Trong bối cảnh mở cửa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nhập khẩu hàng hóa góp phần đáng kể vào phát triển kinh tế và đa dạng hóa thị trường. Tuy nhiên, tình trạng nhập hàng không đảm bảo tiêu chuẩn, vi phạm quy định hải quan, gây thiệt hại tài chính và phá vỡ niềm tin người tiêu dùng ngày càng tăng. Chính vì vậy, hiểu rõ pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa là biện pháp giúp doanh nghiệp nhập hàng hợp pháp và hiệu quả. Mời bạn đọc theo dõi bài viết dưới đây của NPLaw để tìm hiểm thêm các quy định pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa hiện nay.
Trong bối cảnh mở cửa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, việc nhập khẩu hàng hóa góp phần đáng kể vào phát triển kinh tế và đa dạng hóa thị trường. Tuy nhiên, tình trạng nhập hàng không đảm bảo tiêu chuẩn, vi phạm quy định hải quan, gây thiệt hại tài chính và phá vỡ niềm tin người tiêu dùng ngày càng tăng. Chính vì vậy, hiểu rõ pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa là biện pháp giúp doanh nghiệp nhập hàng hợp pháp và hiệu quả. Mời bạn đọc theo dõi bài viết dưới đây của NPLaw để tìm hiểm thêm các quy định pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa hiện nay.
I. Sự ảnh hưởng của pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa trong giai đoạn hiện nay
Trong giai đoạn hiện nay, pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa có sự ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) mới, các quy định về tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh an toàn thực phẩm, kiểm dịch, và quản lý rủi ro ngày càng chi tiết và chặt chẽ. Các doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp lý nhập khẩu sẽ được hưởng lợi từ việc thông quan nhanh chóng, giảm thiểu rủi ro, nâng cao hình ảnh doanh nghiệp và có thể tận dụng các ưu đãi thuế quan từ các FTA.
Đồng thời, điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có sự am hiểu sâu sắc và liên tục cập nhật để tuân thủ. Việc không nắm rõ quy định có thể dẫn đến phát sinh chi phí không mong muốn (vi phạm hành chính, kho bãi, xử lý hàng hóa không đạt chuẩn...). Điều này có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến uy tín của doanh nghiệp trên thị trường, mất đi niềm tin từ phía khách hàng và đối tác.
Ví dụ về vấn đề liên quan đến pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa thực tế: Một công ty Việt Nam nhập khẩu lô máy móc đã qua sử dụng từ Nhật Bản. Công ty đã chuẩn bị đầy đủ giấy tờ theo quy định cũ. Tuy nhiên, khi hàng về đến cảng vào đầu năm 2025, Hải quan giữ lại lô hàng vì có quy định mới yêu cầu giấy chứng nhận hợp quy và kiểm tra đánh giá sự phù hợp đối với máy móc cũ nhập khẩu, điều mà công ty chưa thực hiện. Hậu quả là lô máy bị tắc tại cảng, phát sinh chi phí lưu kho bãi, lưu công rất lớn, và công ty phải gấp rút làm thủ tục bổ sung. Điều này không chỉ gây thiệt hại tài chính mà còn làm chậm trễ kế hoạch sản xuất của công ty.
II. Pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa là gì?
1. Khái niệm về pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa
Pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa được hiểu là hệ thống các quy định, thủ tục, giấy tờ, điều kiện... do Nhà nước ban hành, điều chỉnh các hoạt động đưa hàng hóa từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam. Hệ thống pháp lý này bao gồm các khía cạnh từ việc cấp phép, khai báo hải quan, kiểm tra chất lượng, vệ sinh an toàn, kiểm dịch, đến các quy định về thuế, nhãn mác, xuất xứ, và các biện pháp quản lý rủi ro khác.
Đây là khuôn khổ pháp luật nhằm quản lý chặt chẽ hoạt động nhập khẩu, đảm bảo tính hợp pháp, an toàn và hiệu quả của hàng hóa khi lưu thông trên thị trường Việt Nam.
2. Tại sao cần thực hiện pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa
Việc thực hiện đầy đủ và nghiêm túc các quy định pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa là vô cùng cần thiết đối với mọi doanh nghiệp tham gia vào hoạt động này, bởi:
- Đảm bảo tính hợp pháp và tránh các rủi ro bị xử phạt hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Thông quan hàng hóa thuận lợi, tiết kiệm thời gian, giảm chi phí lưu kho, lưu bãi và tránh ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất, kinh doanh.
- Tận dụng ưu đãi thuế quan, từ đó giảm chi phí đầu vào và nâng cao năng lực cạnh tranh.
- Xây dựng uy tín thương hiệu và củng cố lòng tin với khách hàng và cơ quan quản lý.
Tuân thủ pháp lý nhập khẩu là bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp và tận dụng cơ hội kinh doanh bền vững.
III. Quy định pháp luật liên quan đến pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa
1. Quy trình pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa tại Việt Nam được thực hiện như thế nào?
Theo hướng dẫn tại Cổng thông tin điện tử Cục Hải quan Việt Nam (https://www.customs.gov.vn/index.jsp?pageId=4&cid=1183), thủ tục chung để nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam như sau:
Trước khi lô hàng tới Việt Nam, doanh nghiệp cần:
- Xác định mã số, xuất xứ, trị giá hàng hóa của lô hàng dự kiến nhập khẩu.
- Đăng ký kiểm tra chuyên ngành (nếu có)
- Chuẩn bị bộ chứng từ hàng hóa.
- Lấy số quản lý hàng hóa.
Thực hiện thủ tục hải quan:
- Khai báo thông tin hải quan
- Hệ thống thực hiện phân luồng tờ khai
- Doanh nghiệp nộp thuế và phí theo quy định
- Thông quan hàng hóa, đưa hàng về bảo quản.
2. Những loại giấy tờ nào cần thiết để thực hiện thủ tục nhập khẩu hàng hóa?
Theo khoản 1 Điều 24 Luật Hải quan 2014, hồ sơ hải quan gồm:
- Tờ khai hải quan hoặc chứng từ thay thế tờ khai hải quan;
- Chứng từ có liên quan.
- Tùy từng trường hợp, người khai hải quan phải nộp hoặc xuất trình hợp đồng mua bán hàng hóa, hóa đơn thương mại, chứng từ vận tải, chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa, giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu, văn bản thông báo kết quả kiểm tra hoặc miễn kiểm tra chuyên ngành, các chứng từ liên quan đến hàng hóa theo quy định của pháp luật có liên quan.
Như vậy, việc chuẩn bị kỹ lưỡng và chính xác các giấy tờ này là bước then chốt để quá trình thông quan diễn ra thuận lợi.
3. Thời gian xử lý hồ sơ pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa là bao lâu?
Theo khoản 2 Điều 23 Luật Hải quan 2014 về thời hạn cơ quan hải quan làm thủ tục hải quan:
- Hoàn thành việc kiểm tra hồ sơ chậm nhất là 02 giờ làm việc kể từ thời điểm cơ quan hải quan tiếp nhận đầy đủ hồ sơ hải quan;
- Hoàn thành việc kiểm tra thực tế hàng hóa chậm nhất là 08 giờ làm việc kể từ thời điểm người khai hải quan xuất trình đầy đủ hàng hóa cho cơ quan hải quan. Trường hợp hàng hóa thuộc đối tượng kiểm tra chuyên ngành về chất lượng, y tế, văn hóa, kiểm dịch động vật, thực vật, an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật có liên quan thì thời hạn hoàn thành kiểm tra thực tế hàng hóa được tính từ thời điểm nhận được kết quả kiểm tra chuyên ngành theo quy định.
Trường hợp lô hàng có số lượng lớn, nhiều chủng loại hoặc việc kiểm tra phức tạp thì Thủ trưởng cơ quan hải quan nơi làm thủ tục hải quan quyết định việc gia hạn thời gian kiểm tra thực tế hàng hóa, nhưng thời gian gia hạn tối đa không quá 02 ngày;
- Việc kiểm tra phương tiện vận tải phải bảo đảm kịp thời việc xếp dỡ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, việc xuất cảnh, nhập cảnh của hành khách và bảo đảm việc kiểm tra, giám sát hải quan theo quy định của Luật này.
Như vậy, thời gian xử lý thủ tục hải quan nhập khẩu hàng hóa thực hiện theo quy định trên.
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa
1. Nếu hàng hóa nhập khẩu không đáp ứng tiêu chuẩn quy định, các nhà nhập khẩu sẽ gặp phải hậu quả gì?
Theo Điều 5 Nghị định 128/2020/NĐ-CP (bổ sung bởi Điều 2 Nghị định 102/2021/NĐ-CP), đối với mỗi hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan, tổ chức, cá nhân vi phạm bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính là cảnh cáo hoặc phạt tiền. Mức phạt tiền sẽ được áp dụng đối từng trường hợp vi phạm cụ thể, chẳng hạn vi phạm quy định về thời hạn làm thủ tục hải quan, nộp hồ sơ thuế thì có thể bị phạt tiền đến 50.000.000 đồng theo điểm b khoản 6 Điều 7 Nghị định 128/2020/NĐ-CP.
Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị áp dụng hình thức phạt bổ sung là tịch thu tang vật vi phạm; và các biện pháp khắc phục hậu quả như:
- Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hoặc buộc tái xuất đối với tang vật, phương tiện vi phạm hành chính;
- Buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc buộc tái xuất tại cửa khẩu nhập đối với tang vật, phương tiện vi phạm hành chính;
- Buộc thực hiện việc vận chuyển hàng hóa quá cảnh, chuyển cảng, chuyển khẩu, chuyển cửa khẩu, hàng kinh doanh tạm nhập, tái xuất đúng cửa khẩu, tuyến đường quy định;
- Buộc loại bỏ bao bì, nhãn hàng hóa đã thay đổi do hành vi vi phạm; buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên nhãn hàng hóa trước khi đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam;
- Buộc tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hóa phẩm có nội dung độc hại;
- Buộc nộp lại số tiền bằng trị giá tang vật đã bị tiêu thụ, tẩu tán, tiêu hủy trái quy định của pháp luật;
- Buộc nộp đủ số tiền thuế trốn, số tiền thuế thiếu;
- Buộc nộp đủ số tiền thuế đã được miễn, giảm, hoàn, không thu không đúng;
- Buộc dán tem “Vietnam duty not paid” theo quy định.
Như vậy, nếu hàng hóa nhập khẩu không đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định thì tùy vào từng vi phạm cụ thể, người vi phạm có thể bị xử phạt theo quy định trên.
2. Các loại thuế nào cần phải nộp khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam?
Khi nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam, tổ chức, cá nhân cần phải nộp các loại thuế và phí theo quy định của pháp luật như sau:
- Thuế nhập khẩu theo khoản 1 Điều 2 Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 2016.
- Thuế giá trị gia tăng theo khoản 2 Điều 4 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024.
- Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với một số loại hàng hóa nhất định (ví dụ rượu, bia, thuốc lá...) theo khoản 1 Điều 2 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt 2008.
- Thuế bảo vệ môi trường khi nhập khẩu sản phẩm, hàng hóa khi sử dụng gây tác động xấu đến môi trường (ví dụ xăng, dầu, mỡ nhờn, than đá...) theo khoản 1 Điều 5 Luật Thuế bảo vệ môi trường 2010.
Các loại thuế cần nộp được xác định tùy theo từng trường hợp cụ thể khi nhập khẩu hàng hóa theo quy định.
3. Có cần phải chứng minh nguồn gốc xuất xứ hàng hóa khi làm thủ tục nhập khẩu không?
Theo điểm b khoản 1 Điều 24 Luật Hải quan 2014: “Tùy từng trường hợp, người khai hải quan phải nộp hoặc xuất trình hợp đồng mua bán hàng hóa, hóa đơn thương mại, chứng từ vận tải, chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa, giấy phép xuất khẩu, nhập khẩu, văn bản thông báo kết quả kiểm tra hoặc miễn kiểm tra chuyên ngành, các chứng từ liên quan đến hàng hóa theo quy định của pháp luật có liên quan”.
Chứng minh nguồn gốc hàng hóa là điều kiện quan trọng để thực hiện thủ tục nhập khẩu hàng hóa vào Việt Nam. Trong trường hợp cần thiết, người khai hải quan phải nộp hoặc xuất trình chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa để tiến hành kiểm tra theo quy định.
4. Nếu hàng hóa nhập khẩu có dấu hiệu vi phạm pháp luật, cơ quan nào có thẩm quyền xử lý?
Thẩm quyền xử lý hàng hóa nhập khẩu có dấu hiệu vi phạm pháp luật tùy thuộc vào tính chất và mức độ của hành vi vi phạm. Các cơ quan chính bao gồm:
- Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp (Điều 28 Nghị định 128/2020/NĐ-CP).
- Cơ quan hải quan (Điều 29 Nghị định 128/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi khoản 4 Điều 2 Nghị định 102/2021/NĐ-CP).
- Bộ đội biên phòng (Điều 30 Nghị định 128/2020/NĐ-CP, bổ sung bởi điểm a, c khoản 5 Điều 2 Nghị định 102/2021/NĐ-CP)
- Cảnh sát biển (Điều 31 Nghị định 128/2020/NĐ-CP).
5. Những rủi ro pháp lý nào có thể xảy ra khi không tuân thủ quy định về nhập khẩu hàng hóa?
Không tuân thủ các quy định về nhập khẩu hàng hóa có thể dẫn đến hàng loạt rủi ro pháp lý nghiêm trọng, gây tổn thất lớn cho doanh nghiệp:
- Hàng bị giữ, tái xuất hoặc tiêu huỷ, gây thiệt hại toàn bộ giá trị lô hàng, đồng thời tốn chi phí để lưu kho bãi, xử lý hàng hóa.
- Bị phạt hành chính, truy thu thuế, truy tố hình sự đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng.
- Mất uy tín hoặc xảy ra tranh chấp với đối tác, khách hàng, gây ảnh hưởng đến khả năng kinh doanh trong tương lai.
V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về pháp lý liên quan đến nhập khẩu hàng hóa không?
Việc nhập khẩu hàng hóa đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ nhiều quy chuẩn pháp lý, từ giấy phép, kiểm định, thuế, đến đại lý hải quan. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.
