Quy định pháp luật về nội quy cơ sở khám chữa bệnh

Trong môi trường y tế, nội quy cơ sở khám chữa bệnh không chỉ là một bộ quy tắc hành chính đơn thuần, mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn, trật tự, hiệu quả hoạt động chuyên môn và quyền lợi hợp pháp của người bệnh. Việc ban hành và thực hiện nội quy tại các cơ sở khám chữa bệnh là yêu cầu bắt buộc theo quy định của pháp luật, thể hiện tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý y tế. Bài viết sau đây NPLaw sẽ trình bày rõ các quy định pháp lý liên quan đến nội quy cơ sở khám chữa bệnh.

I. Thực trạng hiện nay của nội quy cơ sở khám chữa bệnh

Hiện nay, hầu hết các cơ sở khám chữa bệnh tại Việt Nam, từ tuyến xã đến trung ương, đều ban hành nội quy nhằm hướng dẫn người bệnh và thân nhân trong quá trình khám, điều trị. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn tồn tại nhiều bất cập:

•  Một số cơ sở y tế xây dựng nội quy mang tính hình thức, nội dung sơ sài, thiếu các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của người bệnh, trách nhiệm của nhân viên y tế.
• Nội quy không được công khai minh bạch, không phổ biến rõ ràng cho người bệnh, khiến người dân không biết hoặc không hiểu để thực hiện.
• Có nơi ban hành nội quy trái quy định pháp luật, như hạn chế quyền tiếp cận thông tin, cấm quay phim ghi âm trong mọi trường hợp, hoặc đưa ra mức xử phạt không đúng thẩm quyền.
• Việc kiểm tra, giám sát thực hiện nội quy còn mang tính chất hình thức, thiếu chặt chẽ, đặc biệt tại các cơ sở y tế tư nhân.

Những thực trạng trên cho thấy việc ban hành nội quy tuy phổ biến nhưng chưa thực sự phát huy hiệu quả như một công cụ pháp lý – quản lý trong môi trường y tế.

II. Nội quy cơ sở khám chữa bệnh là gì?

Nội quy cơ sở khám chữa bệnh được hiểu là văn bản do người đứng đầu cơ sở y tế ban hành nhằm quy định cụ thể các nguyên tắc, quy tắc ứng xử, quyền và nghĩa vụ của người bệnh, người nhà bệnh nhân và nhân viên y tế trong quá trình khám, điều trị và lưu trú tại cơ sở y tế.

1. Tầm quan trọng của nội quy cơ sở khám chữa bệnh

Nội quy đóng vai trò rất quan trọng trong công tác quản lý và khám chữa bệnh, thể hiện qua:

• Giúp duy trì trật tự, an toàn và môi trường điều trị nghiêm túc trong bệnh viện hoặc cơ sở y tế;
• Bảo vệ quyền và lợi ích của người bệnh, thông qua quy định rõ về quyền được thông tin, quyền được chăm sóc, quyền được phản ánh;
• Nâng cao trách nhiệm của nhân viên y tế, ngăn ngừa hành vi vi phạm quy trình, đạo đức nghề nghiệp;
• Là căn cứ để xử lý vi phạm, góp phần phòng tránh tranh chấp hoặc khiếu nại trong môi trường y tế.

2. Những điều cần lưu ý về nội quy cơ sở khám chữa bệnh

Khi xây dựng và ban hành nội quy, các cơ sở khám chữa bệnh cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau:

• Nội dung phải tuân thủ pháp luật: Không được trái với các quy định tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Bảo hiểm y tế và các văn bản chuyên ngành.
• Phải quy định rõ ràng, dễ hiểu: Đảm bảo người bệnh và thân nhân có thể tiếp cận, hiểu và thực hiện được.
• Cần có các nội dung tối thiểu, như: thời gian làm việc, quy trình khám chữa bệnh, quyền và nghĩa vụ của người bệnh, quy định về vệ sinh, an ninh, bảo mật thông tin...
• Công khai và niêm yết tại nơi dễ thấy.
• Cập nhật khi có thay đổi pháp luật hoặc hoạt động: Tránh để nội quy lỗi thời, không phù hợp với thực tiễn.

III. Quy định pháp luật liên quan đến nội quy cơ sở khám chữa bệnh

1. Quy định cần lưu ý liên quan đến nội quy cơ sở khám chữa bệnh

Pháp luật hiện hành quy định về nghĩa vụ ban hành và thực hiện nội quy tại các cơ sở khám chữa bệnh tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, trong đó: 

• Điều 60: Quy định nghĩa vụ của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh như công khai thời gian làm việc và danh sách người hành nghề, thời gian làm việc của từng người hành nghề tại cơ sở; Niêm yết giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, giá dịch vụ chăm sóc, hỗ trợ theo yêu cầu tại cơ sở và trên Hệ thống thông tin về quản lý hoạt động khám bệnh, chữa bệnh;...
• Điều 12: Quy định quyền được thông tin đầy đủ của bệnh nhân, trong đó có việc được biết nội quy, quy trình chuyên môn khi điều trị.
• Điều 17: Quy định nghĩa vụ của bệnh nhân, trong đó phải chấp hành và yêu cầu thân nhân, người đến thăm mình chấp hành nội quy của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, quy định của pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.

2. Những vi phạm liên quan đến nội quy cơ sở khám chữa bệnh

Vi phạm liên quan đến nội quy cơ sở khám chữa bệnh có thể đến từ cả cơ sở y tế lẫn người bệnh hoặc thân nhân. Một số vi phạm thường gặp:

(a) Vi phạm từ phía cơ sở y tế:

• Không ban hành nội quy hoặc ban hành nội quy trái quy định pháp luật: Ví dụ, cấm người bệnh quay phim trong mọi hoàn cảnh, cấm khiếu nại, hoặc tự ý đặt ra mức phạt hành chính với người bệnh.
• Không công khai, phổ biến nội quy đúng cách: Không niêm yết nội quy tại khu vực khám bệnh, không thông tin đến người bệnh khi nhập viện.
• Sử dụng nội quy để che giấu sai phạm chuyên môn hoặc hạn chế quyền của người bệnh: Như dùng nội quy để từ chối bệnh nhân phản ánh, khiếu nại, hoặc cấm người bệnh tiếp cận hồ sơ điều trị.

(b) Vi phạm từ phía người bệnh hoặc thân nhân:

• Không tuân thủ nội quy cơ sở khám chữa bệnh: Gây mất trật tự, cản trở hoạt động chuyên môn, sử dụng thiết bị ghi hình không đúng quy định, gây rối hoặc hành hung nhân viên y tế.
• Lợi dụng quyền phản ánh để bôi nhọ uy tín cơ sở y tế, gây ảnh hưởng tiêu cực trong cộng đồng mà không có căn cứ pháp lý rõ ràng.

Tùy theo tính chất vi phạm, các hành vi nêu trên có thể bị:

• Xử lý hành chính 
• Xử phạt hành chính cơ sở khám chữa bệnh theo Điều 39 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP: Ví dụ phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây: Hoạt động không có biển hiệu hoặc có biển hiệu không có đủ các thông tin cơ bản theo quy định của pháp luật; Không niêm yết hoặc niêm yết không đầy đủ giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; Ghi tên các khoa, phòng trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh không đúng với hồ sơ giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh đã được cơ quan có thẩm quyền cấp. 
• Xử phạt hành chính bệnh nhân theo điểm b Khoản 2 Điều 48 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng nếu không chấp hành nội quy của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu hình sự như tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác theo Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017. 

IV. Giải đáp các thắc mắc về nội quy cơ sở khám chữa bệnh

1. Ai có trách nhiệm xây dựng và ban hành nội quy cơ sở khám chữa bệnh?

Thông thường, người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh (như giám đốc bệnh viện, trưởng phòng khám…) là người có trách nhiệm tổ chức xây dựng, phê duyệt và ban hành nội quy. Đồng thời, họ cũng phải tổ chức phổ biến nội quy cho người bệnh, nhân viên y tế và giám sát thực hiện nội quy tại cơ sở mình.

2. Nội quy cơ sở khám chữa bệnh có được coi là văn bản pháp lý không?

Nội quy không phải là văn bản quy phạm pháp luật, nhưng là văn bản pháp lý nội bộ có giá trị bắt buộc trong phạm vi cơ sở y tế, áp dụng với cả người bệnh, thân nhân và nhân viên y tế. Nội quy có thể làm căn cứ để xử lý vi phạm kỷ luật, xử lý hành vi gây rối, hoặc xem xét trách nhiệm nếu xảy ra tranh chấp.

3. Bệnh nhân có quyền yêu cầu thay đổi nội dung nào trong nội quy cơ sở khám chữa bệnh không?

Bệnh nhân không có quyền yêu cầu thay đổi trực tiếp, nhưng bệnh nhân có quyền:

• Đóng góp ý kiến, phản ánh nếu nội quy có nội dung không rõ ràng, gây khó hiểu hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng.
• Khiếu nại hoặc tố cáo nếu nội quy trái luật, có dấu hiệu xâm phạm quyền của người bệnh.

Cơ sở y tế có trách nhiệm tiếp thu và điều chỉnh nội quy nếu phát hiện nội dung ban hành không đúng quy định pháp luật hoặc gây ra khiếu nại kéo dài.

4. Nếu bệnh nhân hoặc nhân viên y tế vi phạm nội quy cơ sở khám chữa bệnh thì họ sẽ bị xử lý ra sao?

Tùy tính chất vi phạm, hình thức xử lý có thể bao gồm:

Đối với bệnh nhân:

• Nhắc nhở, cảnh báo.
• Nhắc nhở hoặc áp dụng biện pháp tạm thời hợp pháp, đồng thời nếu gây mất trật tự, báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định tại Nghị định 96/2023/NĐ-CP.
• Nếu có hành vi vi phạm pháp luật (hành hung bác sĩ, phá hoại tài sản…), có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự.

Đối với nhân viên y tế:

• Kỷ luật nội bộ (khiển trách, hạ bậc thi đua, đình chỉ tạm thời...).
• Xử lý vi phạm hành chính theo Nghị định 117/2020/NĐ-CP.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

5. Quy trình giải quyết khiếu nại về vi phạm nội quy cơ sở khám chữa bệnh được thực hiện ra sao?

Bệnh nhân hoặc người nhà có quyền khiếu nại trực tiếp tại nơi tiếp nhận phản ánh của cơ sở y tế (thường là Phòng Công tác xã hội, Phòng Hành chính – Quản trị hoặc Phòng tiếp dân).

Quy trình gồm các bước:

• Gửi đơn khiếu nại hoặc phản ánh bằng văn bản, điện thoại, trực tiếp.
• Cơ sở y tế tiếp nhận, xác minh thông tin trong thời hạn luật định.
• Trả lời kết quả giải quyết bằng văn bản hoặc gặp trực tiếp người phản ánh.
• Nếu không đồng ý, người bệnh có quyền khiếu nại đến Sở Y tế, hoặc khởi kiện ra Tòa án nếu có dấu hiệu xâm phạm quyền lợi hợp pháp.

V. Vấn đề liên quan đến nội quy cơ sở khám chữa bệnh có nên liên hệ luật sư không? Liên hệ như thế nào?

Vấn đề liên quan đến nội quy cơ sở khám chữa bệnh nên liên hệ luật sư, bởi vì:

• Nội quy của cơ sở khám chữa bệnh có dấu hiệu trái quy định pháp luật, ảnh hưởng đến quyền lợi người bệnh.
• Bệnh nhân bị từ chối tiếp nhận, xử lý khiếu nại một cách bất hợp lý.
• Phát sinh tranh chấp, bồi thường, vi phạm quyền cá nhân trong môi trường y tế.

Quý Khách hàng còn nhu cầu tư vấn về nội quy cơ sở khám chữa bệnh, vui lòng liên hệ cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.