Trong quá trình khám chữa bệnh, người bệnh không chỉ là đối tượng được chăm sóc sức khỏe mà còn là chủ thể có đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp cần được bảo vệ. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít người bệnh chưa nhận thức đầy đủ về các quyền của mình, dẫn đến tình trạng bị xâm phạm quyền lợi mà không biết cách yêu cầu bảo vệ. Bài viết này NPLaw nhằm làm rõ các quyền cơ bản của bệnh nhân theo quy định pháp luật hiện hành để người bệnh có thể chủ động bảo vệ quyền lợi của mình trong quá trình tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế.
I. Giới thiệu về quyền lợi bệnh nhân trong giai đoạn hiện nay
1. Khái niệm về quyền lợi bệnh nhân
Quyền lợi bệnh nhân được hiểu là tổng hợp các quyền cơ bản mà người bệnh được pháp luật thừa nhận và bảo vệ trong suốt quá trình khám chữa bệnh và sử dụng dịch vụ y tế. Những quyền này bao gồm quyền được tôn trọng, quyền được chăm sóc sức khỏe, quyền được thông tin đầy đủ, quyền được lựa chọn cơ sở khám chữa bệnh, quyền được bảo mật thông tin cá nhân, quyền được từ chối điều trị, quyền khiếu nại, tố cáo…
2. Ví dụ về vấn đề liên quan đến quyền lợi bệnh nhân thực tế
Một số tình huống thực tế về vi phạm quyền lợi bệnh nhân có thể kể đến như:
- Người bệnh không được cung cấp đầy đủ thông tin về tình trạng bệnh hoặc phác đồ điều trị, dẫn đến hiểu nhầm hoặc điều trị không theo mong muốn.
- Cơ sở y tế công lập tự ý thu các khoản ngoài quy định, ảnh hưởng đến quyền lợi về tài chính của người bệnh có bảo hiểm y tế.
- Hồ sơ bệnh án bị rò rỉ, vi phạm quyền được bảo mật thông tin cá nhân.
- Bệnh nhân bị từ chối điều trị hoặc phân biệt đối xử trong trường hợp khẩn cấp, vi phạm quyền được chăm sóc y tế kịp thời.
Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần người bệnh, mà còn làm suy giảm lòng tin vào hệ thống y tế.
3. Tại sao cần thực hiện quyền lợi bệnh nhân?
Việc bảo đảm và thực hiện quyền lợi bệnh nhân là cần thiết vì:
- Đảm bảo an toàn và chất lượng điều trị: Khi bệnh nhân được thông tin rõ ràng, được lựa chọn và đồng hành trong quá trình điều trị, hiệu quả y tế sẽ được nâng cao.
- Bảo vệ nhân phẩm và quyền con người: Quyền lợi bệnh nhân là một phần của quyền con người, phải được tôn trọng trong mọi hoàn cảnh.
- Tăng cường trách nhiệm của cơ sở y tế: Việc tuân thủ quyền của người bệnh giúp nâng cao đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm pháp lý và hiệu quả quản lý y tế.
- Ngăn ngừa tranh chấp, khiếu kiện: Khi quyền bệnh nhân được đảm bảo đầy đủ, nguy cơ phát sinh xung đột hoặc kiện tụng giữa người bệnh và cơ sở y tế sẽ giảm.
III. Quy định pháp luật liên quan đến quyền lợi bệnh nhân
1. Quy định cần lưu ý liên quan đến quyền lợi bệnh nhân
Pháp luật Việt Nam hiện nay đã ghi nhận và bảo vệ quyền lợi của bệnh nhân thông qua nhiều văn bản quy phạm pháp luật, trong đó quan trọng nhất là Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 (hiệu lực từ ngày 01/01/2024): Quy định cụ thể các quyền của người bệnh tại Chương II như:
- Quyền được khám bệnh, chữa bệnh;
- Quyền được tôn trọng danh dự, bảo vệ sức khỏe và tôn trọng bí mật riêng tư trong khám bệnh, chữa bệnh;
- Quyền được lựa chọn trong khám bệnh, chữa bệnh;
- Quyền được cung cấp thông tin về hồ sơ bệnh án và chi phí khám bệnh, chữa bệnh;
- Quyền được từ chối khám bệnh, chữa bệnh và rời khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;
- Quyền kiến nghị và bồi thường;...
Ngoài ra, còn có Luật Bảo hiểm y tế năm 2008, sửa đổi, bổ sung năm 2013, 2014, 2018, 2020, 2024 ghi nhận quyền được thanh toán chi phí khám chữa bệnh theo chính sách bảo hiểm y tế tại Chương VI như:
- Phương thức thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế’
- Thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế;
- Tạm ứng, thanh toán, quyết toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế;
Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023: Bệnh nhân trong nhiều trường hợp được xem là "người tiêu dùng dịch vụ", có quyền được cung cấp thông tin trung thực, an toàn và được bồi thường khi bị thiệt hại.
2. Điều kiện để được áp dụng quyền lợi bệnh nhân
Hiện nay pháp luật không có quy định cụ thể về vấn đề này. Tuy nhiên, để thực hiện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, bệnh nhân cần đáp ứng một số điều kiện sau:
- Có hành vi khám chữa bệnh hợp pháp tại cơ sở được cấp phép: Quyền chỉ được bảo đảm khi bệnh nhân sử dụng dịch vụ y tế đúng quy định tại cơ sở có giấy phép hoạt động.
- Cung cấp thông tin trung thực cho cơ sở y tế để việc điều trị đạt hiệu quả, không cản trở hoạt động chuyên môn.
- Tuân thủ quy định nội quy y tế và nghĩa vụ của người bệnh, không vi phạm điều cấm theo Điều 7 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.
- Có giấy tờ đầy đủ (nếu hưởng quyền lợi từ bảo hiểm y tế): Bệnh nhân cần xuất trình thẻ BHYT, giấy tờ tùy thân, và thực hiện đúng quy trình.
- Không vi phạm pháp luật hoặc cố ý gây thiệt hại cho cơ sở y tế: Trong những trường hợp này, một số quyền có thể bị giới hạn theo quy định.
3. Các biện pháp xử lý vi phạm liên quan quyền lợi bệnh nhân
Khi quyền lợi bệnh nhân bị xâm phạm, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, pháp luật quy định các biện pháp xử lý sau:
- Khiếu nại, tố cáo đến cơ sở y tế hoặc cơ quan quản lý y tế (Sở Y tế, Thanh tra Bộ Y tế...) theo quy trình hành chính.
- Khởi kiện dân sự tại Tòa án để yêu cầu bồi thường thiệt hại, phục hồi danh dự, xin lỗi công khai nếu có thiệt hại về sức khỏe, tính mạng hoặc nhân phẩm.
- Xử phạt vi phạm hành chính đối với cơ sở y tế, bác sĩ hoặc nhân viên vi phạm theo Nghị định 117/2020/NĐ-CP (quy định xử phạt trong lĩnh vực y tế).
- Truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng, ví dụ như tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác theo Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015).
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan quyền lợi bệnh nhân
1. Có những quyền lợi nào mà bệnh nhân được hưởng trong trường hợp xảy ra sự cố y tế?
Theo Điều 42 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, quyền được bảo vệ khi xảy ra sự cố y khoa như sau:
- Được pháp luật bảo vệ và không phải chịu trách nhiệm khi đã thực hiện đúng quy định mà vẫn xảy ra sự cố y khoa.
- Được đề nghị cơ quan, tổ chức, tổ chức xã hội - nghề nghiệp về khám bệnh, chữa bệnh bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình khi xảy ra sự cố y khoa.
2. Quyền lợi của bệnh nhân có thể bị tước bỏ trong những trường hợp nào?
Theo Điều 40 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, người hành nghề được từ chối khám bệnh, chữa bệnh trong các trường hợp sau đây:
- Tiên lượng tình trạng bệnh vượt quá khả năng hoặc không thuộc phạm vi hành nghề của mình nhưng phải giới thiệu người bệnh đến người hành nghề khác hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác phù hợp để khám bệnh, chữa bệnh và phải thực hiện việc sơ cứu, cấp cứu, theo dõi, chăm sóc, điều trị người bệnh cho đến khi người bệnh được người hành nghề khác tiếp nhận hoặc chuyển đi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác;
- Việc khám bệnh, chữa bệnh trái với quy định của pháp luật hoặc đạo đức nghề nghiệp;
Người bệnh, thân nhân của người bệnh có hành vi xâm phạm thân thể, sức khỏe, tính mạng của người hành nghề khi đang thực hiện nhiệm vụ, trừ trường hợp người đó mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác mà không nhận thức, làm chủ được hành vi;
- Người bệnh yêu cầu phương pháp khám bệnh, chữa bệnh không phù hợp với quy định về chuyên môn kỹ thuật;
- Người bệnh, người đại diện của người bệnh không chấp hành chỉ định về chẩn đoán, phương pháp chữa bệnh của người hành nghề sau khi đã được người hành nghề tư vấn, vận động thuyết phục mà việc không chấp hành này có nguy cơ gây hại đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh.
3. Nếu quyền lợi bệnh nhân bị vi phạm, họ có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại không?
Theo Điều 12, Điều 102 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, trường hợp xảy ra tai biến y khoa đối với người bệnh, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm bồi thường cho người bệnh theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp người hành nghề không có sai sót chuyên môn kỹ thuật khi được Hội đồng chuyên môn xác định.
4. Cần có những thỏa thuận rõ ràng về quyền lợi của bệnh nhân trong hợp đồng điều trị không?
Việc thiết lập các thỏa thuận rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của bệnh nhân trong hợp đồng điều trị hoặc hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế là rất cần thiết, đặc biệt trong các trường hợp điều trị chuyên sâu, dài ngày, hoặc điều trị theo yêu cầu (dịch vụ cao cấp, ngoài phạm vi bảo hiểm).
Những thỏa thuận này giúp:
- Xác định phạm vi dịch vụ y tế được cung cấp, tránh hiểu nhầm giữa “cam kết điều trị” và “cam kết kết quả”.
- Làm rõ chi phí, thời gian, phương án xử lý biến chứng và các tình huống bất khả kháng.
- Bảo vệ quyền lợi pháp lý cho bệnh nhân nếu xảy ra tranh chấp, rủi ro chuyên môn y tế.
- Giúp bệnh nhân được chủ động lựa chọn, đảm bảo quyền được thông tin và quyết định.
5. Quyền lợi bệnh nhân có được quy định trong các văn bản pháp luật khác ngoài Luật Khám bệnh, Chữa bệnh không?
Ngoài Luật Khám bệnh, chữa bệnh, quyền lợi của bệnh nhân còn được quy định trong nhiều văn bản pháp luật khác, tiêu biểu như:
- Luật Bảo hiểm y tế năm 2008(được sửa đổi bổ sung năm 2013, 2014, 2015, 2018, 2020, 2023, 2024): Quy định quyền của người tham gia bảo hiểm y tế khi khám chữa bệnh, quyền được thanh toán chi phí đúng mức, đúng tuyến.
- Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023: Người bệnh là người tiêu dùng dịch vụ y tế, có quyền được thông tin trung thực, quyền khiếu nại và được bồi thường khi bị xâm phạm quyền lợi.
- Bộ luật Dân sự 2015: Điều chỉnh các quan hệ hợp đồng dịch vụ (trong đó có hợp đồng khám chữa bệnh), quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.
V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về quyền lợi bệnh nhân không?
Việc tìm luật sư tư vấn giúp bệnh nhân hiểu rõ quyền lợi pháp lý, được hỗ trợ xử lý khiếu nại, tranh chấp với cơ sở y tế và đảm bảo được bảo vệ đúng pháp luật, đặc biệt trong các tình huống phức tạp hoặc có dấu hiệu vi phạm quyền cá nhân.
Quý Khách hàng còn nhu cầu tư vấn về quyền lợi bệnh nhân, vui lòng liên hệ cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
