Quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên

Trong quan hệ lao động, quyền và nghĩa vụ của nhân viên (người lao động) là một nội dung quan trọng, được pháp luật quy định nhằm bảo đảm sự công bằng, ổn định và hài hòa lợi ích giữa người lao động và người sử dụng lao động. Bài viết này NPLaw sẽ làm rõ những quy định pháp luật hiện hành về quyền và nghĩa vụ của nhân viên, đồng thời giải đáp một số thắc mắc trong thực tiễn áp dụng.

I. Tìm hiểu về quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên

Nhiều nhân viên chưa hiểu rõ đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của mình, dẫn đến việc không được bảo vệ kịp thời khi bị vi phạm. Một số doanh nghiệp chưa thực hiện đúng quy định pháp luật, như không ký hợp đồng lao động, không đóng bảo hiểm đầy đủ, hoặc không đảm bảo an toàn lao động.

Tranh chấp lao động vẫn còn xảy ra phổ biến, đặc biệt ở khu vực tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa. Công tác tuyên truyền pháp luật lao động còn hạn chế, dẫn đến thiếu sự chủ động của cả người lao động và người sử dụng lao động trong việc tuân thủ quy định.

II. Quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên

1. Quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên bao gồm quyền và nghĩa vụ gì?

Quyền của nhân viên (người lao động) theo khoản 1 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019 bao gồm:

• Làm việc; tự do lựa chọn việc làm, nơi làm việc, nghề nghiệp, học nghề, nâng cao trình độ nghề nghiệp; không bị phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động, quấy rối tình dục tại nơi làm việc;
• Hưởng lương phù hợp với trình độ, kỹ năng nghề trên cơ sở thỏa thuận với người sử dụng lao động; được bảo hộ lao động, làm việc trong điều kiện bảo đảm về an toàn, vệ sinh lao động; nghỉ theo chế độ, nghỉ hằng năm có hưởng lương và được hưởng phúc lợi tập thể;
• Thành lập, gia nhập, hoạt động trong tổ chức đại diện người lao động, tổ chức nghề nghiệp và tổ chức khác theo quy định của pháp luật; yêu cầu và tham gia đối thoại, thực hiện quy chế dân chủ, thương lượng tập thể với người sử dụng lao động và được tham vấn tại nơi làm việc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình; tham gia quản lý theo nội quy của người sử dụng lao động;
• Từ chối làm việc nếu có nguy cơ rõ ràng đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe trong quá trình thực hiện công việc;
• Đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động;
• Đình công;
• Các quyền khác theo quy định của pháp luật.

Nghĩa vụ của nhân viên (người lao động) theo khoản 2 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019 bao gồm:

• Thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và thỏa thuận hợp pháp khác;
• Chấp hành kỷ luật lao động, nội quy lao động; tuân theo sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động;
• Thực hiện quy định của pháp luật về lao động, việc làm, giáo dục nghề nghiệp, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động.

2. Doanh nghiệp có phải quy định quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên trong các văn bản nội bộ không?

Doanh nghiệp phải quy định quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên trong các văn bản nội bộ, cụ thể:

• Trong Hợp đồng lao động; 
• Trong Nội quy lao động;
• Trong Thỏa ước lao động tập thể.

3. Biện pháp xử lý hành vi xâm phạm quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên?

• Khiếu nại, tố cáo đến cơ quan quản lý lao động: Người lao động hoặc đại diện có thể gửi khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm quyền và nghĩa vụ lao động của người sử dụng lao động đến Sở Lao động - Thương binh và Xã hội hoặc các cơ quan chức năng có thẩm quyền để được kiểm tra, xử lý.
• Yêu cầu doanh nghiệp khắc phục vi phạm: Người lao động có quyền yêu cầu người sử dụng lao động sửa chữa, khắc phục các vi phạm, như trả đủ lương, đảm bảo điều kiện làm việc an toàn, đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ.
• Khởi kiện tại Tòa án lao động: Khi tranh chấp không được giải quyết qua thương lượng hoặc khiếu nại, người lao động có thể khởi kiện tại tòa án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
• Xử phạt vi phạm hành chính đối với doanh nghiệp: Cơ quan quản lý lao động có thể xử phạt hành chính người sử dụng lao động theo quy định nếu phát hiện vi phạm pháp luật lao động (như không đóng bảo hiểm, vi phạm về an toàn lao động, chấm dứt hợp đồng trái pháp luật…) theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
• Truy cứu trách nhiệm hình sự (nếu có): Trong trường hợp người sử dụng lao động có hành vi vi phạm nghiêm trọng, xâm phạm quyền lợi người lao động gây hậu quả nghiêm trọng (ví dụ: bóc lột sức lao động, sử dụng lao động trẻ em trái phép), có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

III. Giải đáp một số câu hỏi thắc mắc về quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên

1. Trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc đảm bảo tối đa quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên?

Doanh nghiệp có trách nhiệm tạo môi trường làm việc an toàn, cung cấp đầy đủ quyền lợi theo luật định như trả lương đúng hạn, đóng bảo hiểm xã hội, tổ chức đào tạo, đảm bảo quyền nghỉ ngơi, và tuân thủ các quy định về bảo vệ sức khỏe, an toàn lao động.

2. Nếu doanh nghiệp vi phạm quyền của nhân viên, nhân viên có thể làm gì? Khiếu nại ở đâu?

Nhân viên có quyền khiếu nại trực tiếp với doanh nghiệp, hoặc gửi đơn khiếu nại đến cơ quan quản lý lao động địa phương như Sở Lao động - Thương binh và Xã hội. Ngoài ra, nhân viên cũng có thể khởi kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài nếu không được giải quyết thỏa đáng.

3. Nhân viên có quyền yêu cầu công ty thực hiện nghĩa vụ đảm bảo an toàn lao động trong môi trường làm việc không?

Nhân viên có quyền yêu cầu người sử dụng lao động bảo đảm các điều kiện an toàn, vệ sinh lao động và được đào tạo, trang bị đầy đủ thiết bị bảo hộ.

4. Trong trường hợp công ty sa thải nhân viên, nhân viên có quyền yêu cầu bồi thường nếu công ty không thực hiện nghĩa vụ thông báo trước không?

Sa thải là một hình thức kỷ luật doanh nghiệp mà người sử dụng lao động có thể áp dụng với người lao động khi có vi phạm. Tuy Bộ luật Lao động không quy định về việc phải báo trước trong thời hạn bao nhiêu ngày trước khi sa thải. Nhưng để tiến hành sa thải thì người sử dụng lao động cần phải thực hiện theo đúng quy trình theo quy định pháp luật. Nếu công ty sa thải mà không báo trước hoặc không đúng quy trình, nhân viên có quyền yêu cầu bồi thường theo mức lương và thời gian thông báo trước theo luật.

5. Nhân viên có nghĩa vụ tham gia các khóa đào tạo do công ty tổ chức, nhưng họ cũng có quyền yêu cầu được đào tạo những kỹ năng nào không?

Nhân viên có nghĩa vụ tham gia các khóa đào tạo do công ty tổ chức nhằm nâng cao năng lực và đảm bảo an toàn lao động. Đồng thời, họ cũng có quyền đề xuất, yêu cầu được đào tạo các kỹ năng chuyên môn hoặc phát triển nghề nghiệp phù hợp với công việc và nguyện vọng cá nhân.

6. Nhân viên có quyền kiểm tra các điều kiện làm việc để đảm bảo công ty thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về an toàn và sức khỏe không?

Nhân viên được phép kiểm tra, giám sát các điều kiện làm việc và có quyền từ chối làm việc khi thấy có nguy cơ nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe mà chưa được khắc phục, đồng thời báo cáo cho người quản lý hoặc cơ quan chức năng.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên

Trên đây là tất cả các thông tin chi tiết mà NPLaw của chúng tôi cung cấp để hỗ trợ quý khách hàng về quyền và nghĩa vụ đối với nhân viên. Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề nêu trên hoặc các vấn đề pháp lý khác thì hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.