tùy theo loại sản phẩm được ghi là “hạn sử dụng”, “sử dụng đến ngày” hoặc “sử dụng tốt nhất trước ngày”.

- Đối với thực phẩm chức năng, phụ gia thực phẩm, thực phẩm đã qua chiếu xạ, thực phẩm biến đổi gen, ngoài các quy định trên còn phải tuân thủ các quy định sau đây:

• Đối với thực phẩm chức năng phải ghi cụm từ “thực phẩm chức năng” và không được thể hiện dưới bất kỳ hình thức nào về tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh;
• Đối với phụ gia thực phẩm phải ghi cụm từ “phụ gia thực phẩm” và các thông tin về phạm vi, liều lượng, cách sử dụng;
• Đối với thực phẩm đã qua chiếu xạ phải ghi cụm từ “thực phẩm đã qua chiếu xạ”;
• Đối với một số thực phẩm biến đổi gen phải ghi cụm từ “thực phẩm biến đổi gen”.

Nghị định 15/2018/NĐ-CP (Điều 24): Quy định nội dung ghi nhãn bắt buộc. Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh sản phẩm tại Việt Nam ngoài việc tuân thủ các quy định của pháp luật về ghi nhãn hàng hóa còn phải tuân thủ các quy định sau:

• Thực phẩm dinh dưỡng y học phải ghi các cụm từ sau: "Thực phẩm dinh dưỡng y học" và "Sử dụng cho người bệnh với sự giám sát của nhân viên y tế";
• Thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt phải ghi cụm từ: "Sản phẩm dinh dưỡng (cho đối tượng cụ thể)" trên mặt chính của nhãn để phân biệt với thực phẩm thông thường.
• Riêng đối với sản phẩm nhập khẩu, tên tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm ghi trên nhãn sản phẩm phải thể hiện: tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất và tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân tự công bố hoặc đăng ký bản công bố sản phẩm.

Ngoài ra, nội dung, cách ghi thành phần dinh dưỡng, giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm được hướng dẫn bởi Thông tư 29/2023/TT-BYT. 

2. Thời gian quy định để khiếu nại về ghi nhãn thực phẩm sai là bao lâu?

Căn cứ Điều 318 Luật Thương mại 2005 quy định về thời hạn khiếu nại như sau:

Thời hạn khiếu nại do các bên thỏa thuận, nếu các bên không có thoả thuận thì thời hạn khiếu nại được quy định như sau:

• Ba tháng, kể từ ngày giao hàng đối với khiếu nại về số lượng hàng hoá;
• Sáu tháng, kể từ ngày giao hàng đối với khiếu nại về chất lượng hàng hoá; trong trường hợp hàng hoá có bảo hành thì thời hạn khiếu nại là ba tháng, kể từ ngày hết thời hạn bảo hành;
• Chín tháng, kể từ ngày bên vi phạm phải hoàn thành nghĩa vụ theo hợp đồng hoặc trong trường hợp có bảo hành thì kể từ ngày hết thời hạn bảo hành đối với khiếu nại về các vi phạm khác.

3. Ghi nhãn thực phẩm không đầy đủ bị xử lý như thế nào?

Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, hành vi ghi nhãn thực phẩm không đúng quy định có thể bị xử phạt theo Điều 30, Điều 31 Nghị định số 119/2017/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 126/2021/NĐ-CP. Cụ thể:

Vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa trong kinh doanh sản phẩm, hàng hóa: 

• Bao gồm hành vi: Hàng hóa có nhãn hàng hóa nhưng bị che lấp, rách nát, mờ không đọc được hoặc không đọc được hết các nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa; Hàng hóa có nhãn ghi không đúng quy định về kích thước chữ và số, ngôn ngữ sử dụng, định lượng và đơn vị đo theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa.
• Hành vi này có thể bị xử phạt hành chính từ 500.000 đồng ến 30.000.000 đồng tùy từng mức độ vi phạm.

Vi phạm quy định về nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa hoặc nội dung bắt buộc phải thể hiện trên nhãn theo tính chất hàng hóa

• Bao gồm hành vi: Hàng hóa có nhãn (kể cả tem hoặc nhãn phụ) hoặc tài liệu kèm theo không ghi đủ hoặc ghi không đúng các nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa hoặc nội dung bắt buộc phải thể hiện trên nhãn theo tính chất hàng hóa theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa; Hàng hóa nhập khẩu có nhãn gốc bằng tiếng nước ngoài nhưng không có nhãn phụ bằng tiếng Việt Nam.
• Hành vi này có thể bị xử phạt hành chính từ 500.000 đồng ến 30.000.000 đồng tùy từng mức độ vi phạm.

Hành vi kinh doanh hàng hóa theo quy định phải có nhãn hàng hóa mà không có nhãn hàng hóa; không có nhãn gốc hoặc có nhãn gốc nhưng ghi không đủ hoặc ghi không đúng các nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa, hoặc bị thay đổi có thể bị phạt từ 1.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng.

VI. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến ghi nhãn thực phẩm

Trong quá trình sản xuất, kinh doanh và tiêu thụ thực phẩm, không ít doanh nghiệp và người tiêu dùng gặp phải những vướng mắc liên quan đến việc ghi nhãn hàng hóa. Việc ghi nhãn thực phẩm không chỉ là nghĩa vụ bắt buộc của tổ chức, cá nhân sản xuất – kinh doanh, mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp và giải đáp giúp bạn hiểu rõ hơn về các quy định liên quan đến vấn đề này.

1. Ghi nhãn thực phẩm sai quy định có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Trong trường hợp việc ghi nhãn sai nhằm che giấu nguồn gốc, gian dối về thành phần, công dụng, gây thiệt hại cho sức khỏe hoặc tính mạng người tiêu dùng, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm (Điều 197) hoặc tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm (Điều 317). 

2. Có bắt buộc ghi nhãn thực phẩm đối với sản phẩm sản xuất thủ công không?

Theo Điều 44 Luật An toàn thực phẩm năm 2010, mọi tổ chức, cá nhân sản xuất thực phẩm tại Việt Nam – bao gồm cả cơ sở sản xuất thủ công, hộ kinh doanh nhỏ lẻ – đều phải thực hiện việc ghi nhãn thực phẩm theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa.

Cụ thể, nhãn thực phẩm phải thể hiện đầy đủ các thông tin cơ bản như: tên sản phẩm, thành phần, khối lượng, hạn sử dụng, hướng dẫn bảo quản, tên và địa chỉ của cơ sở sản xuất. Việc ghi nhãn này giúp người tiêu dùng nhận biết rõ nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng sản phẩm, đồng thời giúp cơ quan quản lý kiểm soát an toàn thực phẩm.

Như vậy, dù sản phẩm được sản xuất thủ công hay công nghiệp, nếu được đưa ra lưu thông, kinh doanh trên thị trường, thì vẫn bắt buộc phải có nhãn thực phẩm.

3. Nếu không ghi nhãn thực phẩm đầy đủ thông tin, người tiêu dùng có quyền gì?

Khi phát hiện sản phẩm thực phẩm ghi nhãn sai, thiếu thông tin hoặc gây nhầm lẫn, người tiêu dùng có các quyền sau theo Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023:

• Quyền khiếu nại hoặc tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền (Cục Quản lý thị trường, Sở Y tế, Sở Công Thương…);
• Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu sản phẩm không đúng với nội dung ghi trên nhãn hoặc gây hại cho sức khỏe;
• Quyền được thông tin và cảnh báo về các sản phẩm vi phạm để bảo vệ bản thân và cộng đồng.

Như vậy, việc ghi nhãn sai không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn xâm phạm trực tiếp quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.

4. Có quyền yêu cầu giám định độc lập khi nghi ngờ vi phạm ghi nhãn thực phẩm không?

Khi có nghi ngờ về tính xác thực của thông tin trên nhãn thực phẩm, người tiêu dùng hoặc tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có thể yêu cầu cơ quan chuyên môn hoặc tổ chức giám định độc lập thực hiện kiểm nghiệm, xác minh.

Chi phí giám định ban đầu có thể do người yêu cầu chi trả, nhưng nếu kết quả cho thấy doanh nghiệp ghi nhãn sai hoặc gian dối, bên vi phạm phải hoàn trả toàn bộ chi phí giám định và chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng.

5. Ghi nhãn thực phẩm nhập khẩu cần đáp ứng các tiêu chí pháp luật nào?

Theo Khoản 2 Điều 24 Nghị định 15/2018/NĐ-CP, ngoài việc tuân thủ các quy định của pháp luật về ghi nhãn hàng hóa, đối với sản phẩm nhập khẩu, tên tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm ghi trên nhãn sản phẩm phải thể hiện: tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất và tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân tự công bố hoặc đăng ký bản công bố sản phẩm. 

V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến ghi nhãn thực phẩm?

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc xây dựng, kiểm tra, đăng ký hoặc điều chỉnh thông tin ghi nhãn thực phẩm, việc tham vấn ý kiến từ luật sư hoặc chuyên gia pháp lý trong lĩnh vực an toàn thực phẩm là vô cùng cần thiết.

Các chuyên gia pháp lý có thể hỗ trợ:

• Tư vấn soạn thảo và kiểm tra nội dung ghi nhãn phù hợp với quy định pháp luật Việt Nam;
• Đại diện doanh nghiệp làm việc với cơ quan quản lý khi xảy ra tranh chấp hoặc xử phạt;
• Hướng dẫn đăng ký, công bố sản phẩm và ghi nhãn đúng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm;
• Giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro và xây dựng uy tín thương hiệu bền vững trên thị trường.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hay nhu cầu tư vấn về ghi nhãn thực phẩm, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.