Quy định pháp luật về hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải mọi bản di chúc đều phản ánh đúng ý chí tự nguyện của người lập. Mời bạn đọc cùng theo dõi bài viết dưới đây của NPLaw để tìm hiểu thêm quy định về hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý hiện nay nhé.

I. Thực trạng hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý trong giai đoạn hiện nay

Thực tế, việc hủy bỏ di chúc không đơn thuần là một hành vi cá nhân mà còn liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích của những người thừa kế. Khi người lập di chúc bị áp lực, khống chế tinh thần hoặc đe dọa, việc hủy bỏ di chúc có thể không còn xuất phát từ ý chí tự nguyện của họ.

1. Định nghĩa về hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý

Hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý được hiểu là trường hợp người lập di chúc không tự nguyện thực hiện lập di chúc, hủy bỏ, sửa đổi hoặc thay thế di chúc của mình, mà hành vi đó phát sinh từ sự chi phối, đe dọa, cưỡng ép hoặc tác động tinh thần tiêu cực từ người khác. Ý chí của người lập di chúc không còn xuất phát từ sự tự do định đoạt tài sản của họ, mà bị áp lực tâm lý làm sai lệch, dẫn đến tính hợp pháp của việc hủy bỏ di chúc bị đặt dấu hỏi.

2. Hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý có được pháp luật công nhận không?

Theo điểm a khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, một trong những điều kiện của di chúc hợp pháp là: “Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;”

Như vậy, nếu việc xác lập, sửa đổi, hủy bỏ di chúc xuất phát từ áp lực tâm lý, thì khi đó, di chúc do áp lực tâm lý sẽ không có hiệu lực và không được pháp luật công nhận. Khi đó, việc phân chia di sản thừa kế sẽ thực hiện theo Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015 về phân chia di sản theo pháp luật.

II. Quy định pháp lý liên quan hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý

Pháp luật Việt Nam có các quy định rõ ràng để giải quyết những trường hợp này, bảo vệ ý chí tự nguyện của người lập di chúc.

1. Có những quy định nào trong pháp luật liên quan đến hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý?

Các quy định pháp luật liên quan đến hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý hiện nay được quy định tại:

• Bộ luật Dân sự 2015 quy định về di chúc, thừa kế: Điều 626 quyền của người lập di chúc; Điều 627 hình thức của di chúc; Điều 630 di chúc hợp pháp; Điều 640 sửa đổi, bổ sung, thay thế, hủy bỏ di chúc; Điều 642 di chúc bị thất lạc, hư hại; Điều 659 phân chia di sản theo di chúc; Điều 660 phân chia di sản theo pháp luật...
• Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025 quy định trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp tại Tòa án: Điều 91 nghĩa vụ chứng minh; Điều 93 chứng cứ; Điều 95 xác định chứng cứ; Điều 97 xác minh, thu thập chứng cứ; Điều 398 - 400 thủ tục tuyên bố văn bản công chứng vô hiệu...
• Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 xử lý hình sự đối với hành vi có dấu hiệu tội phạm: Điều 170 tội cưỡng đoạt tài sản; Điều 174 tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản...

2. Làm thế nào để chứng minh rằng di chúc bị hủy bỏ do áp lực tâm lý?

Việc chứng minh áp lực tâm lý trong thực tế thường gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi phải thu thập các tài liệu, chứng cứ như sau:

• Hồ sơ bệnh án, báo cáo tâm lý xác nhận tình trạng sức khỏe tâm thần, tinh thần bất ổn của người lập di chúc tại thời điểm xác lập, sửa đổi, hủy bỏ di chúc.
• Lời khai của người chăm sóc, hàng xóm, bạn bè về hành vi đe dọa, cô lập hoặc cưỡng ép của người gây áp lực.
• Ghi âm, video, tin nhắn hoặc thư từ chứng minh hành vi gây áp lực.
• Yêu cầu trưng cầu giám định tâm lý người lập di chúc (nếu còn sống) để xác định sự tác động của áp lực.

Việc thu thập và cung cấp chứng cứ cụ thể, xác thực là điều kiện tiên quyết để Tòa án có cơ sở chấp nhận yêu cầu hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý.

3. Ai có quyền yêu cầu hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý?

Theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025: “Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (sau đây gọi chung là người khởi kiện) tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.

Như vậy, người thừa kế hợp pháp hoặc cá nhân, tổ chức có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến bản di chúc bị hủy bỏ do áp lực tâm lý có quyền nộp đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố việc hủy bỏ di chúc đó là vô hiệu.

4. Quy trình pháp lý để hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý là gì?

Bước 1: Thu thập các tài liệu, chứng cứ chứng minh sự đe dọa, lừa dối, cưỡng ép. 

Bước 2: Nộp đơn khởi kiện yêu cầu tuyên vô hiệu di chúc được lập, sửa đổi, hủy bỏ do áp lực tâm lý đến Tòa án để yêu cầu giải quyết vụ việc, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Trong trường hợp cần thiết, có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản theo Điều 111, trưng cầu giám định theo khoản 7 Điều 70 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025

Bước 3: Trường hợp đủ căn cứ xác định di chúc được lập, sửa đổi, hủy bỏ do áp lực tâm lý, Tòa án sẽ tuyên bố di chúc là vô hiệu.

5. Hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý có thể dẫn đến tranh chấp không?

Trong thực tế, việc hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý hoàn toàn có thể dẫn đến tranh chấp. Không những vậy, đây còn là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra tranh chấp thừa kế kéo dài. Khi một bên cho rằng người lập di chúc bị chi phối, ép buộc hoặc chịu tác động tâm lý khiến ý chí không còn tự nguyện, thì bên còn lại thường phản bác và khẳng định di chúc được lập trong trạng thái minh mẫn, tự do. Sự đối lập quan điểm này tạo ra mâu thuẫn gay gắt giữa những người thừa kế, làm cho quá trình giải quyết kéo dài và phức tạp hơn.

III. Các vấn đề thắc mắc liên quan hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý

Một số câu hỏi pháp lý thường gặp liên quan đến việc hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý hiện nay như sau:

1. Người lập di chúc bị đe dọa tinh thần có được coi là căn cứ để hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý không?

Theo điểm b khoản 1 Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ điều kiện: “Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;”

Điểm a khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đảm bảo điều kiện: “Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;”

Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Giao dịch dân sự không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này có quy định khác”.

Hành vi đe dọa tinh thần được xem là hành vi trái pháp luật, dẫn đến di chúc không thể hiện đúng ý chí, mong muốn của người lập di chúc. Do đó, đây được xem là căn cứ để yêu cầu tuyên vô hiệu di chúc do áp lực tâm lý.

2. Tòa án sẽ thu thập thông tin và tài liệu như thế nào khi giải quyết yêu cầu hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý?

Theo Điều 94 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025, chứng cứ được thu thập từ các nguồn sau đây:

• Tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được, dữ liệu điện tử. 
• Vật chứng. 
• Lời khai của đương sự. 
• Lời khai của người làm chứng. 
• Kết luận giám định. 
• Biên bản ghi kết quả thẩm định tại chỗ. 
• Kết quả định giá tài sản, thẩm định giá tài sản. 
• Văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi pháp lý do người có chức năng lập. 
• Văn bản công chứng, chứng thực. 
• Các nguồn khác mà pháp luật có quy định.

Như vậy, trong quá trình giải quyết vụ việc yêu cầu hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý, Tòa án có thể thu thập thông tin, tài liệu, chứng cứ chứng minh từ các nguồn nêu trên.

3. Yêu cầu hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý và đòi bồi thường thiệt hại có được thực hiện cùng một lúc không?

Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015: “Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác”.

Như vậy, khi Tòa án giải quyết vụ việc yêu cầu hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý, bên bị thiệt hại do hành vi vi phạm này gây ra có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại trong cùng một vụ việc theo quy định nêu trên.

4. Có thể khởi kiện vụ án hình sự liên quan đến hành vi gây áp lực tâm lý dẫn tới việc lập di chúc hay không?

Trong trường hợp hành vi gây áp lực tâm lý đối với người lập di chúc có dấu hiệu cấu thành tội phạm, người bị hại hoặc người có quyền lợi liên quan có thể trình báo cơ quan điều tra để xem xét xử lý hình sự đối với hành vi này theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, 2025, ví dụ Điều 170 tội cưỡng đoạt tài sản; Điều 174 tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản...

Tóm lại, nếu hành vi gây áp lực dẫn tới việc lập di chúc có dấu hiệu tội phạm, người có quyền nên đề nghị cơ quan chức năng xác minh, khởi tố vụ án để bảo vệ quyền lợi của mình và xử lý người có hành vi vi phạm.

5. Những khó khăn thường gặp khi thu thập chứng cứ để hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý là gì?

Trong thực tế, việc thu thập chứng cứ để hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý thường gặp những khó khăn chủ yếu như sau:

• Áp lực tâm lý thường không để lại dấu vết trực tiếp, khó xác định chính xác người lập di chúc bị áp lực trong thời điểm nào.
• Yêu cầu giám định năng lực hành vi dân sự có thủ tục phức tạp và mất thời gian. Nếu người lập di chúc đã mất, việc trưng cầu giám định tâm lý không thể thực hiện.
• Không có nhân chứng chứng kiến sự việc.
• Tài liệu liên quan bị tiêu hủy hoặc do bên gây áp lực kiểm soát.

Vì vậy, việc chủ động thu thập chứng cứ và có sự hỗ trợ pháp lý kịp thời là rất cần thiết để khắc phục những khó khăn nêu trên, tăng khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong quá trình giải quyết vụ việc.

IV. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý?

Trong vụ việc yêu cầu hủy bỏ di chúc do áp lực tâm lý việc chứng minh sự tồn tại của “áp lực tâm lý” thường gặp nhiều khó khăn về thu thập chứng cứ và đưa ra quan điểm bảo vệ tại Tòa án.

Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.