Giá dịch vụ khám chữa bệnh là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân và sự vận hành của các cơ sở y tế. Pháp luật Việt Nam đã ban hành nhiều quy định nhằm điều chỉnh hoạt động thu giá dịch vụ y tế, bảo đảm tính minh bạch, hợp lý và công bằng trong chăm sóc sức khỏe. Bài viết dưới đây NPLaw sẽ phân tích những quy định pháp luật hiện hành liên quan đến giá dịch vụ khám chữa bệnh.
Giá dịch vụ khám chữa bệnh là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân và sự vận hành của các cơ sở y tế. Pháp luật Việt Nam đã ban hành nhiều quy định nhằm điều chỉnh hoạt động thu giá dịch vụ y tế, bảo đảm tính minh bạch, hợp lý và công bằng trong chăm sóc sức khỏe. Bài viết dưới đây NPLaw sẽ phân tích những quy định pháp luật hiện hành liên quan đến giá dịch vụ khám chữa bệnh.
I. Sự ảnh hưởng của giá dịch vụ khám chữa bệnh trong giai đoạn hiện nay
Trong giai đoạn hiện nay, giá dịch vụ khám chữa bệnh không chỉ là vấn đề kỹ thuật của ngành y tế mà còn là yếu tố kinh tế - xã hội nhạy cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế. Sự thay đổi trong khung giá khám chữa bệnh – dù ở khu vực công lập hay tư nhân – đều tác động đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, chi phí điều trị, và mức chi trả từ bảo hiểm y tế.
Giá dịch vụ tăng hợp lý giúp cải thiện chất lượng khám chữa bệnh, tạo nguồn thu để tái đầu tư trang thiết bị, đào tạo nhân lực. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, việc tăng giá có thể dẫn đến tình trạng thu sai, thu vượt hoặc gây gánh nặng tài chính cho người bệnh, đặc biệt là người không có bảo hiểm y tế. Trong khi đó, sự khác biệt giữa giá dịch vụ theo bảo hiểm y tế và dịch vụ theo yêu cầu cũng đặt ra vấn đề về công bằng trong tiếp cận chăm sóc y tế.
Do đó, việc xây dựng, quản lý và điều chỉnh giá dịch vụ khám chữa bệnh cần có cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch và phù hợp với thực tiễn.
II. Giá dịch vụ khám chữa bệnh là gì?
1. Khái niệm về giá dịch vụ khám chữa bệnh
Theo Khoản 1 Điều 110 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh là số tiền mà người sử dụng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh phải chi trả, bao gồm các yếu tố sau đây: Giá thành toàn bộ của dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; Tích lũy hoặc lợi nhuận dự kiến (nếu có); Các nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật.
Đồng thời, theo hướng dẫn tại Khoản 1 Điều 119 Nghị định 96/2023/NĐ-CP, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh bao gồm:
- Giá khám bệnh;
- Giá ngày giường điều trị;
- Giá dịch vụ kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh. Trường hợp người bệnh được chỉ định sử dụng thuốc, thiết bị y tế, máu toàn phần và chế phẩm máu đạt tiêu chuẩn theo yêu cầu chuyên môn khi thực hiện dịch vụ kỹ thuật thì được thu của người bệnh và thanh toán với cơ quan Bảo hiểm xã hội các chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh liên quan để thực hiện dịch vụ kỹ thuật (nếu có) theo quy định.
2. Tại sao phải xây dựng giá dịch vụ khám chữa bệnh
Việc xây dựng và ban hành giá dịch vụ khám chữa bệnh có ý nghĩa quan trọng:
- Bảo đảm tính công khai, minh bạch trong thu – chi của cơ sở y tế;
- Làm cơ sở thanh toán chi phí khám chữa bệnh giữa người bệnh, bảo hiểm y tế và cơ sở y tế;
- Góp phần kiểm soát chi phí y tế, chống lạm dụng dịch vụ;
- Tạo điều kiện nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, thông qua việc tính đúng, tính đủ chi phí hợp lý;
- Đảm bảo công bằng xã hội, tránh tình trạng thu chênh lệch hoặc phân biệt giữa các nhóm người bệnh.
III. Quy định pháp luật liên quan đến giá dịch vụ khám chữa bệnh
1. Trường hợp áp dụng giá dịch vụ khám chữa bệnh
Giá dịch vụ khám chữa bệnh được áp dụng trong các trường hợp sau:
- Khám chữa bệnh tại cơ sở y tế công lập theo chế độ bảo hiểm y tế: Áp dụng mức giá do Nhà nước quy định tại Thông tư 21/2024/TT-BYT và các văn bản liên quan.
- Khám chữa bệnh theo yêu cầu tại cơ sở y tế công lập hoặc tư nhân: Áp dụng giá theo thỏa thuận giữa người bệnh và cơ sở y tế, nhưng phải công khai, minh bạch theo Luật Giá.
- Dịch vụ ngoài phạm vi bảo hiểm y tế chi trả: Người bệnh tự chi trả theo mức giá được cơ sở y tế công bố và niêm yết theo quy định pháp luật.
2. Trường hợp không được áp dụng giá dịch vụ khám chữa bệnh
Trường hợp không được áp dụng giá dịch vụ khám chữa bệnh:
- Dịch vụ được Nhà nước cấp miễn phí: như khám, chữa bệnh cho người có công, trẻ em dưới 6 tuổi theo diện ngân sách nhà nước chi trả.
- Chi phí đã được bảo hiểm y tế thanh toán đầy đủ, nhưng cơ sở y tế vẫn yêu cầu người bệnh chi thêm.
- Không công khai giá dịch vụ, thu giá cao hơn mức niêm yết hoặc tự ý nâng giá sai quy định.
- Thu tiền không có căn cứ pháp lý đối với dịch vụ chưa được ban hành giá, chưa được phê duyệt.
3. Các biện pháp xử lý vi phạm liên quan giá dịch vụ khám chữa bệnh
Theo quy định pháp luật hiện hành, các hành vi vi phạm về giá dịch vụ khám chữa bệnh sẽ bị xử lý bằng các hình thức sau:
- Xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 39 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, được bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP như: Phạt tiền đối với hành vi không niêm yết giá, thu sai giá; Buộc hoàn trả khoản thu sai cho người bệnh; Buộc cải chính công khai nếu gây thiệt hại nghiêm trọng.
- Truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi gian lận giá dịch vụ có yếu tố lừa đảo, trục lợi lớn gây thiệt hại nghiêm trọng cho người bệnh hoặc Quỹ bảo hiểm y tế (áp dụng theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017 – ví dụ: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, Tội lợi dụng chức vụ quyền hạn trong thi hành công vụ,…).
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan giá dịch vụ khám chữa bệnh
1. Khi bệnh nhân cảm thấy giá dịch vụ khám chữa bệnh không hợp lý, họ có thể khiếu nại ở đâu?
Người bệnh có thể gửi đơn khiếu nại đến:
- Thủ trưởng cơ sở khám chữa bệnh (nơi trực tiếp thu sai, thu không hợp lý);
- Sở Y tế địa phương (nếu không đồng ý với kết quả giải quyết ban đầu);
- Cơ quan quản lý giá hoặc Thanh tra y tế nếu phát hiện vi phạm nghiêm trọng.
2. Nếu có hành vi lạm dụng mức giá dịch vụ khám chữa bệnh, cơ sở y tế có thể bị xử lý ra sao?
Nếu có hành vi lạm dụng mức giá dịch vụ khám chữa bệnh, cơ sở y tế có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Khoản 2a Điều 39 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, được bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP như: Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng nếu: Thu giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh cao hơn giá đã niêm yết; Thu cao hơn chi phí khám bệnh, chữa bệnh đã được bảo hiểm y tế thanh toán, trừ trường hợp khoản thu chênh lệch do sử dụng dịch vụ theo yêu cầu, do vượt quá phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế.
3. Các quy định pháp lý nào điều chỉnh mức giá dịch vụ khám chữa bệnh cho các cơ sở y tế công lập và tư nhân?
Các quy định pháp lý điều chỉnh mức giá dịch vụ khám chữa bệnh cho các cơ sở y tế công lập và tư nhân bao gồm:
- Luật Khám chữa bệnh năm 2023: Điều 110 về giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh;
- Nghị định 96/2023/NĐ-CP: Điều 119 hướng dẫn về giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh;
- Thông tư 21/2024/TT-BYT quy định phương pháp định giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh do Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành.
4. Quy trình khiếu nại về mức giá dịch vụ khám chữa bệnh không hợp lý được thực hiện ra sao?
Bước 1: Nộp đơn khiếu nại tại nơi phát sinh sự việc (cơ sở y tế).
Bước 2: Cơ sở y tế thụ lý và giải quyết (có thể tổ chức đối thoại).
Bước 3: Nếu không đồng ý, gửi khiếu nại đến Sở Y tế hoặc khởi kiện ra tòa.
Thời hạn giải quyết khiếu nại: 30 - 45 ngày, tùy trường hợp.
5. Giá dịch vụ khám chữa bệnh có cần phải được phê duyệt bởi cơ quan quản lý y tế trước khi áp dụng không?
Theo Điều 6 Thông tư 13/2023/TT-BYT quy định thẩm quyền phê duyệt giá cụ thể đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh như sau:
- Đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu hình thành từ nguồn vốn liên doanh, liên kết và hình thành theo phương thức đối tác công tư (PPP): Giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu là giá đề xuất tại đề án sử dụng tài sản công vào mục đích liên doanh liên kết hoặc dự án PPP thuộc cấp có thẩm quyền phê duyệt, trong đó:
a) Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt đề án sử dụng tài sản công vào mục đích liên doanh liên kết hoặc dự án PPP của các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế;
b) Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương phê duyệt đề án sử dụng tài sản công vào mục đích liên doanh liên kết hoặc dự án PPP của các đơn vị trực thuộc Bộ, ngành quản lý;
c) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt đề án sử dụng tài sản công vào mục đích liên doanh liên kết hoặc dự án PPP của các đơn vị trên địa bàn quản lý, trừ các đơn vị thuộc trường hợp quy định tại Điểm a và Điểm b Khoản này.
- Đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu hình thành hình thành từ nguồn vốn vay, vốn huy động:
a) Bộ trưởng Bộ Y tế phê duyệt giá cụ thể đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu của các đơn vị trực thuộc Bộ Y tế đã được phân loại tự chủ thuộc nhóm 3, nhóm 4;
b) Đối với các thuộc Bộ, ngành quản lý: Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương phê duyệt đề án liên doanh liên kết hoặc dự án PPP của các đơn vị trực thuộc Bộ, ngành quản lý;
c) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt giá cụ thể đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu của các đơn vị trên địa bàn, trừ các đơn vị thuộc trường hợp quy định tại các điểm a, b và d Khoản này;
d) Thủ trưởng đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Bộ Y tế phê duyệt giá cụ thể đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu của đơn vị trong trường hợp đơn vị đã được cấp có thẩm quyền phân loại tự chủ thuộc nhóm 1, nhóm 2.
- Đối với giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu không sử dụng ngân sách nhà nước và không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này: Thủ trưởng đơn vị phê duyệt giá cụ thể đối với dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh theo yêu cầu của đơn vị tại khoản 2 Điều 6 Nghị định 60/2021/NĐ-CP ngày 21 tháng 6 năm 2021 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập.
V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về giá dịch vụ khám chữa bệnh không?
Luật sư giúp người bệnh hoặc tổ chức:
- Hiểu rõ các quy định pháp lý liên quan đến giá dịch vụ;
- Đánh giá tính hợp lý, hợp pháp của mức giá bị thu;
- Hỗ trợ soạn thảo đơn khiếu nại, đơn tố cáo, đơn khởi kiện;
- Đại diện người bệnh làm việc với cơ sở y tế hoặc cơ quan quản lý;
- Đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân được bảo vệ theo đúng pháp luật.
Quý Khách hàng có nhu cầu tư vấn về giá dịch vụ khám chữa bệnh, vui lòng liên hệ cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
