Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt và quý giá, đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Trong bối cảnh nhiều diện tích đất nông nghiệp được Nhà nước thu hồi, tạm giao cho tổ chức hoặc cá nhân để sử dụng vào mục đích khác, nhưng sau đó không còn sử dụng hoặc sử dụng sai mục đích, thì việc giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng trở thành một chính sách cần thiết nhằm bảo đảm hiệu quả khai thác và công bằng trong quản lý đất đai.
Bài viết này NPLAW sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng.
I. Giới thiệu về chủ trương và cơ chế giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng trong bối cảnh các chính sách đất đai có sự điều chỉnh
Trong bối cảnh các chính sách đất đai của Việt Nam đang có sự điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế và xã hội, chủ trương giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng là một phần trong các nỗ lực tái cơ cấu ngành nông nghiệp và bảo vệ lợi ích người dân. Mục tiêu là khôi phục và nâng cao hiệu quả sử dụng đất, đảm bảo công bằng trong phân bổ tài nguyên đất đai, đặc biệt là trong các khu vực nông thôn.
Cơ chế này bao gồm việc giao lại đất cho hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu và khả năng sản xuất nông nghiệp, đồng thời gắn với các quy định về quản lý đất đai, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Những điều chỉnh này nhằm giải quyết tình trạng đất nông nghiệp hoang hóa, chưa được khai thác hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện cho người dân trong nước có cơ hội sử dụng đất để phát triển sản xuất nông nghiệp lâu dài.
II. Quy định pháp luật về hoạt động giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng
Hiện nay pháp luật không có quy định cụ thể về vấn đề này mà chủ yếu chịu sự điều chỉnh của Án lệ số 35/2020/AL về người Việt Nam trước khi đi định cư ở nước ngoài giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng.
Cụ thể Án lệ số 35/2020/AL về người Việt Nam trước khi đi định cư ở nước ngoài giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 05 tháng 02 năm 2020 và được công bố theo Quyết định số 50/QĐ-CA ngày 25 tháng 02 năm 2020 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao.
- Nguồn án lệ: Quyết định giám đốc thẩm số 65/2018/GĐT-DS ngày 06-8-2018 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng về vụ án dân sự “Tranh chấp về tài sản bị cưỡng chế Thi hành án” tại tỉnh Đắk Lắk giữa nguyên đơn là cụ Nguyễn Thị K với bị đơn là bà Nguyễn Thị T; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan gồm 09 người.
- Vị trí nội dung án lệ: Đoạn 4, 5 phần “Nhận định của Tòa án”.
Hình ảnh án lệ số 35/2020/AL
Khái quát nội dung án lệ:
- Tình huống án lệ: Người Việt Nam trước khi đi định cư ở nước ngoài đã giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng; người ở trong nước đã sử dụng đất đó ổn định, lâu dài và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
- Hướng giải quyết: Trường hợp này, phải xác định người ở trong nước có quyền sử dụng đất hợp pháp, Tòa án không chấp nhận yêu cầu đòi lại quyền sử dụng đất.
Quy định của pháp luật liên quan đến án lệ:
- Mục 3 phần III, mục 3 phần V Quyết định số 201-HĐCP/QĐ ngày 01-7-1980 của Hội đồng Chính phủ về việc thống nhất quản lý ruộng đất và tăng cường công tác quản lý ruộng đất trong cả nước;
- Điều 14 Luật Đất đai năm 1987; Điều 26 Luật Đất đai năm 1993; khoản 11 Điều 38, Điều 50 Luật Đất đai năm 2003 (tương ứng với khoản 7 Điều 81; Điều 137 Luật Đất đai năm 2024).
III. Giải đáp một số câu hỏi về hoạt động giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng
1. Việc giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng có ảnh hưởng như thế nào đến quyền của các chủ sử dụng đất trước đó?
Việc giao lại đất nông nghiệp có thể ảnh hưởng đến quyền của các chủ sử dụng đất trước đó bằng cách:
- Mất quyền sử dụng đất nếu đất bị thu hồi hoặc chuyển nhượng lại cho người khác.
- Ảnh hưởng tài chính khi không còn quyền sử dụng đất để sản xuất.
- Khiếu nại, tranh chấp nếu chủ cũ không đồng ý với quyết định thu hồi hoặc bồi thường không thỏa đáng.
Do đó, quá trình giao lại cần đảm bảo công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của chủ đất trước đó.
2. Những trường hợp nào người có nhu cầu sử dụng đất nông nghiệp sẽ không được giao lại đất?
Cá nhân có nhu cầu sử dụng đất nông nghiệp sẽ không được giao lại đất trong các trường hợp sau:
- Không trực tiếp sản xuất nông nghiệp: Cá nhân không tham gia sản xuất nông nghiệp hoặc không có thu nhập từ sản xuất nông nghiệp trên đất đó.
- Không đủ điều kiện sử dụng đất: Cá nhân không có khả năng hoặc điều kiện để sử dụng đất nông nghiệp một cách hiệu quả, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
- Đất thuộc diện bị cấm chuyển nhượng, giao lại: Đất thuộc diện quy hoạch bảo vệ quốc phòng, an ninh, khu vực cấm sử dụng, đất công cộng hoặc đất có mục đích sử dụng đặc biệt không được phép giao lại.
3. Điều kiện để được giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng là gì?
Theo Án lệ số 35/2020/AL, người Việt Nam trước khi đi định cư ở nước ngoài đã giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng; người ở trong nước đã sử dụng đất đó ổn định, lâu dài và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trường hợp này, sẽ được xác định người ở trong nước có quyền sử dụng đất hợp pháp, Tòa án không chấp nhận yêu cầu đòi lại quyền sử dụng đất.
4. Thủ tục pháp lý khi giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng được thực hiện như thế nào?
Thủ tục pháp lý khi giao lại đất nông nghiệp cho người trong nước sử dụng theo Luật Đất đai 2024 gồm các bước cơ bản sau:
- Xác định nhu cầu sử dụng đất: Người có nhu cầu sử dụng đất nông nghiệp phải đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc giao đất và chứng minh khả năng sử dụng đất hiệu quả.
- Kiểm tra và thẩm định điều kiện đất: Cơ quan quản lý đất đai thực hiện kiểm tra đất đai (tình trạng sử dụng, quy hoạch, mục đích sử dụng đất) và thẩm định điều kiện giao đất (khả năng sử dụng, hiệu quả sản xuất).
- Lập hồ sơ và phương án sử dụng đất: Người xin giao đất phải lập hồ sơ, bao gồm phương án sản xuất nông nghiệp và các giấy tờ liên quan (chứng minh quyền sử dụng đất, tài chính).
- Quyết định giao đất: Cơ quan có thẩm quyền (UBND cấp tỉnh, huyện) ra quyết định giao đất cho người sử dụng, căn cứ vào nhu cầu, tình trạng đất và khả năng sản xuất.
- Ký hợp đồng giao đất: Sau khi quyết định giao đất được phê duyệt, hai bên sẽ ký hợp đồng giao đất, trong đó quy định quyền và nghĩa vụ của cả hai bên.
- Cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Sau khi hoàn tất thủ tục, cơ quan nhà nước sẽ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người được giao đất.
5. Giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng có được miễn giảm thuế hoặc phí không?
Việc giao lại đất nông nghiệp cho người trong nước sử dụng có thể được miễn hoặc giảm thuế, phí tùy thuộc vào đối tượng và mục đích sử dụng đất, theo các quy định pháp lý hiện hành.
- Miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp: Theo Điều 157 Luật Đất đai 2024, Nhà nước tiếp tục miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đến hết năm 2030. Chính sách này áp dụng cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất vào mục đích sản xuất nông nghiệp, nhằm hỗ trợ phát triển nông nghiệp và giảm nghèo bền vững.
- Giảm tiền sử dụng đất: Tại Điều 157 Luật Đất đai 2024 và Nghị định 103/2024/NĐ-CP, có quy định giảm tiền sử dụng đất trong các trường hợp sau: Giảm 50% tiền sử dụng đất khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao đất, chuyển mục đích sử dụng đất, công nhận quyền sử dụng đất đối với người nghèo, hộ gia đình hoặc cá nhân là người dân tộc thiểu số. Giảm 30% tiền sử dụng đất đối với đất ở cho các đối tượng quy định tại Điểm a và Điểm b Khoản 3 Điều 124 của Luật Đất đai đang công tác tại các xã biên giới, hải đảo hoặc huyện đảo không có đơn vị hành chính cấp xã thuộc vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.
- Giảm tiền thuê đất: Theo Nghị định 87/2025/NĐ-CP, giảm 30% tiền thuê đất năm 2024 cho người thuê đất trả tiền hàng năm. Trường hợp người sử dụng đất không thuộc diện được giảm nhưng đã được áp dụng thì phải hoàn trả số tiền đã được giảm và nộp tiền chậm nộp.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về hoạt động giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng
Khách hàng có thắc mắc liên quan hay có nhu cầu tư vấn quy định về hoạt động giao lại đất nông nghiệp cho người ở trong nước sử dụng, hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
