Quy định về việc công bố thông tin doanh nghiệp hiện nay như thế nào?

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc minh bạch hóa thông tin doanh nghiệp đóng vai trò then chốt, không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn bảo vệ quyền lợi của các nhà đầu tư và đối tác. Vậy, quy định về việc công bố thông tin doanh nghiệp hiện nay như thế nào? Bài viết này của NPLaw sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan và chi tiết về vấn đề này.

I. Khái quát chung về công bố thông tin doanh nghiệp

Công bố thông tin doanh nghiệp là hoạt động quan trọng và bắt buộc đối với các công ty đại chúng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, tổ chức phát hành trái phiếu và các cổ đông lớn nhằm đảm bảo minh bạch, kịp thời và đầy đủ đối với nhà đầu tư. Việc công bố thông tin trên các kênh chính thống như website công ty, hệ thống của cơ quan quản lý chứng khoán và sở giao dịch chứng khoán giúp đảm bảo công bằng cho nhà đầu tư, nâng cao chất lượng quản trị, giảm nguy cơ sử dụng thông tin nội bộ trái pháp luật . Đây là công cụ then chốt để xây dựng lòng tin trên thị trường, thu hút vốn, đặc biệt từ nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời phục vụ giám sát và xử lý các hành vi vi phạm, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế thị trường chứng khoán.

II. Quy định pháp luật về công bố thông tin doanh nghiệp

1. Các nội dung chính của quy định công bố thông tin doanh nghiệp

Để bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và quyền tiếp cận thông tin của các bên liên quan, pháp luật quy định các nội dung công bố thông tin mà doanh nghiệp phải thực hiện như sau:

1.1. Công bố thông tin định kỳ của doanh nghiệp nhà nước

Theo khoản 1 Điều 109 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm công bố thông tin định kỳ trên trang thông tin điện tử của công ty cũng như của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Cụ thể bao gồm:

• Các thông tin cơ bản về doanh nghiệp và Điều lệ công ty.
• Mục tiêu tổng thể cùng các mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể trong kế hoạch kinh doanh hàng năm.
• Báo cáo và tóm tắt báo cáo tài chính hàng năm đã được kiểm toán độc lập, công bố trong vòng 150 ngày kể từ khi kết thúc năm tài chính. Báo cáo này bao gồm báo cáo tài chính công ty mẹ và báo cáo hợp nhất (nếu có).
• Báo cáo và tóm tắt báo cáo tài chính bán niên đã được kiểm toán độc lập, công bố trước ngày 31/7 hàng năm, bao gồm cả báo cáo của công ty mẹ và báo cáo hợp nhất (nếu có).
• Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch sản xuất, kinh doanh hàng năm.
• Báo cáo về việc thực hiện nhiệm vụ công ích theo kế hoạch hoặc kết quả đấu thầu (nếu có) và các trách nhiệm xã hội khác.
• Báo cáo về tình hình quản trị và cơ cấu tổ chức doanh nghiệp.

Trong báo cáo về thực trạng quản trị công ty cần thể hiện các nội dung sau:

• Thông tin về cơ quan đại diện chủ sở hữu, người đứng đầu và cấp phó của họ.
• Thông tin về người quản lý công ty, gồm: trình độ, kinh nghiệm, quá trình bổ nhiệm, nhiệm vụ được giao, mức lương, thưởng, lợi ích khác, người có liên quan và lợi ích liên quan.
• Các quyết định của cơ quan đại diện chủ sở hữu, cũng như nghị quyết, quyết định của Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty.
• Thông tin về Ban kiểm soát, kiểm soát viên và hoạt động của họ.
• Báo cáo kết luận của cơ quan thanh tra (nếu có) và báo cáo của Ban kiểm soát, kiểm soát viên.
• Các thông tin liên quan đến người có liên quan, hợp đồng và giao dịch với bên liên quan.
• Các thông tin khác theo quy định tại Điều lệ công ty.

1.2. Công bố thông tin bất thường của doanh nghiệp nhà nước

Căn cứ Điều 110 Luật Doanh nghiệp 2020, khi xảy ra các sự kiện bất thường, doanh nghiệp phải công bố thông tin trên website, ấn phẩm (nếu có) và niêm yết công khai tại trụ sở, địa điểm kinh doanh trong thời hạn 36 giờ kể từ khi sự kiện xảy ra. Các sự kiện bất thường này bao gồm:

• Tài khoản công ty bị phong tỏa hoặc được giải tỏa.
• Tạm ngừng hoặc chấm dứt một phần hay toàn bộ hoạt động kinh doanh; thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, giấy phép hoạt động.
• Sửa đổi, bổ sung nội dung giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc các giấy phép liên quan.
• Thay đổi nhân sự chủ chốt như thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Giám đốc/Tổng giám đốc, Phó tổng giám đốc, Kế toán trưởng, Trưởng phòng tài chính kế toán, Trưởng ban kiểm soát, Kiểm soát viên.
• Người quản lý doanh nghiệp bị xử lý kỷ luật, khởi tố, có bản án hoặc quyết định của Tòa án.
• Kết luận thanh tra hoặc quyết định của cơ quan thuế về hành vi vi phạm pháp luật.
• Thay đổi tổ chức kiểm toán độc lập hoặc bị từ chối kiểm toán báo cáo tài chính.
• Các quyết định thành lập, giải thể, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi công ty con, chi nhánh, văn phòng đại diện; cũng như quyết định đầu tư, giảm vốn, thoái vốn tại công ty khác.

1.3. Công bố thông tin của doanh nghiệp niêm yết

Theo Luật Chứng khoán 2019 và Thông tư 96/2020/TT-BTC, doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán có nghĩa vụ công bố thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời để đảm bảo minh bạch và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. Cụ thể:

• Thông tin định kỳ: bao gồm báo cáo tài chính hàng quý, bán niên, hàng năm đã được soát xét hoặc kiểm toán; báo cáo tình hình quản trị công ty; báo cáo thường niên tổng hợp toàn diện hoạt động trong năm.
• Thông tin bất thường: là các sự kiện phát sinh có khả năng ảnh hưởng lớn đến giá cổ phiếu và quyết định của nhà đầu tư, như thay đổi nhân sự chủ chốt, chia cổ tức, phát hành cổ phiếu mới, mua bán tài sản lớn, xảy ra tranh chấp hoặc kiện tụng lớn.
• Thông tin theo yêu cầu: khi được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước hoặc Sở Giao dịch Chứng khoán yêu cầu, doanh nghiệp phải công bố thông tin trong thời hạn quy định để phục vụ công tác giám sát và quản lý thị trường.

Do đó, việc tuân thủ nghiêm túc quy định công bố thông tin không chỉ giúp doanh nghiệp khẳng định uy tín, nâng cao niềm tin của nhà đầu tư mà còn góp phần phát triển thị trường chứng khoán minh bạch, công bằng và bền vững.

2. Quy trình và phương thức công bố thông tin doanh nghiệp

2.1 Quy trình công bố thông tin doanh nghiệp

Doanh nghiệp khi cần công bố thông tin (định kỳ, bất thường hoặc theo yêu cầu) sẽ thực hiện qua những bước chính như sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ công bố thông tin

Đây là bước quan trọng đầu tiên. Theo Nghị định 01/2021/NĐ-CP, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ như:

• Thông báo về nội dung sẽ công bố,
• Bản sao Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp,
• Các giấy tờ liên quan nếu có thay đổi thông tin.

Hồ sơ phải được soạn theo đúng mẫu quy định trong Phụ lục I của Thông tư 01/2021/TT-BKHĐT. Nếu là công ty đại chúng, doanh nghiệp còn phải chuẩn bị thêm báo cáo tài chính, báo cáo định kỳ hoặc thông tin bất thường theo mẫu trong Thông tư 96/2020/TT-BTC. Chuẩn bị kỹ ngay từ đầu sẽ tránh được việc hồ sơ bị trả lại, tiết kiệm công sức và chi phí cho doanh nghiệp.

Bước 2: Nộp hồ sơ qua Cổng thông tin quốc gia

Sau khi hồ sơ đã sẵn sàng, doanh nghiệp cần nộp qua Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp tại địa chỉ dangkykinhdoanh.gov.vn. Doanh nghiệp có thể chọn nộp hồ sơ trực tuyến (khuyến khích vì nhanh gọn), nộp qua bưu điện hoặc trực tiếp tại Phòng Đăng ký kinh doanh. Khi nộp trực tuyến, doanh nghiệp phải đăng ký tài khoản, nhập đầy đủ thông tin và tải hồ sơ lên hệ thống. Sau đó, hệ thống sẽ cấp mã hồ sơ để doanh nghiệp tiện theo dõi. Thời gian xử lý thông thường là 3 ngày làm việc, nếu hồ sơ đầy đủ, đúng quy định.

Bước 3: Nộp lệ phí công bố thông tin

Theo Thông tư 47/2019/TT-BTC, doanh nghiệp bắt buộc phải nộp lệ phí công bố thông tin, mức phí hiện tại là 300.000 đồng/lần áp dụng cho cả trường hợp đăng ký mới và thay đổi thông tin. Doanh nghiệp có thể thanh toán qua tài khoản ngân hàng hoặc các phương thức điện tử được hỗ trợ trên Cổng thông tin quốc gia. Khi thanh toán xong, doanh nghiệp sẽ nhận được biên lai điện tử. Lệ phí được nộp đầy đủ là điều kiện bắt buộc để thông tin được công bố chính thức và công khai.

Bước 4: Theo dõi tiến trình và cập nhật thông tin

Sau khi hoàn tất việc nộp hồ sơ và lệ phí, doanh nghiệp cần theo dõi trạng thái hồ sơ bằng mã hồ sơ đã được cấp. Nếu hồ sơ hợp lệ, thông tin sẽ được đăng công khai trong vòng 3 ngày làm việc. Nếu cơ quan đăng ký kinh doanh phát hiện hồ sơ còn thiếu hoặc có lỗi, doanh nghiệp phải nhanh chóng bổ sung hoặc chỉnh sửa theo hướng dẫn. Riêng các công ty đại chúng còn phải cập nhật thông tin định kỳ như báo cáo tài chính, báo cáo thường niên theo quy định tại Điều 120 Luật Chứng khoán 2019. Ví dụ, báo cáo tài chính kiểm toán hàng năm phải được công bố chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính.

Bước 5: Lưu trữ và quản lý thông tin đã công bố

Khi thông tin đã được công khai, doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ, biên lai nộp lệ phí và các thông báo để tiện đối chiếu khi cần. Theo Luật Doanh nghiệp 2020 (khoản 4 Điều 109), người đại diện theo pháp luật chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ và kịp thời của các thông tin đã công bố. Ngoài ra, doanh nghiệp nên thường xuyên kiểm tra và cập nhật thông tin trên Cổng thông tin quốc gia để kịp thời điều chỉnh nếu có thay đổi hoặc phát sinh sự kiện mới trong quá trình hoạt động.

2.2 Phương thức công bố thông tin doanh nghiệp

Dưới đây là các phương thức công bố thông tin doanh nghiệp theo quy định pháp luật hiện hành:

• Hệ thống tiếp nhận và công bố thông tin điện tử của UBCKNN/SGDCK: Thực hiện qua cổng trực tuyến theo hướng dẫn.
  • Website chính thức
  • Doanh nghiệp: phải có và cập nhật thường xuyên thông tin công bố.
• SGDCK: niêm yết thông tin lên website chính thức và bảng điện tử tại Sở.
• Phương tiện đại chúng: Các phương tiện khác (báo chí, ấn phẩm) theo quy định, nhằm đảm bảo thông tin được công bố rộng rãi

Như vậy, quy trình và phương thức công bố thông tin doanh nghiệp đã được pháp luật quy định rõ ràng, chi tiết, từ khâu chuẩn bị hồ sơ, nộp hồ sơ, đóng lệ phí, theo dõi tiến độ cho đến lưu trữ thông tin. Việc thực hiện đầy đủ, kịp thời không chỉ đảm bảo tuân thủ pháp luật mà còn giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh minh bạch, uy tín và tạo niềm tin cho cổ đông, nhà đầu tư cũng như các bên liên quan.

3. Xử lý vi phạm và các vấn đề pháp lý liên quan công bố thông tin doanh nghiệp

Theo quy định tại khoản 5 Điều 42 Nghị định số 156/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 128/2021/NĐ-CP), nếu doanh nghiệp công bố thông tin sai lệch trong hoạt động chứng khoán thì sẽ bị xử phạt hành chính với mức tiền phạt từ 100 triệu đồng đến 200 triệu đồng.

Ngoài ra, doanh nghiệp vi phạm còn bắt buộc phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả, cụ thể là hủy bỏ hoặc cải chính thông tin đã công bố sai lệch (theo khoản 6 Điều 42 Nghị định số 156/2020/NĐ-CP, đã được sửa đổi).

Lưu ý: Mức phạt trên áp dụng cho tổ chức; đối với cá nhân vi phạm, mức phạt tiền sẽ bằng một nửa so với tổ chức.

Bên cạnh xử phạt hành chính, hành vi công bố thông tin sai lệch trong lĩnh vực chứng khoán còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 209 Bộ luật Hình sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán. Cụ thể:

Đối với cá nhân:

• Khung 1: Phạt tiền từ 100 triệu đồng đến 500 triệu đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm, hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm, nếu:
  • Gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1 tỷ đồng đến dưới 3 tỷ đồng;
  • Thu lợi bất chính từ 500 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng;
  • Hoặc đã bị xử phạt hành chính hoặc đã từng bị kết án về tội này mà chưa xóa án tích.
• Khung 2: Phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm, nếu phạm tội có tổ chức, gây thiệt hại lớn (từ 3 tỷ đồng trở lên), thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng trở lên, hoặc tái phạm nguy hiểm.
• Ngoài ra, người phạm tội có thể bị phạt bổ sung: phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 200 triệu đồng, và bị cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 năm đến 5 năm.

Đối với pháp nhân thương mại:

• Nếu vi phạm ở mức khung 1 của cá nhân, thì bị phạt tiền từ 500 triệu đồng đến 2 tỷ đồng.
• Nếu vi phạm ở mức khung 2 của cá nhân, thì bị phạt tiền từ 2 tỷ đồng đến 5 tỷ đồng.
• Pháp nhân thương mại còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong lĩnh vực nhất định, hoặc cấm huy động vốn từ 1 năm đến 3 năm.

Do đó, hành vi công bố thông tin sai lệch trong hoạt động chứng khoán không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn có thể bị xử lý hình sự với mức phạt tiền lớn, hình phạt tù hoặc các biện pháp bổ sung nghiêm khắc. Do đó, doanh nghiệp và cá nhân cần tuân thủ nghiêm túc quy định về minh bạch thông tin để tránh vi phạm pháp luật.

III. Giải đáp một số câu hỏi về công bố thông tin doanh nghiệp

1. Làm thế nào để đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ giữa các quy định về công bố thông tin của Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và các luật chuyên ngành khác?

Để đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ giữa các quy định về công bố thông tin của Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và các luật chuyên ngành khác, cần chú trọng một số giải pháp sau:

• Rà soát, điều chỉnh các quy định trong Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán và các luật liên quan để tránh chồng chéo, mâu thuẫn; phối hợp liên ngành ngay từ khâu soạn thảo.
• Ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết, quy định rõ trách nhiệm công bố thông tin và thứ tự áp dụng khi có sự khác nhau giữa các luật.
• Tăng cường giám sát và hướng dẫn của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các bộ quản lý chuyên ngành để đảm bảo thực hiện thống nhất.
• Thường xuyên cập nhật, sửa đổi quy định cho phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế.

Tóm lại, việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng thực hiện nghĩa vụ công bố thông tin, đồng thời tạo môi trường đầu tư minh bạch, giảm thiểu rủi ro pháp lý và bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

2. Khi có sự thay đổi lớn trong pháp luật về kế toán và kiểm toán, doanh nghiệp cần lưu ý những gì để đảm bảo việc công bố báo cáo tài chính vẫn tuân thủ quy định mới?

Khi có sự thay đổi lớn trong pháp luật về kế toán và kiểm toán, doanh nghiệp cần lưu ý những điểm sau để công bố báo cáo tài chính đúng quy định mới:

• Cập nhật kịp thời các quy định mới về chuẩn mực kế toán, kiểm toán và các hướng dẫn liên quan.
• Điều chỉnh quy trình lập, kiểm tra và phê duyệt báo cáo tài chính để phù hợp với yêu cầu mới, tránh sai sót hoặc vi phạm.
• Đào tạo, tập huấn cho bộ phận kế toán, kiểm toán nội bộ để nắm chắc thay đổi và áp dụng chính xác.
• Phối hợp chặt chẽ với kiểm toán độc lập để đảm bảo báo cáo được kiểm toán đúng chuẩn mực hiện hành.
• Công bố báo cáo tài chính đầy đủ, đúng hạn và minh bạch theo quy định mới, tránh bị xử phạt hoặc mất uy tín với nhà đầu tư.

Vì vậy, doanh nghiệp nên chủ động theo dõi các văn bản pháp luật mới và chuẩn bị sẵn sàng để việc công bố báo cáo tài chính luôn đúng quy định, minh bạch và kịp thời.

3. Làm thế nào để các nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể tiếp cận và hiểu được thông tin doanh nghiệp một cách hiệu quả, đặc biệt là các báo cáo tài chính phức tạp?

Để các nhà đầu tư nhỏ lẻ tiếp cận và hiểu được thông tin doanh nghiệp, nhất là các báo cáo tài chính vốn khá phức tạp, họ có thể thực hiện một số cách sau:

• Theo dõi báo cáo tóm tắt và bản tin phân tích: Nhiều công ty chứng khoán và các trang tin tài chính thường phát hành báo cáo phân tích doanh nghiệp, tóm tắt số liệu quan trọng, chỉ ra điểm mạnh - điểm yếu và dự báo xu hướng. Đây là nguồn thông tin ngắn gọn, dễ hiểu hơn so với báo cáo tài chính gốc.
• Tham gia hội thảo, buổi gặp gỡ nhà đầu tư: Doanh nghiệp niêm yết thường tổ chức các buổi công bố thông tin, hội nghị trực tuyến để giải thích kết quả kinh doanh, trả lời câu hỏi của cổ đông. Tham gia những buổi này giúp nhà đầu tư nắm thông tin chính thống và đặt câu hỏi trực tiếp.
• Tra cứu thông tin trên website doanh nghiệp và sàn giao dịch: Các báo cáo tài chính, báo cáo thường niên được công bố công khai trên website công ty và cổng thông tin của Sở Giao dịch Chứng khoán. Việc đọc từ nguồn chính thức giúp nhà đầu tư tránh bị nhiễu thông tin.
• Nhờ tư vấn từ chuyên gia hoặc công ty chứng khoán uy tín: Đối với các quyết định quan trọng, nhà đầu tư nên tham khảo ý kiến từ chuyên gia tài chính, công ty quản lý quỹ hoặc nhân viên môi giới có kinh nghiệm để được giải thích và phân tích sâu hơn.

Tóm lại, kết hợp tra cứu thông tin chính thống, theo dõi báo cáo phân tích, tự học kiến thức cơ bản và tham gia các buổi gặp gỡ doanh nghiệp sẽ giúp các nhà đầu tư nhỏ lẻ tiếp cận và hiểu rõ báo cáo tài chính cũng như tình hình kinh doanh của công ty một cách hiệu quả và hạn chế rủi ro đầu tư.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về công bố thông tin doanh nghiệp

Trên đây là những vấn đề pháp lý về công bố thông tin doanh nghiệp mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Nếu Quý độc giả có bất kỳ vướng mắc nào liên quan cần giải đáp thêm, xin vui lòng liên hệ ngay với NPLaw.