Trong bối cảnh các tranh chấp thừa kế ngày càng gia tăng, tình trạng giả mạo trong di chúc xuất hiện nhiều hơn, gây ảnh hưởng lớn đến quyền lợi hợp pháp của những người thừa kế. Việc tìm hiểu rõ quy định pháp luật và các biện pháp xử lý là điều cần thiết để bảo đảm công bằng và bảo vệ quyền lợi chính đáng. Mời bạn đọc cùng theo dõi bài viết dưới đây của NPLaw để tìm hiểu quy định về giả mạo trong di chúc hiện nay nhé.
I. Thực trạng giả mạo trong di chúc trong giai đoạn hiện nay
Trong một xã hội hiện đại, di chúc là công cụ pháp lý quan trọng để một cá nhân thể hiện ý nguyện của mình về việc phân chia tài sản sau khi qua đời. Tuy nhiên, cùng với giá trị của tài sản ngày càng tăng, các hành vi giả mạo di chúc cũng trở nên tinh vi và phổ biến hơn.
Hành vi này có thể xuất phát từ mục đích chiếm đoạt tài sản, tranh chấp nội bộ gia đình hoặc mâu thuẫn giữa các đồng thừa kế. Hậu quả không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn làm mất đoàn kết trong gia đình, kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp.
II. Giả mạo trong di chúc là gì?
Để nhận diện và xử lý hành vi này, chúng ta cần hiểu rõ bản chất và các trường hợp phổ biến của giả mạo trong di chúc hiện nay.
1. Khái niệm về giả mạo trong di chúc
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”.
Giả mạo trong di chúc có thể hiểu là hành vi cố ý làm sai lệch nội dung, thay đổi hoặc tạo ra một bản di chúc mới không phải do người lập di chúc tự nguyện lập ra. Mục đích của hành vi này là để chiếm đoạt tài sản thừa kế một cách bất hợp pháp.
2. Các trường hợp dẫn đến giả mạo trong di chúc
Thực tế, hành vi giả mạo trong di chúc thường xuất hiện dưới nhiều dạng, có thể kể đến như:
- Di chúc bị người khác viết hộ nhưng không tuân thủ đúng thủ tục luật định.
- Có người tự ý ký thay hoặc giả mạo chữ ký, dấu vân tay của người để lại di chúc.
- Nội dung di chúc bị sửa đổi, thêm bớt nhằm mang lại lợi ích cho một số cá nhân, làm sai lệch ý chí thực sự của người lập di chúc.
- Sử dụng giấy tờ giả mạo hoặc tài liệu bị chỉnh sửa để hợp thức hóa di chúc.
Những trường hợp này không chỉ làm mất đi giá trị pháp lý của di chúc mà còn gây mâu thuẫn, tranh chấp gay gắt giữa những người thừa kế.
III. Quy định pháp luật liên quan đến giả mạo trong di chúc
Các quy định pháp luật hiện hành đã có cơ chế xử lý rõ ràng đối với hành vi giả mạo, nhằm bảo vệ quyền thừa kế hợp pháp. Cụ thể như sau:
1. Quy định liên quan khi giải quyết giả mạo trong di chúc
Việc giải quyết các vụ việc giả mạo di chúc hiện nay dựa trên nhiều văn bản quy phạm pháp luật như sau:
- Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thừa kế theo di chúc tại Chương XXII (ví dụ Điều 524 di chúc; Điều 627 hình thức của di chúc; Điều 630 di chúc hợp pháp; Điều 640 sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc… đặc biệt tại Điều 621 người có hành vi giả mạo di chúc thì không được quyền hưởng di sản)
- Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025 quy định về thủ tục tố tụng giải quyết vụ án.
- Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 quy định về xử lý hình sự đối với hành vi có dấu hiệu tội phạm đối với việc giả mạo trong di chúc (ví dụ Điều 174 tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; Điều 341 tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức...)
Việc nắm vững các quy định này là cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.
2. Ai có thẩm quyền giải quyết giả mạo trong di chúc
Theo khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025, Tòa án có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp về dân sự bao gồm: “Tranh chấp về thừa kế tài sản”.
Trường hợp vụ việc có dấu hiệu tội phạm, thẩm quyền điều tra theo khoản 1 Điều 163 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 như sau: “Cơ quan điều tra của Công an nhân dân điều tra tất cả các tội phạm, trừ những tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân và Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao”.
Như vậy, tùy theo tính chất, mức độ của vụ việc, thẩm quyền giải quyết giả mạo trong di chúc được thực hiện theo quy định trên.
3. Cách giải quyết cho trường hợp giả mạo trong di chúc
Khi nhận thấy có hành vi giả mạo trong di chúc, các bên có thể giải quyết như sau:
- Thu thập tài liệu, chứng cứ liên quan làm cơ sở xác nhận hành vi giả mạo trong di chúc.
- Nộp đơn khởi kiện đến Tòa án để yêu cầu giải quyết, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Trong quá trình giải quyết tại Tòa án, đương sự có thể yêu cầu Tòa thu thập chứng cứ, tiến hành giám định chữ viết, chữ ký hoặc dấu vân tay để xác định di chúc giả mạo (khoản 7 Điều 70 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025). Trường hợp cần thiết, có thể yêu cầu Tòa án áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời nhằm ngăn chặn hành vi tẩu tán, che giấu hoặc làm thất thoát di sản theo Điều 111 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025. Căn cứ vào kết quả giám định và chứng cứ, Tòa án đưa ra phán quyết giải quyết vụ việc.
- Trường hợp hành vi có dấu hiệu tội phạm, người có quyền lợi bị ảnh hưởng có thể gửi đơn tố giác đến cơ quan công an. Cơ quan công an tiến hành điều tra làm rõ hành vi vi phạm theo quy định Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025.
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan giả mạo trong di chúc
Một số câu hỏi liên quan đến việc giả mạo trong di chúc phổ biến hiện nay như sau:
1. Giả mạo trong di chúc có được xem là căn cứ truất quyền thừa kế không?
Theo khoản 1 Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015, truất quyền hưởng di sản của người thừa kế là một trong những quyền của người lập di chúc.
Ngoài ra, theo điểm d khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây không được quyền hưởng di sản: “Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản”.
Do vậy, giả mạo trong di chúc không chỉ có thể là căn cứ để người lập di chúc truất quyền thừa kế, mà còn là một trong những trường hợp pháp luật quy định bắt buộc người thừa kế không được hưởng di sản.
2. Khi phát hiện giả mạo trong di chúc sau khi đã chia di sản thì xử lý thế nào?
Trong trường hợp di sản đã được phân chia dựa trên một di chúc giả mạo, người thừa kế hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố di chúc vô hiệu theo quy định Bộ luật Dân sự 2015 tại Điều 117 về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự; Điều 122 về giao dịch dân sự vô hiệu; và Điều 630 về di chúc hợp pháp.
Khi di chúc bị tuyên vô hiệu, theo khoản 2 Điều 131 Bộ luật Dân sự 2015 về hậu quả pháp lý của giao dịch vô hiệu: “Khi giao dịch dân sự vô hiệu thì các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận”. Di sản thừa kế sẽ được chia theo pháp luật theo điểm b khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015.
3. Có thể kết hợp yêu cầu hủy di chúc và kiện bồi thường trong vụ án giả mạo trong di chúc không?
Khi di chúc bị giả mạo có nghĩa di chúc này không đáp ứng đủ các điều kiện có hiệu lực theo khoản 1 Điều 630 về di chúc hợp pháp và Điều 117 về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015. Các đồng thừa kế, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên vô hiệu di chúc giả mạo.
Đồng thời, căn cứ Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác”. Người có quyền lợi bị thiệt hại bởi di chúc giả mạo có quyền yêu cầu bồi thường theo quy định pháp luật.
4. Làm thế nào để chứng minh giả mạo trong di chúc khi bản gốc đã bị tiêu hủy?
Trong trường hợp bản gốc của di chúc giả mạo đã bị tiêu hủy, các bên có thể thực hiện các biện pháp sau để làm cơ sở bảo vệ quyền lợi của mình:
- Tìm kiếm bản sao được chứng thực hợp pháp (ví dụ bản sao được lưu tại Văn phòng Công chứng).
- Đề nghị Tòa án thu thập tài liệu chứng cứ, tiến hành giám định chữ ký, chữ viết, dấu vân tay (khoản 7 Điều 70 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025).
- Thu thập lời khai của các nhân chứng biết rõ về di chúc gốc hoặc ý nguyện của người đã mất. Tài liệu, dữ liệu điện tử, thư từ hoặc ghi âm, ghi hình liên quan
Các tài liệu, chứng cứ này có giá trị để chứng minh hành vi giả mạo di chúc, làm căn cứ Tòa án xem xét, giải quyết vụ án.
5. Biện pháp khẩn cấp tạm thời nào có thể được áp dụng khi nghi ngờ có giả mạo trong di chúc?
Theo Điều 111 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025, trong quá trình giải quyết vụ án, đương sự có quyền yêu cầu Tòa án áp dụng một hoặc nhiều biện pháp khẩn cấp tạm thời được quy định tại Điều 114 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025. Một số biện pháp khẩn cấp tạm thời có thể áp dụng khi nghi ngờ có di chúc giả mạo như sau:
- Cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp.
- Cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp.
- Cho thu hoạch, cho bán hoa màu hoặc sản phẩm, hàng hóa khác.
- Phong tỏa tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng khác, kho bạc nhà nước; phong tỏa tài sản ở nơi gửi giữ.
- Phong tỏa tài sản của người có nghĩa vụ.
- Cấm hoặc buộc thực hiện hành vi nhất định.
Những biện pháp này nhằm ngăn ngừa việc tẩu tán tài sản, bảo vệ chứng cứ, bảo toàn tình trạng hiện có tránh gây thiệt hại không thể khắc phục được, đảm bảo cho việc giải quyết vụ án hoặc việc thi hành án.
V. Bạn đang tìm một luật sư uy tín để giải quyết các vấn đề liên quan đến giả mạo trong di chúc
Giả mạo trong di chúc là một trong những tranh chấp phức tạp, đòi hỏi phải có kiến thức chuyên sâu về pháp luật thừa kế. Việc tự giải quyết trong trường hợp này thường gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong việc thu thập chứng cứ, yêu cầu giám định, xây dựng quan điểm bảo vệ tại Tòa án.
Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.
