I. Thực trạng từ chối điều trị của bác sĩ trong giai đoạn hiện nay
Bác sĩ từ chối điều trị cho bệnh nhân là một tình huống có thể xảy ra trong quá trình khám chữa bệnh. Việc bác sĩ từ chối điều trị cho bệnh nhân có thể xảy ra trong một số trường hợp nhất định, được quy định rõ trong pháp luật và đạo đức nghề nghiệp. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về vấn đề này? Hãy cùng NPLaw tìm hiểu qua nội dung bài viết dưới đây nhé!
II. Từ chối điều trị của bác sĩ là gì?
1. Khái niệm về từ chối điều trị của bác sĩ?
Theo khoản 1, 2 Điều 2 Luật khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định về khám bệnh, chữa bệnh như sau:
- Khám bệnh là việc người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh sử dụng kiến thức, phương pháp, kỹ thuật chuyên môn để đánh giá tình trạng sức khỏe, nguy cơ đối với sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người bệnh.
- Chữa bệnh là việc người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh sử dụng kiến thức, phương pháp, kỹ thuật chuyên môn để giải quyết tình trạng bệnh, ngăn ngừa sự xuất hiện, tiến triển của bệnh hoặc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người bệnh trên cơ sở kết quả khám bệnh.
Theo Điều 40 Luật khám bệnh, chữa bệnh 2023, từ chối khám bệnh, chữa bệnh là một trong các quyền của người hành nghề khám, chữa bệnh.
Như vậy, dựa theo các quy định trên, có thể hiểu từ chối điều trị hay từ chối khám bệnh, chữa bệnh là một trong các quyền của người hành nghề khám, chữa bệnh không sử dụng kiến thức, phương pháp, kỹ thuật chuyên môn để đánh giá, giải quyết tình trạng sức khỏe cho bệnh nhân trong một số trường hợp nhất định theo quy định của pháp luật.
2. Các trường hợp dẫn đến từ chối điều trị của bác sĩ
Theo Điều 40 Luật khám bệnh, chữa bệnh 2023, Người hành nghề được từ chối khám bệnh, chữa bệnh trong các trường hợp sau đây:
- Tiên lượng tình trạng bệnh vượt quá khả năng hoặc không thuộc phạm vi hành nghề của mình nhưng phải giới thiệu người bệnh đến người hành nghề khác hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác phù hợp để khám bệnh, chữa bệnh và phải thực hiện việc sơ cứu, cấp cứu, theo dõi, chăm sóc, điều trị người bệnh cho đến khi người bệnh được người hành nghề khác tiếp nhận hoặc chuyển đi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác;
- Việc khám bệnh, chữa bệnh trái với quy định của pháp luật hoặc đạo đức nghề nghiệp;
- Người bệnh, thân nhân của người bệnh có hành vi xâm phạm thân thể, sức khỏe, tính mạng của người hành nghề khi đang thực hiện nhiệm vụ, trừ trường hợp người đó mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không nhận thức, làm chủ được hành vi;
- Người bệnh yêu cầu phương pháp khám bệnh, chữa bệnh không phù hợp với quy định về chuyên môn kỹ thuật;
- Người bệnh, người đại diện của người bệnh không chấp hành chỉ định về chẩn đoán, phương pháp chữa bệnh của người hành nghề sau khi đã được người hành nghề tư vấn, vận động thuyết phục mà việc không chấp hành này có nguy cơ gây hại đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh.
3. Ai là người chịu trách nhiệm khi từ chối điều trị của bác sĩ
Theo Điều 13 Luật khám bệnh, chữa bệnh 2023, người bệnh có quyền được từ chối khám bệnh, chữa bệnh và rời khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, cụ thể:
- Người bệnh được từ chối khám bệnh, chữa bệnh nhưng phải cam kết tự chịu trách nhiệm bằng văn bản về việc từ chối của mình sau khi đã được người hành nghề tư vấn
- Người bệnh được rời khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khi chưa kết thúc chữa bệnh trái với chỉ định của người hành nghề nhưng phải cam kết tự chịu trách nhiệm bằng văn bản về việc rời khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Trừ trường hợp bắt buộc chữa bệnh quy định tại khoản 1 Điều 82 của Luật này như sau:
a) Người mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A theo quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm;
b) Người mắc bệnh trầm cảm có ý tưởng, hành vi tự sát; người mắc bệnh tâm thần ở trạng thái kích động có khả năng gây nguy hại cho bản thân hoặc có hành vi gây nguy hại cho người khác hoặc phá hoại tài sản;
c) Trường hợp khác theo quy định của pháp luật
Như vậy, khi từ chối điều trị của bác sĩ, người bệnh là người chịu trách nhiệm chính về quyết định đó. Tuy nhiên, bác sĩ có trách nhiệm tư vấn đầy đủ về rủi ro và hậu quả của việc từ chối điều trị, đồng thời đảm bảo rằng người bệnh đã hiểu rõ và tự nguyện đưa ra quyết định. Nếu người bệnh từ chối điều trị trong trường hợp bắt buộc chữa bệnh, thì phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật khi phát sinh trách nhiệm hoặc gây ảnh hưởng đến người khác.
III. Quy định pháp luật liên quan đến từ chối điều trị của bác sĩ
1. Quy định liên quan khi giải quyết từ chối điều trị của bác sĩ
Ngoài các quy định về quyền từ chối điều trị của bác sĩ trong một số trường hợp nhất định. Theo quy định tại Điều 82 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, bác sĩ không được phép từ chối chữa bệnh trong 03 trường hợp sau:
a) Người mắc bệnh truyền nhiễm nhóm A theo quy định của pháp luật về phòng, chống bệnh truyền nhiễm;
b) Người mắc bệnh trầm cảm có ý tưởng, hành vi tự sát; người mắc bệnh tâm thần ở trạng thái kích động có khả năng gây nguy hại cho bản thân hoặc có hành vi gây nguy hại cho người khác hoặc phá hoại tài sản;
c) Trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
2. Quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan đến từ chối điều trị của bác sĩ
Trong trường hợp bác sĩ từ chối khám chữa bệnh, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan được quy định theo Điều 13 và Điều 40 Luật khám bệnh, chữa bệnh 2023 như sau:
- Bác sĩ có quyền từ chối khám chữa bệnh trong một số trường hợp nhất định, nhưng phải tuân thủ các quy định pháp luật và đạo đức nghề nghiệp, đồng thời phải đảm bảo quyền lợi của người bệnh.
- Bệnh nhân được từ chối khám bệnh, chữa bệnh nhưng phải cam kết tự chịu trách nhiệm bằng văn bản về việc từ chối của mình sau khi đã được người hành nghề tư vấn, trừ trường hợp bắt buộc chữa bệnh theo quy định.
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan từ chối điều trị của bác sĩ
1. Từ chối điều trị của bác sĩ dẫn đến tử vong bệnh nhân đánh bác sĩ thì sẽ bị xử lý như thế nào?
Căn cứ theo khoản 2 Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định từ chối người bệnh là một trong các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, trừ các trường hợp pháp luật cho phép bác sĩ được quyền từ chối điều trị.
Trường hợp từ chối điều trị của bác sĩ không thuộc trường hợp được quyền từ chối theo quy định pháp luật dẫn đến bệnh nhân tử vong thì đây là hành vi trái pháp luật. Trong trường hợp chưa gây hậu quả nghiêm trọng, bác sĩ có thể bị xử phạt từ 30 đến 40 triệu đồng, tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh trong thời hạn từ 06 tháng đến 09 tháng. Nếu hành vi này dẫn đến hậu quả như tử vong, thương tật nghiêm trọng, bác sĩ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng theo Điều 132 Bộ Luật hình sự 2015 và điểm g khoản 7 Điều 38 Nghị định 117/2020/NĐ-CP.
Trường hợp bệnh nhân đánh bác sĩ thì sẽ bị xử lý như sau:
Theo Điều 7 Luật Khám bệnh chữa bệnh 2023, pháp luật nghiêm cấm hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người hành nghề và người khác làm việc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc phá hoại, hủy hoại tài sản của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Như vậy, trong trường hợp người nhà bệnh nhân có hành vi hành hung, đánh đập bác sĩ hoặc nhân viên y tế trong quá trình khám chữa bệnh thì đây được xem là hành vi vi phạm pháp luật.
Theo Điều 48 Nghị định 117/2020/NĐ-CP và khoản 5 Điều 4 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, nếu người nhà bệnh nhân có hành vi đánh đập bác sĩ thì có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi gây tổn hại đến sức khỏe, đe dọa tính mạng của người hành nghề trong khi đang khám bệnh, chữa bệnh.
Ngoài ra còn phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là buộc xin lỗi trực tiếp người hành nghề.
2. Nếu bệnh nhân bị từ chối điều trị, họ có thể khiếu nại đến cơ quan nào để được hỗ trợ?
Căn cứ Điều 2 Luật Khiếu nại 2011, khiếu nại được xem là quyền cơ bản của công dân, cá nhân có quyền khiếu nại khi có căn cứ cho rằng quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật của cơ quan hành chính Nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính Nhà nước là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Do đó, nếu bệnh nhân bị từ chối điều trị, có thể khiếu nại đến Sở Y tế tỉnh/thành phố, Thanh tra Sở Y tế, hoặc Hội đồng Giám định Y khoa.
3. Từ chối điều trị của bác sĩ có được coi là hành vi vi phạm pháp luật không?
Căn cứ theo khoản 2 Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 quy định từ chối người bệnh là một trong các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, trừ các trường hợp pháp luật cho phép bác sĩ được quyền từ chối điều trị theo quy định tại Điều 40 Luật này. Như vậy, bác sĩ từ chối điều trị có thể bị coi là vi phạm pháp luật nếu không thuộc các trường hợp được phép từ chối khám chữa bệnh.
4. Bác sĩ có quyền từ chối điều trị trong trường hợp bệnh nhân lạm dụng hoặc có hành vi gây rối không?
Căn cứ theo khoản 3 Điều 40 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 có quy định người hành nghề được từ chối khám bệnh, chữa bệnh khi người bệnh, thân nhân của người bệnh có hành vi xâm phạm thân thể, sức khỏe, tính mạng của người hành nghề khi đang thực hiện nhiệm vụ, trừ trường hợp người đó mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không nhận thức, làm chủ được hành vi. Như vậy, bác sĩ có quyền từ chối điều trị trong trường hợp bệnh nhân lạm dụng hoặc có hành vi gây rối, trừ trường hợp người đó mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không nhận thức, làm chủ được hành vi.
5. Trường hợp bệnh nhân không có khả năng chi trả thì bác sĩ có quyền được từ chối điều trị hay không?
Căn cứ theo Điều 40 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, trường hợp bệnh nhân không có khả năng chi trả không thuộc trường hợp bác sĩ có quyền được từ chối điều trị. Đồng thời khoản 2 Điều 7 Luật này cũng quy định từ chối người bệnh là một trong các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động khám bệnh, chữa bệnh. Như vậy, bác sĩ không được phép từ chối khám, chữa bệnh cho bệnh nhân chỉ vì lý do bệnh nhân không có khả năng chi trả.
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến từ chối điều trị của bác sĩ
Việc tìm luật sư tư vấn trong trường hợp từ chối điều trị của bác sĩ là rất quan trọng để đảm bảo quyền và lợi ích của người cần tư vấn được bảo vệ. Luật sư sẽ giúp hiểu rõ các quyền, nghĩa vụ, hậu quả pháp lý của việc từ chối điều trị, đồng thời đưa ra lời khuyên và hỗ trợ bạn trong quá trình đưa ra quyết định.
Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về từ chối điều trị của bác sĩ mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề nêu trên hoặc các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
