Trong thực tiễn đời sống, không hiếm trường hợp một người để lại nhiều bản di chúc với nội dung, thời điểm và hình thức khác nhau. Khi người đó qua đời, việc xác định di chúc nào có hiệu lực và ai là người được thừa kế dễ phát sinh tranh chấp. Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, việc hiểu rõ quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau là điều rất cần thiết.

I. Sự ảnh hưởng của quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau trong giai đoạn hiện nay

Chế định thừa kế theo di chúc là một trong những cách cá nhân thể hiện ý chí cuối cùng về việc định đoạt tài sản của mình. Tuy nhiên, trên thực tế, không hiếm trường hợp một người lại lập ra nhiều bản di chúc khác nhau trong các thời điểm khác nhau. Tình huống này thường dẫn đến sự chồng chéo, mâu thuẫn, gây ra không ít khó khăn và tranh chấp phức tạp về quyền thừa kế.

Ví dụ về vấn đề liên quan đến quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau thực tế: Ông X có ba người con là A, B, C. Năm 2024, ông X chết, để lại di sản là một căn nhà và một số tiền trong tài khoản ngân hàng. Trước khi chết, ông A có lập ba bản di chúc lập vào các năm 2015, 2018 và 2021. Mỗi bản di chúc phân chia tài sản khác nhau cho các con:

  • Di chúc năm 2015 được ông X viết tay, trong đó chia căn nhà cho con A và toàn bộ tiền gửi cho con B.
  • Di chúc năm 2018 được lập tại phòng công chứng, nội dung di chúc chỉ đề cập đến việc chia căn nhà cho con C, mà không nhắc đến số tiền gửi ngân hàng.
  • Di chúc năm 2021 được ông X viết tay, thay đổi ý định và chia căn nhà cho cả ba người con A, B, C theo tỷ lệ bằng nhau, và để lại số tiền gửi ngân hàng cho một người cháu.

Các con A, B, C và người cháu đều có những yêu cầu khác nhau về quyền thừa kế dựa trên các bản di chúc mà họ cho là hợp lệ và có lợi cho mình. Vụ việc tranh chấp kéo dài, buộc phải khởi kiện tại Tòa để xác định tính hợp pháp của các bản di chúc, phân chia di sản thừa kế.

II. Quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau là gì?

1. Khái niệm về quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau

Theo Điều 609 Bộ luật dân sự 2015 về quyền thừa kế: “Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật”.

Quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau là quyền của người được thừa kế (theo di chúc) trong trường hợp người để lại di sản đã lập nhiều di chúc với nội dung khác nhau. Việc thừa kế này đòi hỏi phải xác định rõ bản nào hợp pháp và có hiệu lực theo pháp luật.

2. Tại sao cần thực hiện quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau

Việc thực hiện quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau là cần thiết nhằm:

  • Đảm bảo nguyện vọng sau cùng của người lập di chúc được thực hiện đúng pháp luật. Khi có nhiều di chúc, cần phải xác định đâu là ý chí cuối cùng và hợp pháp nhất của họ về việc định đoạt tài sản.
  • Phân chia di sản công bằng và đúng pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thừa kế.
  • Giải quyết các tranh chấp phát sinh một cách minh bạch, hợp lý.

Do đó, việc thực hiện đúng quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau là rất cần thiết để giải quyết tranh chấp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đồng thừa kế.

III. Quy định pháp luật liên quan đến quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau

1. Quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau được xác định như thế nào trong pháp luật Việt Nam?

Khoản 5 Điều 643 Bộ luật dân sự 2015 quy định: “Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực”.

Đồng thời, di chúc được lập cần đảm bảo điều kiện hợp pháp theo quy định tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật dân sự 2015:

  • Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
  • Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.

Nếu di chúc sau cùng không hợp pháp, thì có thể không được công nhận và áp dụng bản di chúc trước đó hoặc chia theo pháp luật khi có tranh chấp.

Như vậy, việc xác định quyền thừa kế khi có nhiều bản di chúc khác nhau được thực hiện dựa trên nguyên tắc ưu tiên di chúc được lập sau cùng, nhưng phải đảm bảo di chúc đó là hợp pháp.

2. Nếu một người lập nhiều di chúc khác nhau, di chúc nào sẽ có hiệu lực và được thực hiện?

Theo khoản 5 Điều 643 Bộ luật dân sự 2015 về hiệu lực của di chúc: “Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực”; và khoản 3 Điều 640 Bộ luật dân sự 2015: “Trường hợp người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ”.

Như vậy, nếu một người lập nhiều di chúc khác nhau để định đoạt một tài sản thì bản di chúc sau cùng có hiệu lực và được thực hiện theo quy định trên.

3. Có cần phải làm thủ tục pháp lý nào khi có tranh chấp về quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau không?

Trường hợp có tranh chấp về quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau, các bên cần thực hiện các thủ tục sau:

  • Thương lượng, hòa giải: các bên liên quan có thể tự thương lượng hoặc yêu cầu Ủy ban nhân dân cấp xã tiến hành hòa giải để giải quyết tranh chấp. Việc hòa giải, thương lượng sẽ giúp các bên tiết kiệm chi phí và thời gian.
  • Khởi kiện tại Tòa án: người thừa kế hoặc bên liên quan có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền yêu cầu chia thừa kế, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Như vậy, việc tiến hành các thủ tục pháp lý là điều cần thiết để giải quyết tranh chấp một cách công bằng, minh bạch và đảm bảo quyền lợi hợp pháp của tất cả các bên liên quan theo quy định pháp luật.

4. Ai có quyền yêu cầu tòa án giải quyết quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau?

Theo Điều 186 Bộ luật tố tụng dân sự 2015: “Cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (sau đây gọi chung là người khởi kiện) tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.

Như vậy, cá nhân, tổ chức nhận thấy quyền lợi hợp pháp của mình bị ảnh hưởng bởi việc tồn tại nhiều di chúc khác nhau thì có quyền khởi kiện tại Tòa án để giải quyết tranh chấp.

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau

1. Trong trường hợp một di chúc mới hơn nhưng mâu thuẫn với di chúc cũ, quyền thừa kế sẽ được xử lý như thế nào?

Theo khoản 5 Điều 643 Bộ luật dân sự 2015 về hiệu lực của di chúc: “Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực”.

Khoản 3 Điều 640 Bộ luật dân sự 2015: “Trường hợp người lập di chúc thay thế di chúc bằng di chúc mới thì di chúc trước bị hủy bỏ”.

Như vậy, di chúc mới hơn (là di chúc sau cùng) là di chúc hợp pháp theo quy định pháp luật và có nội dung mâu thuẫn với di chúc cũ, thì quyền thừa kế sẽ được xác định theo di chúc lập sau cùng.

2. Nếu di chúc có những phần khác nhau, phần nào sẽ được ưu tiên trong việc phân chia tài sản?

Theo Điều 624 Bộ luật dân sự 2015: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”.

Như vậy, trường hợp trong cùng một bản di chúc nhưng có những phần khác nhau thì nội dung nào phù hợp với pháp luật và rõ ràng thì được ưu tiên. Nếu có mâu thuẫn giữa các phần, cơ quan có thẩm quyền sẽ xác định ý chí sau cùng hợp pháp của người lập di chúc.

3. Trường hợp người lập di chúc không có năng lực khi lập di chúc thì quyền thừa kế sẽ được xử lý ra sao?

Theo điểm a khoản 1 Điều 630 Bộ luật dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải có đủ điều kiện: “Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép”.

Theo điểm b khoản 1 Điều 650 Bộ luật dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp: “Di chúc không hợp pháp”.

Như vậy, trường hợp người lập di chúc không có đủ năng lực hành vi dân sự, không minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc thì di chúc được lập là không hợp pháp. Khi đó, quyền thừa kế và phân chia di sản thừa kế được thực hiện theo quy định pháp luật.

4. Có cần phải chứng minh tính hợp pháp của từng di chúc khi có tranh chấp về quyền thừa kế không?

Một di chúc được coi là hợp pháp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo khoản 1 Điều 630 Bộ luật dân sự 2015. Trường hợp không đáp ứng đủ điều kiện thì bị coi là vô hiệu toàn bộ hoặc một phần và không có giá trị pháp lý để định đoạt di sản.

Do vậy, trong một vụ việc tranh chấp thừa kế liên quan đến nhiều di chúc, việc chứng minh tính hợp pháp của mỗi bản di chúc là rất cần thiết để Tòa án xem xét, đánh giá và thực hiện phân chia di sản.

5. Nếu một di chúc được lập bằng miệng (di chúc miệng), quyền thừa kế có những rủi ro gì khi có nhiều di chúc khác nhau?

Trường hợp có tồn tại một di chúc miệng cùng với các bản di chúc khác, thì quyền thừa kế theo nội dung di chúc miệng sẽ có nhiều rủi ro pháp lý trong việc chứng minh tính hợp pháp của di chúc theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật dân sự 2015: “Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng”.

Khác với di chúc văn bản có thể được lưu trữ và kiểm tra, di chúc miệng phụ thuộc hoàn toàn vào trí nhớ và sự trung thực của những người làm chứng. Do vậy, để đảm bảo ý chí của mình được thực hiện và tránh rủi ro cho người thừa kế, việc lập di chúc bằng văn bản, có công chứng hoặc chứng thực, luôn là lựa chọn an toàn và được khuyến khích.

V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau không?

Trên đây là bài viết của NPLaw về quyền thừa kế khi có nhiều di chúc khác nhau hiện nay. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.