Trong thị trường thực phẩm hiện nay, do ảnh hưởng của nguồn cung, chi phí sản xuất, dịch bệnh hoặc yếu tố thị trường quốc tế, việc thay đổi giá thực phẩm là vấn đề phổ biến đối với các doanh nghiệp, nhà cung cấp và người tiêu dùng. Vậy quy định về thay đổi giá thực phẩm hiện nay như thế nào? Mời bạn đọc cùng theo trong bài viết dưới đây của NPLaw nhé.

I. Thực trạng liên quan đến thay đổi giá thực phẩm

Trong những năm gần đây, giá thực phẩm tại Việt Nam có xu hướng biến động mạnh, đặc biệt trong các giai đoạn có dịch bệnh, thiên tai hoặc biến động kinh tế thế giới. Việc tăng giá thường diễn ra nhanh chóng, trong khi các hợp đồng cung cấp thực phẩm lại được ký kết cố định trong một khoảng thời gian dài. 

Điều này dẫn đến nhiều tình huống một bên muốn thay đổi giá để đảm bảo lợi nhuận, trong khi bên còn lại muốn giữ nguyên giá để bảo vệ quyền lợi kinh tế của mình. Do vậy, để đảm bảo tính minh bạch, ổn định thị trường và quyền lợi của các bên trong giao dịch, việc tìm hiểu quy định về thay đổi giá thực phẩm là rất cần thiết.

II. Quy định của pháp luật liên quan đến thay đổi giá thực phẩm

Pháp luật Việt Nam hiện nay đã có những quy định cụ thể điều chỉnh hoạt động thay đổi giá thực phẩm. Một số quy định như sau:

1. Thay đổi giá thực phẩm là gì?

Thay đổi giá thực phẩm được hiểu là việc điều chỉnh tăng hoặc giảm mức giá bán so với giá đã được các bên thỏa thuận hoặc mức giá thị trường trước đó. Việc thay đổi có thể diễn ra do thỏa thuận giữa các bên hoặc do yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước trong trường hợp hàng hóa thuộc danh mục bình ổn giá theo Luật Giá năm 2023.

2. Những yếu tố nào thường dẫn đến việc thay đổi giá thực phẩm trên thị trường?

Một số yếu tố phổ biến ảnh hưởng đến việc thay đổi giá thực phẩm trên thị trường hiện nay gồm:

  • Biến động chi phí đầu vào (xăng dầu, nguyên liệu, nhân công,…) làm tăng/giảm giá thành sản phẩm, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh giá bán.;
  • Ảnh hưởng từ dịch bệnh, thiên tai làm đứt gãy chuỗi cung ứng, gây thiếu hụt nguồn cung, dẫn đến tăng giá.;
  • Chính sách điều chỉnh của Nhà nước như điều chỉnh thuế, phí hoặc quy định quản lý giá có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá thực phẩm;
  • Nhu cầu thị trường tăng đột biến, gây khan hiếm hàng hóa, giá thực phẩm thường được điều chỉnh để phản ánh đúng tình hình thị trường.

Tóm lại, việc thay đổi giá thực phẩm không chỉ xuất phát từ quyết định của doanh nghiệp mà còn chịu tác động lớn từ bối cảnh kinh tế – xã hội và chính sách quản lý nhà nước.

 

Thế nào là thay đổi giá thực phẩm?

3. Pháp luật hiện hành quy định thế nào về việc thay đổi giá thực phẩm

Việc thay đổi giá thực phẩm chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, trong đó một số văn bản chính bao gồm:

  • Bộ luật Dân sự năm 2015: Điều 420 về thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản; Điều 421 về sửa đổi hợp đồng; Điều 422 về chấm dứt hợp đồng; Điều 428 về đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng...
  • Luật Giá năm 2023: Điều 17 về hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá; Điều 18 về nguyên tắc và các trường hợp bình ổn giá; Điều 21 về hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá; Điều 26 về nguyên tắc, thẩm quyền và trách nhiệm hiệp thương giá...
  • Luật Thương mại 2005: Điều 50 về thanh toán; Điều 52 về xác định giá...

Các quy định trên giúp đảm bảo tính minh bạch, bình ổn thị trường và quyền lợi của các bên trong giao dịch.

III. Giải đáp các thắc mắc về thay đổi giá thực phẩm

Một số thắc mắc mà cá nhân, doanh nghiệp thường gặp trong quá trình thực hiện hợp đồng, hoạt động kinh doanh liên quan đến thay đổi giá thực phẩm như sau:

1. Có cần thông báo trước bao lâu khi thay đổi giá thực phẩm theo hợp đồng?

Theo khoản 1, 2 Điều 421 Bộ luật Dân sự 2015 về sửa đổi hợp đồng: “1. Các bên có thể thỏa thuận sửa đổi hợp đồng. 2. Hợp đồng có thể được sửa đổi theo quy định tại Điều 420 của Bộ luật này”.

Như vậy, thời hạn thông báo do các bên thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu không có thỏa thuận, bên thay đổi giá phải thông báo trong thời gian hợp lý để các bên có sự chuẩn bị, thỏa thuận tránh vi phạm nghĩa vụ hợp đồng.

2. Nhà nước có biện pháp gì để kiểm soát tình trạng lợi dụng khan hiếm để thay đổi giá thực phẩm bất hợp lý?

Pháp luật Việt Nam có cơ chế khá chặt chẽ để ngăn ngừa và xử lý hành vi lợi dụng tình hình khan hiếm để thay đổi giá thực phẩm bất hợp lý. Theo khoản 2 Điều 7 Luật Giá 2023, nghiêm cấm tổ chức, cá nhân có hành vi: “Lợi dụng tình trạng khẩn cấp, sự cố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh để tăng giá bán hàng hóa, dịch vụ không phù hợp với biến động của giá thành toàn bộ so với điều kiện bình thường nhằm trục lợi;”

Trong trường hợp thị trường có biến động mạnh, cơ quan Nhà nước có thể áp dụng các biện pháp bình ổn giá theo khoản 1 Điều 19 Luật Giá 2023.

Bên cạnh đó, hành vi lợi dụng tình trạng khẩn cấp, sự cố, thảm họa, thiên tai, dịch bệnh tăng giá bán hàng hóa, dịch vụ không phù hợp với biến động của giá thành toàn bộ so với điều kiện bình thường nhằm trục lợi có thể bị xử phạt hành chính từ 50.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng theo khoản 4 Điều 15 Nghị định 87/2024/NĐ-CP. Nếu hành vi này có dấu hiệu của tội phạm, người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo Điều 196 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 về tội đầu cơ.

 

Quy định về thay đổi giá thực phẩm

3. Tranh chấp về thay đổi giá thực phẩm trong hợp đồng thường được giải quyết như thế nào?

Khi phát sinh tranh chấp liên quan đến việc thay đổi giá thực phẩm trong hợp đồng, cơ quan giải quyết sẽ trước hết căn cứ vào nội dung hợp đồng đã ký kết, đặc biệt là các điều khoản về giá, điều kiện điều chỉnh giá và phương thức giải quyết tranh chấp. Trường hợp hợp đồng không có quy định rõ ràng, việc giải quyết tranh chấp sẽ dựa vào các quy định của pháp luật theo Bộ luật Dân sự 2015.

Các bên nên tiến hành thương lượng, hòa giải. Nếu không thương lượng, hòa giải được, thì có thể giải quyết tranh chấp tại Tòa án theo thủ tục quy định tại Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, hoặc giải quyết bằng trọng tài thương mại theo Luật Trọng tài thương mại 2010 nếu có thỏa thuận trọng tài.

4. Nếu một bên đơn phương thay đổi giá thực phẩm, hợp đồng có bị vô hiệu không?

Theo Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015: “Giao dịch dân sự không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này có quy định khác”. Hợp đồng giữa các bên bị vô hiệu khi không đáp ứng đủ các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015 theo quy định trên.

Việc một bên đơn phương thay đổi giá thực phẩm trái với thỏa thuận của các bên và quy định pháp định thì được xem là vi phạm nghĩa vụ. Theo đó hợp đồng có thể bị hủy bỏ theo quy định tại Điều 423 Bộ luật Dân sự 2015.

5. Trường hợp bất khả kháng (dịch bệnh, thiên tai), việc thay đổi giá thực phẩm được xử lý ra sao?

Theo Điều 420 Bộ luật Dân sự 2015, nếu hoàn cảnh thay đổi một cách cơ bản khiến việc thực hiện hợp đồng trở nên quá bất lợi cho một bên, bên đó có quyền yêu cầu đàm phán lại hợp đồng. Nếu việc đàm phán không thành, một trong các bên có thể yêu cầu Tòa án sửa đổi hoặc chấm dứt hợp đồng, bảo đảm phù hợp với tình hình thực tế và nguyên tắc công bằng.

Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015: “2. Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng nghĩa vụ do sự kiện bất khả kháng thì không phải chịu trách nhiệm dân sự, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác”.

Như vậy, trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng, việc thay đổi giá thực phẩm được xử lý theo quy định nêu trên.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến thay đổi giá thực phẩm

Thay đổi giá thực phẩm là vấn đề quan trọng, liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ hợp đồng, quy định quản lý giá của Nhà nước và quyền lợi của các bên trong giao dịch. Do đó, việc tham vấn luật sư hoặc đơn vị tư vấn pháp lý chuyên nghiệp trước khi thực hiện là cần thiết bảo vệ tốt nhất quyền lợi của các bên.

Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn và hỗ trợ.