Quy định pháp luật về tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Trong xã hội hiện nay, cùng với sự gia tăng của các vụ việc dân sự phức tạp, những tranh chấp thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự cũng trở nên phổ biến hơn. Mời bạn đọc cùng theo dõi bài viết dưới đây của NPLaw để tìm hiểu thêm quy định về tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hiện nay nhé.

I. Thực trạng tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực trong giai đoạn hiện nay

Các vụ án tranh chấp thừa kế luôn mang tính phức tạp, nhưng lại càng trở nên nhạy cảm và khó khăn hơn khi có liên quan đến tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự. Thực tế cho thấy, số lượng các vụ án tranh chấp di sản liên quan đến người mất năng lực đang có xu hướng tăng.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự thiếu hiểu biết pháp luật, sự mâu thuẫn trong nội bộ gia đình và việc người giám hộ quản lý, định đoạt tài sản không minh bạch. Điều này gây ra nhiều hệ lụy và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người mất năng lực.

II. Tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực là gì?

Để hiểu rõ bản chất của vấn đề, trước hết cần làm rõ khái niệm và các tình huống thường dẫn đến tranh chấp thừa kế trong trường hợp người mất năng lực. Cụ thể như sau:

1. Khái niệm về tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Khoản 1 Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: “Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần”.

Tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực là sự mâu thuẫn, xung đột giữa các bên thừa kế hoặc người giám hộ về việc quản lý, sử dụng, phân chia tài sản thừa kế của người mất năng lực hành vi dân sự.

2. Các trường hợp dẫn đến tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Một số trường hợp dẫn đến tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự thường gặp trong thực tế như:

• Người giám hộ tự ý sử dụng hoặc định đoạt tài sản trái pháp luật. 
• Các đồng thừa kế không thống nhất về việc chia tài sản. 
• Người giám hộ hoặc người quản lý di sản thừa kế không thực hiện đúng nghĩa vụ, gây thiệt hại hoặc làm thất thoát di sản thừa kế của người mất năng lực.
• Người mất năng lực sau khi chết để lại di sản nhưng không có di chúc hợp pháp, dẫn đến tranh chấp trong việc xác định quyền thừa kế.

III. Quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Pháp luật Việt Nam đã có các quy định chặt chẽ nhằm bảo vệ quyền lợi của người yếu thế trong các vụ án tranh chấp thừa kế. Một số quy định quan trọng như sau:

1. Quy định liên quan khi giải quyết tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Các quy định liên quan đến giải quyết tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hiện được điều chỉnh tại những văn bản pháp luật chính sau đây:

• Bộ luật Dân sự 2015 về thừa kế (Phần thứ tư) và năng lực hành vi dân sự của cá nhân (Mục 1 Chương III), giám hộ (Mục 4 Chương III): ví dụ như Điều 19 năng lực hành vi dân sự của cá nhân; Điều 22 mất năng lực hành vi dân sự; Điều 46 giám hộ; Điều 58 quy định quyền của người giám hộ; Điều 612 về di sản; Điều 659 phân chia di sản theo di chúc; Điều 660 phân chia di sản theo pháp luật ...
• Luật Hôn nhân và gia đình 2014 với các quy định liên quan đến quan hệ nhân thân và nghĩa vụ cấp dưỡng, bảo vệ quyền lợi của người chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự.

Những quy định trên giúp bảo vệ quyền lợi của các bên, đảm bảo di sản thừa kế của người mất năng lực hành vi dân sự được quản lý và sử dụng đúng mục đích, tránh thất thoát hoặc xâm phạm quyền lợi hợp pháp của các bên.

2. Ai có thẩm quyền giải quyết tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025 quy định, Tòa án có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp về dân sự bao gồm: “Tranh chấp về thừa kế tài sản”.

Như vậy, khi xảy ra tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực, Tòa án là cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định trên.

3. Cách giải quyết khi xảy ra tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Cách giải quyết khi xảy ra tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hiện nay như sau:

• Thỏa thuận, hòa giải: Các bên liên quan được khuyến khích thương lượng hoặc hòa giải trên cơ sở tôn trọng quyền lợi hợp pháp của người mất năng lực. Đây là cách giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế mâu thuẫn gia đình.
• Khởi kiện tại Tòa án: Trường hợp không đạt được thỏa thuận, các bên có quyền khởi kiện tại Tòa án. Tòa án sẽ căn cứ vào hồ sơ, chứng cứ và quy định pháp luật để xem xét, xác định đúng quyền lợi của người mất năng lực, đồng thời bảo đảm việc phân chia di sản diễn ra công bằng theo quy định Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025.

Như vậy, tùy theo tính chất, mức độ của vụ việc, các bên có thể lựa chọn cách thức giải quyết tranh chấp theo quy định trên.

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Trong thực tiễn, khi xảy ra tranh chấp, nhiều người băn khoăn về quyền, nghĩa vụ của người giám hộ và cách thức bảo vệ quyền lợi của người mất năng lực. Một số câu hỏi thường gặp về vấn đề này như sau:

1. Quyền đại diện của người giám hộ trong tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực được pháp luật quy định ra sao?

Theo khoản 1 Điều 58 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ của người mất năng lực hành vi dân sự có các quyền sau đây:

• Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chi dùng cho những nhu cầu thiết yếu của người được giám hộ.
• Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giám hộ.
• Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự và thực hiện các quyền khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

Như vậy, trong các tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự, người giám hộ có vai trò đại diện hợp pháp để tham gia tố tụng, đưa ra ý kiến, bảo vệ quyền lợi của người mất năng lực.

2. Quyền lợi của người mất năng lực được bảo vệ ra sao khi xảy ra tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực?

Khi xảy ra tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự, pháp luật có các quy định nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của của người mất năng lực như sau:

• Bảo vệ thông qua người giám hộ: theo khoản 1 Điều 46 Bộ luật Dân sự 2015, giám hộ là việc cá nhân, pháp nhân được luật quy định, được Ủy ban nhân dân cấp xã cử, được Tòa án chỉ định để thực hiện việc chăm sóc, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người mất năng lực hành vi dân sự.
• Giám sát việc giám hộ: trong quá trình giải quyết tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực người giám sát việc giám hộ sẽ theo dõi, kiểm tra và có ý kiến kịp thời nhằm bảo vệ quyền lợi của người mất năng lực theo Điều 51 Bộ luật Dân sự 2015.

Thông qua những quy định trên, quyền lợi của người mất năng lực không chỉ được bảo đảm khi xảy ra tranh chấp mà còn được bảo vệ trong các giao dịch, sinh hoạt hằng ngày.

3. Người giám hộ có được quyền từ chối tham gia tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực không?

Theo điểm c khoản 1 Điều 58 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ có quyền đại diện cho người được giám hộ trong các giao dịch dân sự, trong đó bao gồm cả việc tham gia tố tụng để giải quyết tranh chấp về thừa kế.

Khi phát sinh tranh chấp liên quan đến quyền thừa kế tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự, người giám hộ là chủ thể có trách nhiệm pháp lý trực tiếp đại diện cho họ trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp. Trong quá trình giải quyết tranh chấp, người giám hộ có thể đề nghị từ chối tham gia giải quyết tranh chấp, nhưng sự từ chối này phải vì lợi ích của người được giám hộ và cần có sự xem xét, chấp thuận của Tòa án.

4. Nếu người mất năng lực tử vong trong quá trình giải quyết tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực thì xử lý thế nào?

Trong quá trình Tòa án đang giải quyết tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự mà họ chết trước khi có bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật, thì toàn bộ tài sản của họ (bao gồm cả phần di sản mà họ có thể được hưởng nhưng chưa được xác định xong trong vụ án) sẽ trở thành di sản thừa kế của người mất năng lực theo quy định tại Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015.

Đồng thời, trường hợp quyền, nghĩa vụ về tài sản của người mất năng lực được thừa kế thì người thừa kế sẽ kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng để tiếp tục tham gia vào quá trình giải quyết tranh chấp theo Điều 74 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2025.

5. Người giám hộ có quyền tự ý định đoạt tài sản trong tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực hay không?

Theo khoản 1 Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015: “Người giám hộ của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự có trách nhiệm quản lý tài sản của người được giám hộ như tài sản của chính mình; được thực hiện giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của người được giám hộ vì lợi ích của người được giám hộ. 

Việc bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn, cho vay, cầm cố, thế chấp, đặt cọc và giao dịch dân sự khác đối với tài sản có giá trị lớn của người được giám hộ phải được sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ. 

Người giám hộ không được đem tài sản của người được giám hộ tặng cho người khác. Các giao dịch dân sự giữa người giám hộ với người được giám hộ có liên quan đến tài sản của người được giám hộ đều vô hiệu, trừ trường hợp giao dịch được thực hiện vì lợi ích của người được giám hộ và có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ”.

Như vậy, trong tranh chấp quyền thừa kế của người mất năng lực, người giám hộ không được tự ý định đoạt tài sản, mà chỉ được thực hiện giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của người không có năng lực hành vi dân sự vì lợi ích của người được giám hộ. Trường hợp bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn, cho vay, cầm cố, thế chấp, đặt cọc và giao dịch dân sự khác đối với tài sản có giá trị lớn thì phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.

V. Bạn đang tìm một luật sư uy tín để giải quyết các vấn đề liên quan đến tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực

Tranh chấp quyền thừa kế liên quan đến tài sản của người mất năng lực là vấn đề phức tạp, đòi hỏi vừa tuân thủ pháp luật vừa bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người yếu thế. Việc có sự tham gia của luật sư và cơ quan có thẩm quyền sẽ giúp quá trình giải quyết minh bạch, công bằng và hạn chế tối đa rủi ro tranh chấp kéo dài.

Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.