Trong quá trình sản xuất, tiêu thụ và vận chuyển hàng hóa, không thể tránh khỏi tình trạng hàng hóa bị hư hỏng, hết hạn sử dụng hoặc không đạt chất lượng. Những sản phẩm này, khi không còn giá trị sử dụng, thường phải được tiêu hủy để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, môi trường và đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng. Bài viết này NPLAW sẽ làm rõ những quy định pháp lý liên quan đến hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy.
Trong quá trình sản xuất, tiêu thụ và vận chuyển hàng hóa, không thể tránh khỏi tình trạng hàng hóa bị hư hỏng, hết hạn sử dụng hoặc không đạt chất lượng. Những sản phẩm này, khi không còn giá trị sử dụng, thường phải được tiêu hủy để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, môi trường và đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng.
Bài viết này NPLAW sẽ làm rõ những quy định pháp lý liên quan đến hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy.
I. Thực trạng về hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy
Hiện nay, hàng hóa bị hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng đang trở thành vấn đề ngày càng nghiêm trọng. Nguyên nhân chủ yếu là do chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu, vận chuyển hoặc bảo quản không đúng cách. Dù pháp luật có quy định rõ ràng về việc tiêu hủy, nhưng quy trình này vẫn gặp nhiều bất cập, khiến việc xử lý hàng hóa không đúng cách, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
II. Quy định pháp luật về hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy
1. Thế nào là hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy?
Tại Điều 2 Thông tư 173/2013/TT-BTC quy định hàng hoá, vật phẩm dễ bị hư hỏng cụ thể Hàng hoá, vật phẩm dễ bị hư hỏng bao gồm:
- Thực phẩm tươi sống, dễ bị ôi thiu, khó bảo quản;
- Hàng hóa dễ cháy, nổ (xăng, dầu, khí hóa lỏng và các chất dễ cháy, nổ khác);
- Thuốc chữa bệnh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật mà hạn sử dụng còn dưới 60 ngày theo hạn ghi trên bao bì, nhãn hàng;
- Thực phẩm đã qua chế biến và các loại hàng hóa khác mà hạn sử dụng còn dưới 30 ngày theo hạn ghi trên bao bì, nhãn hàng;
- Hàng hóa có tính chất thời vụ (hàng tiêu dùng theo mùa, phục vụ lễ, tết), hàng điện tử cao cấp (các loại máy tính bảng, điện thoại thông minh) và các loại hàng hoá, vật phẩm khác nếu không xử lý ngay sau khi có quyết định tạm giữ hoặc quyết định tịch thu sẽ bị hư hỏng, không bán được hoặc hết thời hạn sử dụng.
2. Trách nhiệm đối với hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy
Theo khoản 1 Điều 6 Thông tư 78/2014/TT-BTC, hàng hóa bị hư hỏng do hết hạn sử dụng, bị hư hỏng do thay đổi quá trình sinh hóa tự nhiên không được bồi thường thì được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.
Như vậy, cần hoàn thiện thủ tục, chứng từ xử lý hàng hư hỏng như sau:
- Tờ trình của Trưởng phòng vật tư, thành phẩm, hàng hoá đề xuất thành lập Hội đồng
- Quyết định thành lập Hội tiêu huỷ, xử lý hàng hỏng. Hội đồng này thường sẽ gồm: Đại diện lãnh đạo DN, Kế toán trưởng, Kế toán kho, Thủ kho và Trưởng phòng vật tư, hàng hoá.
- Biên bản kiểm kê giá trị hàng hóa hư hỏng phải xác định rõ tên, chủng loại, đơn vị tính, số lượng, giá trị hàng hóa bị hư hỏng, nguyên nhân hư hỏng;
Trong Biên bản này, đề xuất phương án xử lý hàng hỏng như bán phế liệu thu hồi, hay tiêu huỷ theo quy trình…
Biên bản này kèm theo bằng chứng hàng hỏng khách quan theo hướng dẫn trên
- Bảng kê xuất nhập tồn hàng hóa bị hư hỏng trong kỳ tính thuế, có xác nhận do đại diện hợp pháp của doanh nghiệp ký (chuẩn bị hồ sơ gốc hàng hỏng kèm theo nếu cần giải trình)
- Biên bản Họp hội đồng xử lý hàng hỏng: Trong đó Hội đồng sẽ xem xét kỹ các đề xuất của các bộ phận chức năng về phương án xử lý hàng hỏng thể hiện trong Biên bản kiểm kê để trình Giám đốc DN phê duyệt.
- Báo cáo kết quả xử lý hàng hỏng: trong đó so với Phương án của Hội đồng, thực tế kết quả xử lý hàng hỏng như thế nào: Giá trị bán phế liệu thu hồi là bao nhiêu? Hàng bị tiêu huỷ đã thực hiện đúng quy định chưa?.
- Căn cứ vào Báo cáo kết quả trên, Phòng kế toán tiến hành lập hoá đơn, Phiếu xuất kho, Phiếu kế toán hạch toán xử lý hàng hỏng theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC
- Cũng căn cứ vào Báo cáo kết quả xử lý hàng hỏng này, Bộ phận chức năng trong Doanh nghiệp lập Quyết định thanh lý hàng hỏng trình Giám đốc DN ký duyệt theo quy định Thông tư 200/2014/TT-BTC.
3. Thủ tục tiêu hủy hàng hóa bị hư hỏng?
Thủ tục cần làm với cơ quan thuế
Theo quy định tại Thông tư 78/2014/TT-BTC, Thông tư 95/2016/TT-BTC hướng dẫn chi tiết Luật thuế thu nhập doanh nghiệp thì hàng hóa bị hư hỏng do thay đổi quá trình sinh hóa tự nhiên, hàng hóa hết hạn sử dụng, không được bồi thường thì được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.
Hồ sơ đối với hàng hóa bị hư hỏng do thay đổi quá trình sinh hóa tự nhiên, hàng hóa hết hạn sử dụng, được tính vào chi phí được trừ như sau:
- Biên bản kiểm kê giá trị hàng hóa bị hư hỏng do doanh nghiệp lập.
- Biên bản kiểm kê giá trị hàng hóa hư hỏng phải xác định rõ giá trị hàng hóa bị hư hỏng, nguyên nhân hư hỏng; chủng loại, số lượng, giá trị hàng hóa có thể thu hồi được (nếu có) kèm theo bảng kê xuất nhập tồn hàng hóa bị hư hỏng có xác nhận do đại diện hợp pháp của doanh nghiệp ký và chịu trách nhiệm trước pháp luật.
- Hồ sơ bồi thường thiệt hại được cơ quan bảo hiểm chấp nhận bồi thường (nếu có).
- Hồ sơ quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân phải bồi thường (nếu có).
Hồ sơ nêu trên được lưu tại doanh nghiệp và xuất trình với cơ quan thuế khi cơ quan thuế yêu cầu.
Thủ tục với cơ quan y tế
Hiện tại pháp luật chưa có quy định cụ thể về thủ tục hủy thuốc do quá hạn sử dụng, vì vậy sẽ áp dụng tương tự khoản 6 Điều 15 Thông tư 11/2018/TT-BYT về quy trình hủy thuốc hết hạn sử dụng như sau:
- Người đứng đầu cơ sở có thuốc bị tiêu hủy ra quyết định thành lập Hội đồng hủy thuốc. Hội đồng có ít nhất là 03 người, trong đó phải có 1 đại diện là người chịu trách nhiệm chuyên môn.
- Việc hủy thuốc phải bảo đảm an toàn cho người, súc vật và tránh ô nhiễm môi trường theo các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
- Cơ sở hủy thuốc phải báo cáo kèm theo biên bản hủy thuốc tới Sở Y tế theo quy định tại Mẫu số 06 Phụ lục III ban hành kèm theo Thông tư này.
Thủ tục tiêu hủy hàng hóa bị hư hỏng tồn kho
- Đề nghị hủy hàng tồn kho đã hết hạn sử dụng: số lượng, tên hàng, ngày nhập, ngày hết hạn sử dụng.
- Biên bản kiểm tra hàng tồn kho đã hết hạn sử dụng.
- Quyết định cho phép hủy hàng tồn kho đã hết hạn sử dụng của lãnh đạo Công ty.
- Biên bản hủy hàng tồn kho có chữ ký của những người chứng kiến và của lãnh đạo Công ty. (Người chứng kiến nên là đại diện của Chi cục thuế)
- Nhưng nếu việc hủy hàng hóa này có gây ảnh hưởng đến môi trường thì cần phải có giấy phép/ giấy xác nhận cách thức hủy hàng hóa của cơ quan chức năng.
Đồng thời với việc tiêu hủy hàng hóa hết hạn sử dụng, kế toán cần thực hiện trích lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho theo Thông tư 228/2009/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2009 về trích lập và sử dụng các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho)
III. Giải đáp một số câu hỏi về hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy
1. Trách nhiệm bồi thường liên quan đến hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy?
Theo Điều 541 Bộ luật Dân sự 2015 quy định, bên vận chuyển phải bồi thường thiệt hại cho bên thuê vận chuyển nếu để tài sản bị mất hoặc hư hỏng, trừ trường hợp bất khả kháng dẫn đến tài sản vận chuyển bị mất, hư hỏng hoặc bị hủy hoại trong quá trình vận chuyển thì bên vận chuyển không phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại.
2. Chi phí liên quan đến hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy?
Căn cứ khoản 2 Điều 6 Thông tư 78/2014/TT-BTC, được sửa đổi bởi Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC, hàng hóa bị hư hỏng do thay đổi quá trình sinh hóa tự nhiên, hàng hóa hết hạn sử dụng, không được bồi thường thì được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế.
Còn hàng hóa do bên chị sản xuất, gia công lỗi buộc phải tiêu hủy thì không được đưa vào chi phí được trừ.
3. Doanh nghiệp có được thành lập hội đồng tiêu hủy hàng hóa bị hư hỏng không?
Theo Khoản 2 Điều 4 Thông tư 173/2013/TT-BTC, đối với hàng hoá, vật phẩm xử lý theo hình thức tiêu huỷ, người ra quyết định tạm giữ thành lập Hội đồng xử lý để tiêu hủy các hàng hoá, vật phẩm bị hư hỏng.
4. Trong trường hợp hàng hóa bị hư hỏng cần tiêu hủy, những thủ tục và hồ sơ pháp lý nào cần thiết để đảm bảo việc tiêu hủy diễn ra hợp pháp và đúng quy định?
Cần hoàn thiện thủ tục, chứng từ xử lý hàng hư hỏng như sau:
- Tờ trình của Trưởng phòng vật tư, thành phẩm, hàng hoá đề xuất thành lập Hội đồng
- Quyết định thành lập Hội tiêu huỷ, xử lý hàng hỏng. Hội đồng này thường sẽ gồm: Đại diện lãnh đạo DN, Kế toán trưởng, Kế toán kho, Thủ kho và Trưởng phòng vật tư, hàng hoá.
- Biên bản kiểm kê giá trị hàng hóa hư hỏng phải xác định rõ tên, chủng loại, đơn vị tính, số lượng, giá trị hàng hóa bị hư hỏng, nguyên nhân hư hỏng;
Trong Biên bản này, đề xuất phương án xử lý hàng hỏng như bán phế liệu thu hồi, hay tiêu huỷ theo quy trình…
Biên bản này kèm theo bằng chứng hàng hỏng khách quan theo hướng dẫn trên
- Bảng kê xuất nhập tồn hàng hóa bị hư hỏng trong kỳ tính thuế, có xác nhận do đại diện hợp pháp của doanh nghiệp ký (chuẩn bị hồ sơ gốc hàng hỏng kèm theo nếu cần giải trình)
- Biên bản Họp hội đồng xử lý hàng hư hỏng: Trong đó Hội đồng sẽ xem xét kỹ các đề xuất của các bộ phận chức năng về phương án xử lý hàng hỏng thể hiện trong Biên bản kiểm kê để trình Giám đốc DN phê duyệt.
- Báo cáo kết quả xử lý hàng hư hỏng: trong đó so với Phương án của Hội đồng, thực tế kết quả xử lý hàng hỏng như thế nào: Giá trị bán phê liệu thu hồi là bao nhiêu? Hàng bị tiêu huỷ đã thực hiện đúng quy định chưa?.
- Căn cứ vào Báo cáo kết quả trên, Phòng kế toán tiến hành lập hoá đơn, Phiếu xuất kho, Phiếu kế toán hạch toán xử lý hàng hỏng theo quy định tại Thông tư 200/2014/TT-BTC
- Cũng căn cứ vào Báo cáo kết quả xử lý hàng hỏng này, Bộ phận chức năng trong Doanh nghiệp lập Quyết định thanh lý hàng hỏng trình Giám đốc DN ký duyệt theo quy định Thông tư 200/2014/TT-BTC.
5. Nếu hàng hóa bị hư hỏng gây ra thiệt hại cho bên thứ ba trước khi tiêu hủy, trách nhiệm pháp lý của chủ sở hữu hàng hóa được xác định như thế nào?
Tại Điều 360 và Điều 361 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định cụ thể về trách nhiệm bồi thường thiệt hại như sau: Trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
Như vậy, nếu hàng hóa bị hư hỏng gây ra thiệt hại cho bên thứ ba trước khi tiêu hủy thì chủ sở hữu hàng hóa chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy
Trên đây là tất cả các thông tin chi tiết mà NPLaw của chúng tôi cung cấp để hỗ trợ quý khách hàng liên quan đến hàng hóa bị hư hỏng tiêu hủy. Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề nêu trên hoặc các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
