Quy định pháp luật về hủy văn bản công chứng

Hủy văn bản công chứng là một vấn đề pháp lý quan trọng trong hệ thống pháp luật dân sự, đặc biệt khi các giao dịch hoặc hợp đồng đã được công chứng nhưng không còn phù hợp với ý chí của các bên liên quan hoặc vi phạm các quy định pháp lý. Sau đây, kính mời quý độc giả cùng NPLaw tìm hiểu các vấn đề pháp lý liên quan đến hủy văn bản công chứng.

I. Thực trạng về hủy văn bản công chứng

Việc hủy văn bản công chứng tại Việt Nam hiện đang gặp nhiều khó khăn và vướng mắc. Mặc dù pháp luật đã quy định rõ ràng về các trường hợp có thể hủy văn bản công chứng, như khi có yếu tố lừa dối, cưỡng ép, nhầm lẫn nghiêm trọng hoặc vi phạm pháp luật trong quá trình công chứng, nhưng thực tế việc yêu cầu hủy văn bản công chứng vẫn không đơn giản.

Một trong những nguyên nhân chính là do việc xác định căn cứ hủy không phải lúc nào cũng rõ ràng. Thêm vào đó, quy trình yêu cầu hủy văn bản công chứng không phải lúc nào cũng được thực hiện nhanh chóng và minh bạch, gây khó khăn cho các bên liên quan. Việc xác minh chứng cứ và xử lý các tranh chấp liên quan đến văn bản công chứng cũng gặp nhiều trở ngại, nhất là khi các bên không thống nhất về việc ký kết văn bản. Mặc dù pháp luật đã có những quy định nhất định, nhưng thực tế việc xử lý các yêu cầu hủy văn bản công chứng vẫn còn thiếu sót, dẫn đến những bất cập trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên và duy trì tính ổn định của các giao dịch dân sự.

II. Quy định pháp luật về hủy văn bản công chứng

1. Thế nào là hủy văn bản công chứng?

Hủy văn bản công chứng là quá trình làm mất hiệu lực pháp lý của một văn bản công chứng đã được xác nhận bởi công chứng viên. Khi một văn bản công chứng bị hủy, nó không còn có giá trị pháp lý đối với các bên liên quan nữa.

2. Trường hợp nào phải hủy văn bản công chứng?

Theo quy định tại Điều 52 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng phải bị hủy trong trường hợp có căn cứ xác định việc công chứng vi phạm pháp luật và Tòa án có thẩm quyền đã ra quyết định tuyên bố vô hiệu.

Đồng thời, căn cứ theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, một giao dịch dân sự (bao gồm hợp đồng được công chứng) bị coi là vô hiệu nếu không đáp ứng một trong các điều kiện sau:

• Chủ thể tham gia không có đầy đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự;
• Việc tham gia giao dịch không hoàn toàn tự nguyện (bị lừa dối, cưỡng ép...);
• Mục đích và nội dung giao dịch vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội;
• Không tuân thủ hình thức bắt buộc theo luật (ví dụ: không công chứng khi pháp luật yêu cầu phải công chứng).

Như vậy, một văn bản công chứng sẽ bị Tòa án tuyên vô hiệu nếu có căn cứ xác định rằng giao dịch bên trong không đáp ứng đủ các điều kiện có hiệu lực theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015. Khi đó, văn bản công chứng không còn giá trị pháp lý và sẽ bị xử lý theo quy định.

3. Điều kiện hủy văn bản công chứng?

Theo Khoản 1 Điều 51 của Luật Công chứng 2014, các điều kiện để hủy văn bản công chứng bao gồm:

• Có yêu cầu của người đã ký kết văn bản: Việc hủy bỏ văn bản công chứng là hành vi pháp lý đơn phương, thực hiện khi có yêu cầu của người đã ký kết văn bản đó;
• Trừ trường hợp pháp luật có quy định khác: Một số trường hợp có thể có quy định khác của pháp luật liên quan đến việc hủy bỏ văn bản công chứng, nhưng cơ bản yêu cầu phải có sự đồng ý hoặc yêu cầu của người đã ký kết.

Như vậy, để hủy văn bản công chứng, cần có yêu cầu của người đã ký kết văn bản, vì việc hủy bỏ là hành vi pháp lý đơn phương. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, pháp luật có thể có quy định khác, nhưng cơ bản vẫn yêu cầu sự đồng ý hoặc yêu cầu của các bên đã ký kết văn bản công chứng.

III. Giải đáp một số câu hỏi về hủy văn bản công chứng

1. Thủ tục hủy văn bản công chứng?

Theo quy định tại Khoản 3, Điều 51 của Luật Công chứng 2014, thủ tục hủy bỏ văn bản công chứng sẽ thực hiện như thủ tục công chứng giao dịch. Cụ thể, việc hủy bỏ một văn bản công chứng được tiến hành theo các bước giống như thủ tục công chứng thông thường được quy định tại Điều 40, Điều 41 của Luật Công chứng 2014.

2. Cơ quan nào hủy văn bản công chứng?

Theo quy định tại Khoản 2, Điều 51 của Luật Công chứng 2014, việc hủy bỏ văn bản công chứng sẽ do công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng nơi đã thực hiện việc công chứng đó. Tuy nhiên, nếu tổ chức hành nghề công chứng nơi đã thực hiện công chứng chấm dứt hoạt động hoặc giải thể, thì công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng đang lưu trữ hồ sơ công chứng sẽ thực hiện việc hủy bỏ.

Như vậy, việc hủy bỏ văn bản công chứng do công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng nơi đã thực hiện công chứng thực hiện. Nếu tổ chức đó chấm dứt hoạt động hoặc giải thể, công chứng viên của tổ chức lưu trữ hồ sơ sẽ thực hiện.

3. Có được tự hủy văn bản công chứng không?

Theo quy định tại Điều 5 Luật Công chứng 2014, văn bản công chứng có hiệu lực pháp lý ngay sau khi được công chứng viên ký và đóng dấu của tổ chức hành nghề công chứng, và các hợp đồng, giao dịch công chứng có giá trị thi hành đối với các bên liên quan. Tuy nhiên, việc hủy bỏ hoặc sửa đổi một hợp đồng, giao dịch đã được công chứng không phải là việc tự ý thực hiện mà cần phải có sự thỏa thuận và cam kết bằng văn bản của tất cả các bên tham gia hợp đồng, giao dịch đó. Theo khoản 1 Điều 51, việc công chứng sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ hợp đồng, giao dịch đã được công chứng chỉ có thể thực hiện khi tất cả những người tham gia hợp đồng, giao dịch đó đồng ý và cam kết bằng văn bản. 

Vì vậy, không thể tự ý hủy bỏ văn bản công chứng mà không có sự đồng thuận của các bên tham gia.

4. Hủy văn bản công chứng có cần sự đồng ý của tất cả các bên liên quan không?

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 51 Luật Công chứng 2014, việc hủy bỏ một hợp đồng hoặc giao dịch đã được công chứng chỉ có thể thực hiện khi tất cả các bên tham gia hợp đồng hoặc giao dịch đó đồng ý và cam kết bằng văn bản. Do đó, việc hủy bỏ văn bản công chứng yêu cầu sự đồng ý của tất cả các bên liên quan. 

5. Trường hợp nào có thể yêu cầu hủy văn bản công chứng theo quy định của pháp luật?

Theo khoản 3 Điều 56 và Điều 51 Luật Công chứng 2014, yêu cầu hủy văn bản công chứng được thực hiện trong các trường hợp sau:

• Việc công chứng văn bản sửa đổi, bổ sung, chấm dứt hoặc hủy bỏ hợp đồng đã được công chứng chỉ có hiệu lực khi có sự thỏa thuận hoặc cam kết bằng văn bản của tất cả các bên ký kết hợp đồng. 
• Nếu người lập di chúc muốn sửa đổi, bổ sung, thay thế, hoặc hủy bỏ một phần hoặc toàn bộ di chúc đã công chứng, họ có thể yêu cầu công chứng viên thực hiện việc sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc đó. 

6. Hủy văn bản công chứng có phải khởi kiện ra tòa án hay chỉ cần yêu cầu tổ chức hành nghề công chứng?

Theo Điều 5 Luật Công chứng 2014 nếu có tranh chấp hoặc một bên vi phạm nghĩa vụ, các bên có thể yêu cầu Tòa án tuyên hợp đồng công chứng vô hiệu. Tuy nhiên, nếu tất cả các bên đồng ý hủy hợp đồng, họ có thể yêu cầu tổ chức công chứng thực hiện thủ tục hủy bỏ hợp đồng theo Điều 51 Luật Công chứng 2014.

Tóm lại, hủy văn bản công chứng có thể thông qua Tòa án hoặc tổ chức công chứng, tùy vào sự đồng thuận của các bên.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về hủy văn bản công chứng

Trên đây là bài viết của NPLaw về hủy văn bản công chứng, với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm NPLaw luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ Quý khách hàng các vấn đề pháp lý liên quan đến hủy văn bản công chứng. Nếu cần hỗ trợ về các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ với NPLaw theo thông tin sau: