Điều chỉnh giá cả hàng hóa sai sót là một trong những vấn đề xảy ra khá phổ biến trong hoạt động kinh doanh mua bán. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót và giải đáp một số thắc mắc liên quan, từ đó giúp các bên bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Điều chỉnh giá cả hàng hóa sai sót là một trong những vấn đề xảy ra khá phổ biến trong hoạt động kinh doanh mua bán. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót và giải đáp một số thắc mắc liên quan, từ đó giúp các bên bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
I. Thực trạng liên quan đến điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót
Điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót là một trong những vấn đề diễn ra khá phổ biến trong quá trình kinh doanh mua bán hàng hóa. Việc điều chỉnh giá khi có sai sót trong hợp đồng hoặc văn bản thỏa thuận cần được sự đồng ý và chấp thuận của các bên tham gia và dựa trên sự tự nguyện, tuy nhiên trên thực tế vẫn xảy ra các trường hợp một trong các bên vi phạm và dẫn đến tranh chấp hoặc làm ảnh hưởng đến hiệu lực của hợp đồng.
II. Quy định của pháp luật liên quan đến điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót
Tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan đến điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định pháp luật Việt Nam có nhiều thay đổi thì việc hiểu và áp dụng đúng các quy định không phải là điều dễ dàng.
Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các khái niệm cũng như quy định pháp luật liên quan mới nhất hiện nay.
1. Điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót là gì?
Giá cả là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa, là số lượng tiền phải trả cho hàng hóa đó. Nói theo nghĩa rộng thì đó là số tiền phải trả cho một hàng hóa, dịch vụ hoặc tài sản nào đó. Đồng thời căn cứ theo khoản 1 Điều 4 Luật Giá 2023, hàng hóa là sản phẩm có thể trao đổi, mua, bán trên thị trường.
Như vậy, có thể hiểu, điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót là việc thay đổi mức giá đã cam kết trong hợp đồng chính hoặc văn bản thỏa thuận khi có các yếu tố làm thay đổi ảnh hướng đến giá trị thực hiện hợp đồng.
2. Khi nào được phép điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót theo quy định pháp luật?
Theo Điều 421 Bộ luật dân sự 2015, các bên được phép sửa đổi hợp đồng trong các trường hợp sau:
- Các bên có thể thỏa thuận sửa đổi hợp đồng.
- Hợp đồng có thể được sửa đổi theo quy định tại Điều 420 của Bộ luật này.
- Hợp đồng sửa đổi phải tuân theo hình thức của hợp đồng ban đầu.
Theo Điều 420 sửa đổi hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản như sau:
- Sự thay đổi hoàn cảnh do nguyên nhân khách quan xảy ra sau khi giao kết hợp đồng;
Tại thời điểm giao kết hợp đồng, các bên không thể lường trước được về sự thay đổi hoàn cảnh;
- Hoàn cảnh thay đổi lớn đến mức nếu như các bên biết trước thì hợp đồng đã không được giao kết hoặc được giao kết nhưng với nội dung hoàn toàn khác;
- Việc tiếp tục thực hiện hợp đồng mà không có sự thay đổi nội dung hợp đồng sẽ gây thiệt hại nghiêm trọng cho một bên;
- Bên có lợi ích bị ảnh hưởng đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết trong khả năng cho phép, phù hợp với tính chất của hợp đồng mà không thể ngăn chặn, giảm thiểu mức độ ảnh hưởng đến lợi ích.
Đồng thời, theo Điều 70 Luật Đấu thầu 2023 có quy định việc sửa đổi hợp đồng có thể thực hiện trong các trường hợp sau đây:
- Các trường hợp do các bên thỏa thuận trong hợp đồng đã ký kết phù hợp với quy định của pháp luật;
- Trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng có thay đổi cơ bản theo quy định của pháp luật về dân sự;
- Theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng mà không do lỗi của chủ đầu tư.
- Đối với việc sửa đổi về giá chỉ áp dụng trong thời gian thực hiện gói thầu ghi trong hợp đồng, trừ trường hợp áp dụng tùy chọn mua thêm.
Theo khoản 3 Điều 64 Luật Đấu thầu 2023, đối với loại hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh thì giá hợp đồng có thể được điều chỉnh căn cứ vào các thỏa thuận trong hợp đồng đối với toàn bộ nội dung công việc trong hợp đồng. Hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh có đơn giá, giá hợp đồng có thể được điều chỉnh căn cứ vào các thỏa thuận trong hợp đồng đối với toàn bộ nội dung công việc trong hợp đồng.
Do đó, theo quy định trên, có thể hiểu, tùy theo loại hợp đồng mà các bên được phép điều chỉnh giá khi có thỏa thuận trong hợp đồng (ví dụ, áp dụng hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh hoặc hợp đồng trọn gói với điều khoản bổ sung trong hoạt động đấu thầu hàng hóa), khi có yếu tố khách quan không lường trước như thay đổi chính sách nhà nước, thiên tai (bất khả kháng), hoặc khi xảy ra tình huống khiến việc giữ nguyên giá hợp đồng trở nên bất hợp lý, theo nguyên tắc thiện chí đàm phán lại giá để đảm bảo lợi ích chung.
3. Pháp luật quy định như thế nào về trách nhiệm khi điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót trong hợp đồng mua bán?
Khi xảy ra sai sót về giá cả hàng hóa trong hợp đồng mua bán, các bên có quyền yêu cầu hoặc thỏa thuận để thực hiện sửa đổi hợp đồng nhằm ghi nhận giá đúng theo Điều 421 Bộ luật dân sự 2015 và hợp đồng sửa đổi phải tuân theo hình thức của hợp đồng ban đầu. Hoặc có thể thỏa thuận lập phụ lục hợp đồng kèm theo để quy định chi tiết một số điều khoản điều chỉnh hoặc sửa đổi, bổ sung liên quan đến giá cả hàng hóa đã được quy định trong hợp đồng chính theo Điều 403 Bộ luật dân sự 2015.
Theo Điều 360 Bộ luật dân sự 2015 và Điều 302, 303 Luật thương mại 2005 quy định trách nhiệm do vi phạm hợp đồng như sau:
- Nếu lỗi sai sót làm phát sinh thiệt hại thực tế cho bên bị vi phạm, thì bên gây lỗi có trách nhiệm bồi thường toàn bộ thiệt hại đó, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác. Giá trị bồi thường thiệt hại bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm.
- Đồng thời theo Điều 307 Luật thương mại 2005, trường hợp các bên có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm có quyền áp dụng cả chế tài phạt vi phạm và buộc bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp Luật này có quy định khác.
III. Giải đáp các thắc mắc liên quan đến điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót
Để hiểu rõ hơn về điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót và những vấn đề liên quan đến mức xử lý vi phạm về vấn đề này. NPLaw sẽ giải đáp các thắc mắc về nội dung này qua các câu hỏi dưới đây:
1. Có bắt buộc phải lập phụ lục hợp đồng khi điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót không?
Căn cứ tại khoản 1 Điều 403 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng có thể có phụ lục kèm theo để quy định chi tiết một số điều khoản của hợp đồng. Phụ lục hợp đồng có hiệu lực như hợp đồng. Nội dung của phụ lục hợp đồng không được trái với nội dung của hợp đồng.
Như vậy, có thể thấy, hợp đồng không bắt buộc phải có phụ lục mà chỉ có trong hai trường hợp sau đây:
- Quy định chi tiết một số điều khoản của hợp đồng và nội dung của phụ lục phải không được trái với nội dung của hợp đồng;
- Sửa đổi, bổ sung một số điều khoản của hợp đồng.
Khi việc điều chỉnh giá do sai sót có ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị hợp đồng, nghĩa là hợp đồng chính bị thay đổi, thì việc ký phụ lục hợp đồng là cần thiết. Hoặc đối với các hợp đồng thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành, việc điều chỉnh giá dẫn đến bổ sung hoặc sửa đổi hợp đồng phải được lập phụ lục làm cơ sở để điều chỉnh.
Như vậy, không bắt buộc phải lập phụ lục hợp đồng trong mọi trường hợp điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót. Tuy nhiên, để đảm bảo tính pháp lý, việc sửa đổi, bổ sung hợp đồng, bao gồm cả điều chỉnh giá, cần được thực hiện bằng văn bản (như phụ lục hợp đồng hoặc văn bản bổ sung) và có sự đồng thuận, ký xác nhận của các bên.
2. Có giới hạn nào về mức điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót theo quy định của pháp luật?
Pháp luật không có quy định chung về việc giới hạn giá cả hàng hóa, mà các bên có quyền tự do thỏa thuận không trái với các quy định của pháp luật, thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội để xác lập các quyền và nghĩa vụ của các bên trong hoạt động thương mại. Nhà nước tôn trọng và bảo hộ các quyền đó theo khoản 1 Điều 11 Luật thương mại 2005.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc giới hạn giá cả sẽ phát sinh tùy theo lĩnh vực hàng hóa kinh doanh và quy định pháp luật. Chẳng hạn như, đối với những loại hàng hóa do Nhà nước định giá, thì cơ quan, tổ chức, cá nhân không được định giá, mua, bán thấp hơn hoặc cao hơn mức giá đó và chỉ có cơ quan nhà nước có thẩm quyền định giá mới có thể thực hiện định giá theo hình thức giá tối thiểu, giá tối đa. Theo đó, tại khoản 2 Điều 21 Luật Giá 2023 quy định hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá phải đáp ứng một trong các tiêu chí sau đây:
- Hàng hóa, dịch vụ thuộc lĩnh vực độc quyền Nhà nước sản xuất, kinh doanh theo quy định của pháp luật về thương mại và quy định khác của pháp luật có liên quan;
- Tài nguyên quan trọng theo quy định của pháp luật về tài nguyên;
- Hàng dự trữ quốc gia; sản phẩm, dịch vụ công ích và dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước;
- Hàng hóa, dịch vụ thiết yếu có tính chất độc quyền trong mua, bán hoặc có thị trường cạnh tranh hạn chế và ảnh hưởng đến kinh tế - xã hội, đời sống người dân, hoạt động sản xuất, kinh doanh.
3. Nếu người bán cố tình kê khai sai giá để trốn thuế, nhưng sau đó điều chỉnh lại, có bị xử phạt vi phạm hành chính không?
Theo Điều 12 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức phạt đối với hành vi khai sai thuế không dẫn đến thiếu tiền thuế như sau:
- Khai sai các chỉ tiêu trong hồ sơ thuế nhưng không liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.500.000 đồng.
- Khai sai các phụ lục kèm theo tờ khai thuế nhưng không liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế phạt tiền từ 1.500.000 đồng đến 2.500.000 đồng.
- Khai sai các chỉ tiêu liên quan đến xác định nghĩa vụ thuế trong hồ sơ thuế phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng
Thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả buộc khai lại và nộp bổ sung các tài liệu trong hồ sơ thuế.
Đồng thời tại khoản 3 Điều 9 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định không xử phạt vi phạm hành chính về thuế đối với trường hợp khai sai, người nộp thuế đã khai bổ sung hồ sơ khai thuế và đã tự giác nộp đủ số tiền thuế phải nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế, thanh tra thuế tại trụ sở người nộp thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế phát hiện không qua thanh tra, kiểm tra thuế tại trụ sở của người nộp thuế hoặc trước khi cơ quan có thẩm quyền khác phát hiện.
Như vậy, theo quy định trên, nếu người bán cố tình kê khai sai giá để trốn thuế, nhưng sau đó điều chỉnh lại, thì sẽ không bị xử phạt vi phạm hành chính nếu đã khai bổ sung trước thời gian quy định.
4. Điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót có cần thông báo trước cho người tiêu dùng không?
Căn cứ Điều 19 Nghị định 123/2020/NĐ-CP được sửa đổi bổ sung bởi khoản 13 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP, việc điều chỉnh hóa đơn điện tử phải thông báo cho người mua, trong từng trường hợp cụ thể:
- Sai sót không ảnh hưởng đến mã số thuế (như sai tên, địa chỉ), người bán chỉ cần thông báo cho người mua và gửi thông báo đến cơ quan thuế, không cần lập lại hóa đơn.
- Sai sót ảnh hưởng đến mã số thuế, số tiền, thuế suất, hàng hóa..., trước khi lập hóa đơn điều chỉnh hoặc thay thế:
- Trường hợp người mua là doanh nghiệp, tổ chức, hộ/cá nhân kinh doanh: Người bán và người mua phải lập văn bản thỏa thuận ghi rõ nội dung sai.
- Trường hợp người mua là cá nhân: Người bán phải thông báo cho người mua hoặc đăng thông báo trên website (nếu có).
Như vậy, khi điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót cần thông báo trước cho người tiêu dùng trong các trường hợp trên.
5. Điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót có bị xem là hành vi gian lận thương mại không?
Gian lận thương mại có thể hiểu là hành vi dối trá, mánh khóe, lừa lọc trong lĩnh vực thương mại thông qua hoạt động mua, bán, kinh doanh, xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ.
Mục đích của hành vi gian lận thương mại là nhằm thu lợi bất chính do thực hiện trót lọt hành vi lừa đảo, dối trá.
Việc điều chỉnh giá hàng hóa do sai sót, nếu được thực hiện một cách minh bạch và khắc phục kịp thời theo khoản 3 Điều 9 Nghị định 125/2020/NĐ-CP thì không được xem là hành vi gian lận thương mại. Tuy nhiên, nếu người bán cố tình che giấu sai sót, khai báo thông tin giả mạo, hoặc lợi dụng sai sót để trục lợi bất chính, thì hành vi đó mới được xem là gian lận thương mại.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót
Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về điều chỉnh giá cả hàng hóa do sai sót mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.
