Quy định pháp luật về mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ

Mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của doanh nghiệp mà còn có thể khiến người vi phạm phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự trong một số trường hợp.

I. Thực trạng mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ hiện nay

Hiện nay, mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ là vấn đề ngày càng phổ biến trong ngành thực phẩm khi sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp ngày càng gay gắt. Nhiều trường hợp người lao động sau khi nghỉ việc đã sao chép, tiết lộ hoặc sử dụng công thức chế biến tại doanh nghiệp mới, làm ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh và quyền lợi của doanh nghiệp cũ.

Bên cạnh đó, sự phát triển của công nghệ cũng khiến việc sao chép và chuyển giao công thức chế biến trở nên dễ dàng hơn, làm gia tăng nguy cơ xâm phạm bí mật kinh doanh. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ đều là hành vi vi phạm pháp luật.

Việc xác định trách nhiệm cần căn cứ vào quy định của pháp luật về bảo hộ bí mật kinh doanh, thỏa thuận bảo mật giữa các bên và từng tình huống cụ thể.

II. Khái niệm về mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ

Việc hiểu đúng khái niệm mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ là cơ sở để xác định quyền, nghĩa vụ của các bên và trách nhiệm pháp lý khi xảy ra tranh chấp.

1. Mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ là gì?

Mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ là hành vi người lao động hoặc cá nhân mang theo, tiết lộ, chuyển giao hoặc sử dụng công thức chế biến của doanh nghiệp cũ tại doanh nghiệp khác, đặc biệt là doanh nghiệp cùng ngành nghề.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ đều vi phạm pháp luật. Nếu công thức chế biến đáp ứng điều kiện được bảo hộ dưới hình thức bí mật kinh doanh theo Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi 2009, 2019, 2022, 2025) - sau đây gọi tắt là Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung) và bị tiết lộ hoặc sử dụng trái phép thì hành vi này có thể bị xem là xâm phạm quyền đối với bí mật kinh doanh và phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Như vậy, việc xác định mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ có vi phạm hay không cần căn cứ vào tính chất của công thức, hành vi thực hiện và quy định pháp luật có liên quan.

2. Công thức chế biến thực phẩm có được xem là bí mật kinh doanh hay không?

Theo khoản 23 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (Điều này được sửa đổi bởi khoản 2 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009) quy định bí mật kinh doanh là thông tin thu được từ hoạt động đầu tư tài chính, trí tuệ, chưa được bộc lộ và có khả năng sử dụng trong kinh doanh.

Theo quy định này, công thức chế biến thực phẩm có thể được xem là bí mật kinh doanh nếu đáp ứng các điều kiện bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ, như chưa được công khai, có giá trị thương mại và được doanh nghiệp áp dụng các biện pháp cần thiết để giữ bí mật. Khi đó, việc mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ hoặc tiết lộ, sử dụng trái phép có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền đối với bí mật kinh doanh theo quy định của pháp luật.

Theo đó, không phải mọi công thức chế biến thực phẩm đều là bí mật kinh doanh, mà chỉ những công thức đáp ứng đầy đủ điều kiện bảo hộ theo quy định của pháp luật mới được bảo vệ.

3. Các hình thức tiết lộ, chuyển giao hoặc sử dụng trái phép công thức chế biến thực phẩm thường gặp

Khoản 1 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018 nghiêm cấm hành vi tiếp cận, thu thập, tiết lộ hoặc sử dụng trái phép thông tin bí mật trong kinh doanh.

Vì vậy, việc mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ có thể bị xem là hành vi vi phạm nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

• Tự ý sao chép công thức chế biến từ hồ sơ, tài liệu hoặc hệ thống dữ liệu của doanh nghiệp.
• Lưu trữ công thức chế biến trên thiết bị cá nhân hoặc tài khoản trực tuyến mà không được phép.
• Gửi công thức chế biến cho cá nhân hoặc doanh nghiệp khác qua email, mạng xã hội hoặc các ứng dụng chia sẻ dữ liệu.
• Cung cấp hoặc chuyển giao công thức chế biến cho công ty đối thủ để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.
• Sử dụng công thức chế biến của doanh nghiệp cũ tại doanh nghiệp mới khi chưa được chủ sở hữu cho phép.
• Thu thập công thức chế biến bằng cách vượt qua hoặc vô hiệu hóa các biện pháp bảo mật của doanh nghiệp.

Theo đó, các hành vi tiết lộ, chuyển giao hoặc sử dụng trái phép công thức chế biến thực phẩm đều có nguy cơ bị xem là xâm phạm bí mật kinh doanh và có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật nếu đáp ứng các điều kiện về hành vi vi phạm.

III. Quy định pháp luật về mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ

Để bảo vệ bí mật kinh doanh và quyền lợi của doanh nghiệp, pháp luật đã quy định cụ thể về hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ và trách nhiệm của các bên liên quan.

1. Điều kiện để công thức chế biến thực phẩm được bảo hộ dưới hình thức bí mật kinh doanh

Theo Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung), công thức chế biến thực phẩm được bảo hộ dưới hình thức bí mật kinh doanh khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

- Không phải là hiểu biết thông thường và không dễ dàng có được, tức công thức không được công khai hoặc phổ biến rộng rãi.

- Có giá trị thương mại, việc sử dụng công thức trong kinh doanh giúp doanh nghiệp tạo lợi thế cạnh tranh so với các chủ thể không nắm giữ hoặc không sử dụng công thức đó.

- Được chủ sở hữu áp dụng các biện pháp bảo mật cần thiết, như ký thỏa thuận bảo mật, giới hạn người được tiếp cận, phân quyền truy cập hoặc bảo mật dữ liệu để tránh bị tiết lộ.

Chỉ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện trên, công thức chế biến thực phẩm mới được pháp luật bảo hộ dưới hình thức bí mật kinh doanh. Khi đó, hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ và sử dụng hoặc tiết lộ trái phép có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật.

2. Trường hợp nào việc mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ bị xem là hành vi vi phạm pháp luật?

Theo khoản 23 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung), công thức chế biến thực phẩm có thể được xem là bí mật kinh doanh nếu đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật. Đồng thời, khoản 1 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018 nghiêm cấm hành vi tiếp cận, thu thập, tiết lộ hoặc sử dụng trái phép thông tin bí mật trong kinh doanh.

Căn cứ các quy định trên, việc mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ có thể bị xem là hành vi vi phạm pháp luật trong các trường hợp sau:

- Tiếp cận hoặc thu thập công thức chế biến bằng cách vượt qua hoặc vô hiệu hóa các biện pháp bảo mật do doanh nghiệp áp dụng.

- Tiết lộ hoặc chuyển giao công thức chế biến cho công ty đối thủ hoặc bên thứ ba khi chưa được chủ sở hữu cho phép.

- Sử dụng công thức chế biến của doanh nghiệp cũ để sản xuất, kinh doanh tại công ty đối thủ mà không có sự đồng ý của chủ sở hữu.

- Khai thác hoặc sử dụng công thức chế biến dù biết hoặc phải biết đó là thông tin bí mật kinh doanh được cung cấp trái phép.

Như vậy, mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ không mặc nhiên là hành vi vi phạm pháp luật. Chỉ khi hành vi đó xâm phạm bí mật kinh doanh hoặc thuộc các trường hợp bị cấm theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung) và Luật Cạnh tranh 2018 thì cá nhân, tổ chức vi phạm mới phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

3. Người lao động và doanh nghiệp có những quyền, nghĩa vụ gì đối với công thức chế biến thực phẩm trong quá trình làm việc?

Theo Điều 5, Điều 21 và Điều 129 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động và người lao động có quyền thỏa thuận về việc bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ trong hợp đồng lao động hoặc thỏa thuận riêng. Vì vậy, đối với mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ, mỗi bên đều có những quyền và nghĩa vụ nhất định.

• Đối với người lao động:

- Có quyền được tiếp cận, sử dụng công thức chế biến thực phẩm trong phạm vi công việc được giao.

- Có nghĩa vụ bảo mật công thức chế biến thực phẩm nếu đây là bí mật kinh doanh của doanh nghiệp.

- Không được tự ý sao chép, tiết lộ, chuyển giao hoặc sử dụng công thức chế biến thực phẩm trái với thỏa thuận hoặc quy định của pháp luật.

- Chịu trách nhiệm bồi thường hoặc trách nhiệm pháp lý khác nếu có hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

• Đối với doanh nghiệp:

- Có quyền áp dụng các biện pháp cần thiết để bảo vệ công thức chế biến thực phẩm là bí mật kinh doanh.

- Có quyền yêu cầu người lao động ký thỏa thuận bảo mật và yêu cầu bồi thường khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.

- Có nghĩa vụ xây dựng quy chế bảo mật, phân quyền tiếp cận và áp dụng các biện pháp quản lý nhằm bảo vệ bí mật kinh doanh.

- Có nghĩa vụ chứng minh công thức chế biến đáp ứng điều kiện được bảo hộ và hành vi vi phạm khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Theo đó, cả người lao động và doanh nghiệp đều có quyền và nghĩa vụ trong việc quản lý, sử dụng và bảo vệ công thức chế biến thực phẩm. Việc tuân thủ đúng quy định của pháp luật và thỏa thuận bảo mật sẽ góp phần hạn chế các tranh chấp liên quan đến mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ.

4. Mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ bị xử lý như thế nào theo quy định pháp luật?

Căn cứ khoản 7 Điều 4 và Điều 16 Nghị định 75/2019/NĐ-CP, hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ thông qua việc tiếp cận, thu thập, tiết lộ hoặc sử dụng trái phép bí mật kinh doanh có thể bị xử lý vi phạm hành chính như sau:

- Phạt tiền từ 200 triệu đồng đến 300 triệu đồng đối với tổ chức có hành vi tiếp cận, thu thập hoặc tiết lộ, sử dụng trái phép thông tin bí mật trong kinh doanh.

- Phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 150 triệu đồng đối với cá nhân có cùng hành vi vi phạm.

Ngoài phạt tiền, cá nhân, tổ chức vi phạm còn có thể bị:

- Tịch thu tang vật, phương tiện dùng để thực hiện hành vi vi phạm.

- Tịch thu khoản lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm.

Như vậy, mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ có thể bị xử phạt hành chính và áp dụng các biện pháp xử phạt bổ sung nếu xâm phạm bí mật kinh doanh theo quy định của pháp luật.

IV. Giải đáp các thắc mắc về mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ

Thực tế, nhiều cá nhân và doanh nghiệp còn băn khoăn về quy định pháp luật khi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ. Dưới đây là những giải đáp chi tiết.

1. Nhân viên mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ có vi phạm pháp luật hay không?

Theo điểm b khoản 1 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018, hành vi tiết lộ hoặc sử dụng thông tin bí mật trong kinh doanh mà không được phép của chủ sở hữu là hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị nghiêm cấm. Đồng thời, khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019 cho phép người sử dụng lao động và người lao động thỏa thuận bằng văn bản về việc bảo vệ bí mật kinh doanh và trách nhiệm khi vi phạm.

Do đó, nếu công thức chế biến thực phẩm là bí mật kinh doanh và nhân viên tự ý tiết lộ, chuyển giao hoặc sử dụng tại công ty đối thủ trái với quy định pháp luật hoặc thỏa thuận bảo mật thì hành vi này có thể bị xem là vi phạm pháp luật và phải chịu trách nhiệm tương ứng.

2. Mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ có phải bồi thường thiệt hại không?

Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, đối với người lao động làm việc liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận bằng văn bản về nghĩa vụ bảo mật và trách nhiệm bồi thường khi xảy ra vi phạm. Do đó, nếu người lao động tự ý tiết lộ hoặc sử dụng công thức chế biến thực phẩm là bí mật kinh doanh tại công ty đối thủ thì có thể phải chịu các hậu quả pháp lý sau:

- Bị xử lý kỷ luật lao động, kể cả hình thức sa thải theo Điều 125 Bộ luật Lao động 2019 nếu có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh.

- Bị xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 16 Nghị định 75/2019/NĐ-CP, với mức phạt từ 100 triệu đồng đến 150 triệu đồng đối với cá nhân.

- Phải bồi thường thiệt hại theo thỏa thuận bảo mật và quy định tại Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH. Trường hợp vi phạm trong thời gian thực hiện hợp đồng lao động sẽ được xử lý theo Bộ luật Lao động; nếu phát hiện sau khi chấm dứt hợp đồng thì được giải quyết theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật có liên quan.

Theo quy định trên, nếu mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ làm lộ hoặc sử dụng trái phép bí mật kinh doanh, người lao động không chỉ có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính mà còn phải bồi thường thiệt hại cho doanh nghiệp theo quy định của pháp luật và thỏa thuận giữa các bên.

3. Doanh nghiệp cần chứng minh những gì khi phát hiện hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ?

Khi phát hiện mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ, doanh nghiệp cần thu thập và chứng minh các căn cứ sau để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình:

- Công thức chế biến thực phẩm là bí mật kinh doanh và đáp ứng điều kiện được bảo hộ theo Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (sửa đổi bổ sung).

- Doanh nghiệp đã áp dụng các biện pháp bảo mật cần thiết, như ký thỏa thuận bảo mật, phân quyền truy cập hoặc quản lý dữ liệu.

- Có hành vi tiết lộ, chuyển giao hoặc sử dụng trái phép công thức chế biến thực phẩm của người vi phạm.

- Có thiệt hại thực tế hoặc nguy cơ gây thiệt hại phát sinh từ hành vi vi phạm và mối quan hệ giữa hành vi vi phạm với thiệt hại đó.

Theo đó, việc chứng minh đầy đủ các căn cứ trên sẽ giúp doanh nghiệp có cơ sở yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý hoặc yêu cầu người vi phạm bồi thường theo quy định của pháp luật.

4. Công ty đối thủ sử dụng công thức do nhân viên cũ cung cấp có phải chịu trách nhiệm không?

Theo khoản 1 Điều 45 Luật Cạnh tranh 2018, hành vi tiết lộ hoặc sử dụng thông tin bí mật trong kinh doanh mà không được phép của chủ sở hữu là hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị nghiêm cấm. Đồng thời, nếu công thức chế biến đáp ứng điều kiện được bảo hộ theo Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, việc sử dụng trái phép còn có thể bị xem là hành vi xâm phạm quyền đối với bí mật kinh doanh.

Như vậy, trong trường hợp mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ và công ty đối thủ cố ý sử dụng trái phép công thức này, doanh nghiệp đó có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật và phải bồi thường thiệt hại nếu gây thiệt hại cho chủ sở hữu bí mật kinh doanh.

5. Thỏa thuận bảo mật có ngăn chặn được hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ hay không?

Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, khi người lao động làm việc liên quan trực tiếp đến bí mật kinh doanh, người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận bằng văn bản về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền lợi và trách nhiệm bồi thường khi vi phạm.

Nhờ đó, thỏa thuận bảo mật là căn cứ để doanh nghiệp yêu cầu người lao động thực hiện nghĩa vụ bảo mật và xử lý trách nhiệm khi có hành vi tiết lộ hoặc sử dụng trái phép công thức chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả bảo vệ, doanh nghiệp cũng cần áp dụng các biện pháp khác như phân quyền truy cập, quản lý dữ liệu và kiểm soát thông tin nội bộ.

Vì lẽ đó, thỏa thuận bảo mật có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa và xử lý hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ, nhưng cần được kết hợp với các biện pháp bảo mật phù hợp để bảo vệ hiệu quả bí mật kinh doanh.

6. Doanh nghiệp nên làm gì khi phát hiện hành vi mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ?

Khi phát hiện mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ, doanh nghiệp cần nhanh chóng áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền đối với bí mật kinh doanh. Theo Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (Điều này được bổ sung bởi khoản 10 Điều 2 Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2019), doanh nghiệp có thể:

- Áp dụng các biện pháp công nghệ để ngăn chặn hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh.

- Yêu cầu người vi phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại nếu có.

- Đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm theo quy định của pháp luật.

- Khởi kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Như vậy, khi phát hiện mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ, doanh nghiệp cần chủ động thu thập chứng cứ và kịp thời áp dụng các biện pháp pháp lý phù hợp để ngăn chặn hành vi vi phạm và bảo vệ bí mật kinh doanh.

V. Tại sao nên liên hệ NPLaw các vấn đề liên quan đến mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ?

Các vụ việc mang công thức chế biến thực phẩm sang công ty đối thủ thường liên quan đến bí mật kinh doanh, sở hữu trí tuệ và tranh chấp lao động, đòi hỏi phải có sự tư vấn pháp lý chuyên sâu. 

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, NPLaw hỗ trợ khách hàng đánh giá vụ việc, thu thập chứng cứ, tư vấn phương án xử lý, yêu cầu bồi thường thiệt hại và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp theo đúng quy định của pháp luật.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.