Quy định pháp luật về sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

Trong nền kinh tế thị trường, hàng hóa và dịch vụ ngày càng phong phú, đa dạng, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Tuy nhiên, bên cạnh những sản phẩm chất lượng, vẫn còn tồn tại không ít hàng hóa tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho sức khỏe, tính mạng và tài sản của người tiêu dùng. Các sản phẩm không an toàn không chỉ ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội. 

Hàng hóa có khuyết tật 

Bài viết sau đây NPLAW sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng.

I. Tìm hiểu về sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thị trường hàng hóa và thương mại, tình trạng sản phẩm không bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng ngày càng trở nên phổ biến và phức tạp. Trên thực tế, người tiêu dùng Việt Nam đang đối mặt với nhiều rủi ro đến từ các sản phẩm không rõ nguồn gốc, kém chất lượng, vi phạm quy chuẩn kỹ thuật, tiềm ẩn nguy cơ gây hại đến sức khỏe, thậm chí tính mạng.

II. Quy định pháp luật về sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

1. Trách nhiệm thông báo, cảnh báo và thu hồi sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

Khoản 4 Điều 3 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 nêu rõ: Sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật là sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm an toàn cho người tiêu dùng, có khả năng gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng nhưng chưa phát hiện được khuyết tật tại thời điểm sản phẩm, hàng hóa được cung cấp cho người tiêu dùng mặc dù sản phẩm, hàng hóa đó được sản xuất theo đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hiện hành.

Như vậy, có thể hiểu sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng chính là sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật. 

Theo đó, sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật bao gồm:

• Sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A là sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe của người tiêu dùng;
• Sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm B là sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây thiệt hại cho tài sản của người tiêu dùng;
• Sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật có khả năng gây thiệt hại cho tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng thì áp dụng các quy định đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A.

Theo Điều 33 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, trách nhiệm thông báo, cảnh báo và thu hồi sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng như sau:

• Trường hợp phát hiện sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A, tổ chức, cá nhân kinh doanh tự mình hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc cơ quan quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực liên quan có trách nhiệm sau đây:

a) Kịp thời tiến hành mọi biện pháp cần thiết để ngừng việc cung cấp và thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật trên thị trường;

b) Công khai về sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa đó theo hình thức niêm yết tại trụ sở, địa điểm kinh doanh và đăng tải trên trang thông tin điện tử, phần mềm ứng dụng (nếu có) của tổ chức, cá nhân kinh doanh cho đến khi kết thúc việc thu hồi;

c) Thông báo công khai về sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa đó ít nhất 05 số liên tiếp hoặc 05 ngày liên tiếp trên đài phát thanh, đài truyền hình, báo in, báo điện tử ở trung ương và địa phương nơi sản phẩm, hàng hóa đó lưu thông.

• Trường hợp phát hiện sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm B, tổ chức, cá nhân kinh doanh tự mình hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng hoặc cơ quan quản lý nhà nước ngành, lĩnh vực liên quan có trách nhiệm thực hiện quy định tại điểm a và điểm b trên.

2. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng gây ra

Theo Điều 34 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, Tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật do mình cung cấp gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng, kể cả khi tổ chức, cá nhân đó không biết hoặc không có lỗi trong việc phát sinh khuyết tật, trừ trường hợp được miễn quy định tại Điều 35 của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. 

An toàn thực phẩm 

3. Quyền của người tiêu dùng khi sử dụng phải sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

Theo Điều 5 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, Quyền của người tiêu dùng khi sử dụng phải sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng như sau:

• Yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh bồi thường thiệt hại khi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật, sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, không bảo đảm an toàn, đo lường, số lượng, khối lượng, chất lượng, công dụng, giá, nội dung khác theo quy định của pháp luật hoặc không đúng với đăng ký, thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết của tổ chức, cá nhân kinh doanh.;
• Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định.

4. Vai trò của cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm soát sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

Theo khoản 2 Điều 32 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, Cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cấp tỉnh và cơ quan chuyên môn cấp tỉnh nơi thực hiện thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật có trách nhiệm kiểm tra, theo dõi việc thực hiện để bảo đảm việc thu hồi đúng nội dung đã báo cáo, thông báo, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và phù hợp với quy định của pháp luật.

5. Các chế tài xử lý hành vi sản xuất, kinh doanh sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

Theo Điều 57 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bởi khoản 5 Điều 1 Nghị định 24/2025/NĐ-CP quy định như sau:

Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

• Không thực hiện việc công khai, thông báo công khai hoặc công khai, thông báo công khai không đầy đủ nội dung theo quy định về sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa đó;
• Không thực hiện báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và cơ quan quản lý nhà nước có liên quan trước và sau khi thực hiện việc thu hồi sản phẩm, hàng hoá có khuyết tật theo quy định.

Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

• Không kịp thời tiến hành các biện pháp cần thiết để ngừng việc cung cấp và thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật trên thị trường theo quy định;
• Không thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong quá trình thu hồi và xử lý sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật;
• Không thực hiện đúng việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật theo nội dung đã báo cáo, thông báo công khai hoặc không thanh toán các chi phí phát sinh trong quá trình thu hồi.

Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với trường hợp hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A.

Phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với trường hợp hành vi vi phạm quy định tại khoản 2 Điều này áp dụng đối với sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật nhóm A.

Phạt tiền gấp hai lần mức tiền phạt đối với hành vi vi phạm quy định từ khoản 1 đến khoản 4 Điều này trong trường hợp việc thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật được tiến hành trên địa bàn từ 02 tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương trở lên.

6. Giải pháp nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng trước sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

• Tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường: Đẩy mạnh công tác hậu kiểm, kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường; trang bị đầy đủ phương tiện, kỹ thuật cho lực lượng chức năng.
• Nâng cao nhận thức người tiêu dùng: Tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức về quyền người tiêu dùng, cách nhận diện sản phẩm an toàn, kênh phản ánh vi phạm... thông qua các phương tiện thông tin đại chúng và mạng xã hội.
• Phát huy vai trò của các tổ chức xã hội và hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng: Hỗ trợ người tiêu dùng khiếu nại, tố cáo, giám sát thị trường và phối hợp với cơ quan chức năng trong việc ngăn chặn sản phẩm không an toàn.
• Minh bạch hóa thông tin và truy xuất nguồn gốc: Khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ trong quản lý chất lượng, minh bạch thông tin sản phẩm, đồng thời xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng để người tiêu dùng dễ kiểm tra và lựa chọn.

Hình ảnh người tiêu dùng 

III. Giải đáp một số câu hỏi về sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

1. Khi nào tổ chức, cá nhân kinh doanh có nghĩa vụ cảnh báo về sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng? 

Theo khoản 2 Điều 14 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải cảnh báo sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ có khả năng gây mất an toàn, ảnh hưởng xấu đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng và thông báo về các biện pháp phòng ngừa theo quy định của pháp luật.

2. Ai phải chịu trách nhiệm khi sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng được phân phối qua nhiều khâu trung gian?

Theo Điều 34 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, Tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm bồi thường thiệt hại bao gồm:

• Tổ chức, cá nhân sản xuất sản phẩm, hàng hóa;
• Tổ chức, cá nhân nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa;
• Tổ chức, cá nhân gắn tên thương mại lên sản phẩm, hàng hóa hoặc sử dụng nhãn hiệu, chỉ dẫn thương mại khác cho phép nhận biết đó là tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa;
• Tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động trung gian thương mại đối với sản phẩm, hàng hóa;
• Tổ chức, cá nhân trực tiếp cung cấp sản phẩm, hàng hóa cho người tiêu dùng;
• Tổ chức, cá nhân khác chịu trách nhiệm về sản phẩm, hàng hóa theo quy định khác của pháp luật có liên quan.

Trường hợp không xác định được tổ chức, cá nhân kinh doanh này thì tổ chức, cá nhân kinh doanh trực tiếp cung cấp sản phẩm, hàng hóa cho người tiêu dùng có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Trường hợp nhiều tổ chức, cá nhân kinh doanh cùng gây thiệt hại thì các tổ chức, cá nhân kinh doanh đó phải liên đới bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng.

3. Người tiêu dùng cần làm gì để thực hiện quyền khiếu nại đối với sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng?

• Lưu giữ hóa đơn, chứng từ mua hàng: Đây là căn cứ quan trọng để chứng minh giao dịch và quyền lợi của người tiêu dùng khi khiếu nại.
•  Thu thập bằng chứng vi phạm: Ghi nhận hình ảnh, video, mẫu sản phẩm không an toàn hoặc các thiệt hại đã xảy ra để làm cơ sở chứng minh.
• Liên hệ với bên bán hoặc nhà sản xuất: Trình bày nội dung khiếu nại, yêu cầu bồi thường, đổi trả hoặc xử lý theo quy định.
• Gửi đơn khiếu nại đến cơ quan chức năng: Trường hợp không được giải quyết thỏa đáng, người tiêu dùng có thể gửi đơn đến Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Bộ Công Thương), Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hoặc khởi kiện ra Tòa án.

4. Có quy định nào bắt buộc doanh nghiệp kiểm định chất lượng trước khi đưa sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng ra thị trường không?

Pháp luật Việt Nam hiện hành có các quy định bắt buộc doanh nghiệp phải kiểm định chất lượng sản phẩm trước khi đưa hàng hóa ra thị trường, đặc biệt là với những sản phẩm có nguy cơ gây mất an toàn cho người tiêu dùng. Dưới đây là một số quy định quan trọng:

• Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa năm 2007: Điều 28 quy định: Sản phẩm, hàng hóa nhóm 2 (những sản phẩm có khả năng gây mất an toàn) phải được chứng nhận hợp quy và công bố hợp quy trước khi lưu thông trên thị trường. Doanh nghiệp phải kiểm tra chất lượng và chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng.
• Luật An toàn thực phẩm năm 2010: Đối với thực phẩm, phụ gia thực phẩm, thực phẩm chức năng… doanh nghiệp bắt buộc phải kiểm nghiệm, công bố tiêu chuẩn chất lượng, hoặc đăng ký bản công bố sản phẩm với cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền (Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp hoặc Bộ Công Thương). Chỉ sau khi được cấp phép và đạt yêu cầu an toàn thực phẩm, sản phẩm mới được phép lưu thông.

5. Người tiêu dùng có thể yêu cầu hoàn tiền hoặc đổi trả trong trường hợp phát hiện sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng không?

Người tiêu dùng hoàn toàn có quyền yêu cầu hoàn tiền, đổi trả trong trường hợp phát hiện sản phẩm không an toàn, theo quy định về bồi thường thiệt hại tại Điều 34 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. 

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng

Trên đây là tất cả các thông tin chi tiết mà NPLaw của chúng tôi cung cấp để hỗ trợ quý khách hàng liên quan đến sản phẩm không an toàn cho người tiêu dùng. Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề nêu trên hoặc các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.