Hoạt động đốt rác thải là một trong những phương pháp xử lý được nhiều địa phương áp dụng, song việc này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Vậy, quy định về hoạt động đốt rác thải như thế nào để đảm bảo hiệu quả xử lý mà vẫn bảo vệ môi trường và sức khỏe con người? Bài viết này của NPLaw sẽ đi sâu phân tích các quy định pháp lý liên quan đến hoạt động đốt rác thải, từ đó cung cấp cái nhìn tổng quan và toàn diện về những yêu cầu, điều kiện cũng như trách nhiệm pháp lý đối với việc thực hiện hoạt động này.
Hoạt động đốt rác thải là một trong những phương pháp xử lý được nhiều địa phương áp dụng, song việc này tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Vậy, quy định về hoạt động đốt rác thải như thế nào để đảm bảo hiệu quả xử lý mà vẫn bảo vệ môi trường và sức khỏe con người? Bài viết này của NPLaw sẽ đi sâu phân tích các quy định pháp lý liên quan đến hoạt động đốt rác thải, từ đó cung cấp cái nhìn tổng quan và toàn diện về những yêu cầu, điều kiện cũng như trách nhiệm pháp lý đối với việc thực hiện hoạt động này.
I. Thực trạng về đốt rác thải
Tại Việt Nam, việc đốt rác thải sinh hoạt vẫn là phương pháp xử lý phổ biến, đặc biệt ở khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, thực trạng này đang gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng về môi trường và sức khỏe cộng đồng.
Theo thống kê, mỗi ngày, Việt Nam thải ra khoảng 18.000 tấn chất thải nhựa, nhưng chỉ có khoảng 14% số rác thải nhựa được thu gom và phân loại. Phần lớn còn lại, tương đương 15.000 tấn, không được xử lý đúng cách, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Đặc biệt, việc đốt rác thải không kiểm soát phát sinh khí độc hại như dioxin và furan, gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
Mặc dù nhiều địa phương đã đầu tư xây dựng các nhà máy xử lý rác thải, nhưng nhiều cơ sở này không hoạt động hiệu quả. Chẳng hạn, tại xã Đồng Luận (Hà Nội), nhà máy xử lý rác thải được xây dựng từ năm 2013 nhưng đến nay vẫn chưa hoạt động, khiến rác thải vẫn được chở về các bãi rác tập trung để xử lý.
Ngoài ra, việc phân loại rác tại nguồn chưa được thực hiện rộng rãi, khiến quá trình xử lý rác thải gặp nhiều khó khăn. Nhiều loại rác không thể cháy hết hoặc phát sinh khí độc hại khi đốt, gây ô nhiễm môi trường.
Để giải quyết vấn đề này, cần có những giải pháp đồng bộ như nâng cao nhận thức cộng đồng về phân loại rác tại nguồn, đầu tư vào công nghệ xử lý rác hiện đại và tăng cường quản lý nhà nước trong việc xử lý rác thải. Chỉ khi đó, tình trạng ô nhiễm do đốt rác thải mới được cải thiện một cách bền vững.
II. Quy định pháp luật về đốt rác thải
1. Đốt rác thải cần phải đáp ứng điều kiện nào?
Về mặt kỹ thuật, theo QCVN 30:2012/BTNMT (áp dụng cho lò đốt chất thải công nghiệp ban hành theo Thông tư 27/2012/TT‑BTNMT), lò phải có cả buồng đốt sơ cấp và thứ cấp, hoạt động ở áp suất âm để tránh rò khí ô nhiễm. Nhiệt độ buồng đốt sơ cấp tối thiểu 650 °C; buồng thứ cấp đốt chất thải thông thường ≥ 1 000 °C hoặc ≥ 1 200 °C nếu xử lý rác nguy hại chứa halogen. Khí thải phải đạt giới hạn ô nhiễm (bụi, CO, SO₂, NOₓ, HCl…) theo bảng quy chuẩn, ví dụ bụi tổng ≤ 150 mg/Nm³ (vùng thường) hoặc ≤ 100 mg/Nm³ (vùng bảo vệ nghiêm ngặt).
Đối với lò đốt rác sinh hoạt, áp dụng QCVN 61‑MT:2016/BTNMT (ban hành kèm Thông tư 03/2016/TT‑BTNMT), yêu cầu tương tự về cấu trúc hai buồng đốt, nhiệt độ và thời gian lưu cháy tối thiểu 2 giây tại buồng thứ cấp, cũng như hệ thống quan trắc tự động liên tục (CEMS) đối với lò có công suất ≥ 500 kg/h.
Cuối cùng, cơ sở phải có hệ thống xử lý khí thải đồng bộ, ống khói cao tối thiểu 20 m (nếu xung quanh có vật cản thì phải cao hơn ít nhất 3 m) và camera giám sát quá trình đốt, cùng các thiết bị phòng cháy, chữa cháy và quy trình ứng phó sự cố theo quy định.
Do vậy, các cơ sở xử lý rác thải cần thực hiện nghiêm túc để đảm bảo môi trường an toàn và phát triển bền vững.
2. Trách nhiệm của cá nhân, tổ chức khi đốt rác thải?
Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, khi tiến hành đốt rác thải, cá nhân, tổ chức có các trách nhiệm sau:
- Không được tự ý đốt rác thải gây ô nhiễm môi trường, bao gồm việc phát tán khí thải độc hại, khói bụi, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe cộng đồng và môi trường xung quanh.
- Phải đốt rác thải đúng nơi quy định, trong điều kiện đảm bảo an toàn và không gây ảnh hưởng đến môi trường, hoặc ưu tiên các phương pháp xử lý rác thải thân thiện với môi trường, không khuyến khích đốt rác thải sinh hoạt tại nơi công cộng hoặc khu dân cư.
- Phân loại rác thải trước khi xử lý, không đốt các loại rác thải nguy hại, rác thải y tế, nhựa hoặc chất thải có nguy cơ phát sinh khí độc.
- Thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường theo quy định, đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng và cộng đồng trong hoạt động bảo vệ môi trường.
Tóm lại, mỗi cá nhân và tổ chức cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc giữ vệ sinh chung, xử lý rác thải đúng cách, đồng thời tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật, đặc biệt khi có hành vi đốt rác thải cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định để tránh gây ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.
3. Thẩm quyền xử lý hành vi đốt rác thải trái quy định pháp luật?
Theo quy định tại Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, hành vi đốt rác thải không đúng quy trình kỹ thuật hoặc trái quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường là hành vi bị nghiêm cấm. Để xử lý các hành vi này, các cơ quan có thẩm quyền sau đây sẽ thực hiện chức năng kiểm tra, thanh tra, xử phạt vi phạm hành chính:
- Ủy ban nhân dân các cấp: có thẩm quyền xử lý hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong phạm vi địa phương mình quản lý, bao gồm cả hành vi đốt rác thải trái quy định.
- Cơ quan chuyên môn về bảo vệ môi trường thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường: có thẩm quyền xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trong phạm vi cả nước.
- Cơ quan thanh tra chuyên ngành về bảo vệ môi trường: có thẩm quyền thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường, bao gồm hành vi đốt rác thải trái quy định.
Ngoài ra, các cơ quan chức năng khác như công an, cảnh sát môi trường cũng có thể tham gia phối hợp trong việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.
Như vậy, việc xử lý hành vi đốt rác thải trái quy định nhằm đảm bảo môi trường sống trong lành, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thực hiện đúng các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
III. Giải đáp một số câu hỏi thắc mắc về đốt rác thải
1. Pháp luật có quy định về quy trình đốt rác thải không?
Pháp luật Việt Nam hiện nay không quy định cụ thể một quy trình đốt rác thải chi tiết cho từng loại chất thải. Tuy nhiên, các quy định chung về xử lý chất thải, bao gồm cả đốt rác, được quy định tại các điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Cụ thể:
- Quy định về xử lý chất thải rắn công nghiệp thông thường: Theo Điều 82 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có nghĩa vụ tái sử dụng, tái chế, thu hồi năng lượng và xử lý chất thải. Nếu sử dụng phương pháp đốt, phải đảm bảo công nghệ, thiết bị đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và có giấy phép môi trường theo quy định.
- Quy định về xử lý chất thải nguy hại: Điều 84 của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định chất thải nguy hại phải được xử lý bằng công nghệ phù hợp, đảm bảo yêu cầu bảo vệ môi trường và có giấy phép môi trường. Nếu sử dụng phương pháp đốt, phải đảm bảo công nghệ, thiết bị đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường và có giấy phép môi trường theo quy định.
Tóm lại, pháp luật Việt Nam không quy định một quy trình đốt rác thải cụ thể, nhưng có các quy định chung về xử lý chất thải, bao gồm cả đốt rác, nhằm đảm bảo việc bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Việc đốt rác thải phải tuân thủ các quy định về công nghệ, thiết bị và có giấy phép môi trường theo quy định của pháp luật.
2. Đốt rác thải tràn lan gây ô nhiễm môi trường bị phạt tiền bao nhiêu?
Theo Điều 172 Bộ Luật Dân sự 2015, khi sử dụng quyền sở hữu hoặc các quyền khác liên quan đến tài sản, chủ thể phải tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường. Nếu gây ô nhiễm môi trường, người vi phạm phải chấm dứt hành vi, khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại.
Căn cứ Điều 26 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, hành vi đốt chất thải rắn không đúng quy định sẽ bị xử phạt hành chính theo khối lượng chất thải đốt, cụ thể như sau:
- Phạt tiền từ 2.000.000 đến 5.000.000 đồng đối với đốt dưới 1.000 kg chất thải rắn thông thường;
- Phạt tiền từ 5.000.000 đến 10.000.000 đồng đối với đốt từ 1.000 kg đến dưới 2.000 kg;
- Phạt tiền từ 10.000.000 đến 15.000.000 đồng đối với đốt từ 2.000 kg đến dưới 3.000 kg;
- Mức phạt cao nhất có thể lên đến 250.000.000 đồng nếu đốt từ 100.000 kg (tức 100 tấn) chất thải rắn trở lên.
Ngoài ra, tổ chức, cá nhân vi phạm còn có thể bị tịch thu phương tiện vi phạm, buộc phục hồi lại môi trường ban đầu, chuyển giao chất thải cho đơn vị xử lý chuyên trách, và phải thực hiện các biện pháp khắc phục ô nhiễm.
Do đó, mỗi cá nhân và tổ chức cần nâng cao ý thức, thực hiện đúng quy định về xử lý rác thải, tránh các hành vi gây ô nhiễm môi trường để góp phần bảo vệ môi trường sống bền vững và an toàn cho chính mình và thế hệ tương lai.
3. Điều kiện đốt rác thải thông thường với rác thải độc hại có gì khác?
Việc đốt rác thải phải tuân thủ các quy định nghiêm ngặt để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Đối với rác thải thông thường và rác thải nguy hại, các điều kiện xử lý bằng phương pháp đốt có sự khác biệt rõ rệt:
3.1 Đốt rác thải thông thường
Rác thải thông thường bao gồm chất thải sinh hoạt, bùn thải không nguy hại, tro xỉ từ lò đốt rác thải y tế đã xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật, và các chất thải không có thành phần, tính chất nguy hại vượt ngưỡng chất thải nguy hại. Cụ thể;
- Công nghệ đốt: Có thể sử dụng các lò đốt thông thường, nhưng phải đảm bảo không phát sinh khí độc hại như Dioxin/Furan.
- Nhiệt độ đốt: Nhiệt độ lò đốt cần duy trì ở mức đủ cao để đảm bảo quá trình đốt diễn ra hoàn toàn, tránh phát sinh khí độc hại.
- Giám sát khí thải: Cần có hệ thống giám sát chất lượng khí thải để đảm bảo không vượt quá giới hạn cho phép về ô nhiễm không khí.
3.2 Đốt rác thải nguy hại
Rác thải nguy hại bao gồm chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có đặc tính gây nguy hại trực tiếp như dễ cháy, dễ nổ, gây ngộ độc, ăn mòn, lây nhiễm, hoặc tương tác với chất khác gây nguy hại đến môi trường và sức khỏe con người. Cụ thể:
- Công nghệ đốt: Phải sử dụng công nghệ lò đốt chuyên dụng, có hai giai đoạn: sơ cấp và thứ cấp.
- Lò đốt sơ cấp: Duy trì nhiệt độ từ 550°C đến 650°C, sử dụng nhiên liệu dầu DO để duy trì nhiệt độ.
- Lò đốt thứ cấp: Duy trì nhiệt độ từ 1.000°C đến 1.200°C, khí sinh ra từ lò sơ cấp sẽ được chuyển tiếp qua lò này.
- Kiểm soát khí thải: Khí sinh ra phải được xử lý qua các thiết bị hấp thụ để loại bỏ các khí độc hại như Dioxin/Furan, HCl, COx, NOx, trước khi thải ra môi trường.
- Giám sát và báo cáo: Cơ sở xử lý phải thực hiện giám sát chất lượng khí thải, nước thải, và đất, đồng thời báo cáo định kỳ về công tác quản lý chất thải nguy hại theo quy định của pháp luật.
Như vậy, việc đốt rác thải thông thường và rác thải nguy hại có sự khác biệt rõ rệt về công nghệ, điều kiện kỹ thuật và yêu cầu bảo vệ môi trường. Đối với rác thải nguy hại, cần áp dụng công nghệ xử lý chuyên dụng và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về giám sát và kiểm soát ô nhiễm để đảm bảo an toàn cho cộng đồng và môi trường.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về đốt rác thải
Trên đây là những vấn đề pháp lý về đốt rác thải mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Nếu Quý độc giả có bất kỳ vướng mắc nào liên quan cần giải đáp thêm, xin vui lòng liên hệ ngay với NPLaw.
