Quyền sở hữu tài sản là gì?

Tư vấn pháp lý về quyền sở hữu tài sản giúp cá nhân, tổ chức hiểu rõ căn cứ pháp luật về xác lập, chuyển giao, bảo vệ và chấm dứt quyền sở hữu. Việc tham khảo ý kiến chuyên môn là cần thiết khi phát sinh tranh chấp, bị chiếm đoạt tài sản, hoặc khi tài sản chưa đăng ký quyền sở hữu. Tư vấn đúng luật giúp hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

I. Tại sao cần phải tìm đơn vị tư vấn về quyền sở hữu tài sản

Việc sở hữu tài sản không chỉ là quyền lợi mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu không được hiểu và thực hiện đúng theo quy định. Chính vì vậy, tìm đến đơn vị tư vấn pháp lý chuyên về tư vấn về quyền sở hữu tài sản là bước đi thông minh và cần thiết.

Một đơn vị tư vấn về quyền sở hữu tài sản uy tín sẽ giúp bạn:

Hiểu rõ bản chất pháp lý của tài sản, các quyền và nghĩa vụ liên quan.
Phòng tránh rủi ro pháp lý trong quá trình chiếm hữu, sử dụng, chuyển nhượng hoặc bảo vệ tài sản.
Đảm bảo các giao dịch hợp pháp, minh bạch, tránh tranh chấp phát sinh sau này.
Bảo vệ quyền sở hữu khi bị người khác xâm phạm, chiếm đoạt.
Tiết kiệm thời gian, công sức trong các thủ tục pháp lý phức tạp.

Trong bối cảnh pháp luật ngày càng chặt chẽ và các tranh chấp tài sản ngày càng phổ biến, lựa chọn đơn vị tư vấn pháp lý đáng tin cậy chính là cách tốt nhất để bảo vệ quyền sở hữu tài sản một cách toàn diện và bền vững.

II. Quy định pháp luật về quyền sở hữu tài sản

1. Quyền sở hữu tài sản là gì

Hiện nay, pháp luật chưa có văn bản nào định nghĩa một cách cụ thể "quyền sở hữu tài sản là gì". Tuy nhiên, căn cứ theo Điều 158 Bộ luật Dân sự 2015, có thể hiểu rằng: quyền sở hữu tài sản là quyền hợp pháp của cá nhân hoặc tổ chức đối với tài sản thuộc sở hữu của mình, bao gồm ba quyền năng cơ bản: chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản.

Cụ thể:

Quyền chiếm hữu (Điều 186): Chủ sở hữu có toàn quyền nắm giữ, quản lý tài sản theo ý chí của mình, miễn là không vi phạm pháp luật và đạo đức xã hội.
Quyền sử dụng (Điều 190): Chủ sở hữu được khai thác công dụng, hưởng lợi ích từ tài sản, nhưng không được sử dụng gây thiệt hại đến lợi ích quốc gia, công cộng hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Quyền định đoạt (Điều 192): Cho phép chủ sở hữu chuyển nhượng, cho tặng, thế chấp, bán, tiêu hủy hoặc từ bỏ tài sản theo ý chí riêng, trong phạm vi pháp luật cho phép.

Tóm lại, quyền sở hữu tài sản không chỉ thể hiện mối quan hệ giữa người và tài sản, mà còn phản ánh trách nhiệm của người sở hữu trong việc sử dụng tài sản một cách hợp pháp, có trách nhiệm và phù hợp với lợi ích chung.

2. Quyền sở hữu tài sản có thể được xác lập trong trường hợp chiếm hữu hay không?

Quyền sở hữu tài sản có thể được xác lập trong trường hợp chiếm hữu hay không thì căn cứ quy định tại Điều 221 Bộ luật Dân sự 2015 thì quyền sở hữu được xác lập đối với tài sản trong các trường hợp sau đây:

Do lao động, do hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, do hoạt động sáng tạo ra đối tượng quyền sở hữu trí tuệ.
Được chuyển quyền sở hữu theo thỏa thuận hoặc theo bản án, quyết định của Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác.
Thu hoa lợi, lợi tức.
Tạo thành tài sản mới do sáp nhập, trộn lẫn, chế biến.
Được thừa kế.
Chiếm hữu trong các điều kiện do pháp luật quy định đối với tài sản vô chủ, tài sản không xác định được chủ sở hữu; tài sản bị chôn, giấu, bị vùi lấp, chìm đắm được tìm thấy; tài sản do người khác đánh rơi, bỏ quên; gia súc, gia cầm bị thất lạc, vật nuôi dưới nước di chuyển tự nhiên.
Chiếm hữu, được lợi về tài sản theo quy định tại Điều 236 Bộ luật Dân sự 2015.
Trường hợp khác do luật quy định.

Do đó, quyền sở hữu tài sản có thể được xác lập thông qua việc chiếm hữu trong những trường hợp cụ thể mà pháp luật cho phép, chẳng hạn như đối với tài sản vô chủ, tài sản không xác định được chủ sở hữu; tài sản bị chôn, giấu, bị chìm đắm hoặc bị vùi lấp và được phát hiện; tài sản bị đánh rơi, bỏ quên; gia súc, gia cầm bị thất lạc, vật nuôi dưới nước di chuyển tự nhiên; hoặc trường hợp chiếm hữu ngay tình, công khai, liên tục không có tranh chấp theo quy định tại Điều 236 Bộ luật Dân sự 2015.

3. Quyền sở hữu tài sản có chấm dứt trong trường hợp chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu của mình hay không?

Căn cứ chấm dứt quyền sở hữu được quy định tại Điều 237 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:

Căn cứ chấm dứt quyền sở hữu

Quyền sở hữu chấm dứt trong trường hợp sau đây:

1. Chủ sở hữu chuyển quyền sở hữu của mình cho người khác.

2. Chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu của mình.

3. Tài sản đã được tiêu dùng hoặc bị tiêu hủy.

4. Tài sản bị xử lý để thực hiện nghĩa vụ của chủ sở hữu.

5. Tài sản bị trưng mua.

6. Tài sản bị tịch thu.

7. Tài sản đã được xác lập quyền sở hữu cho người khác theo quy định của Bộ luật này.

8. Trường hợp khác do luật quy định.

Như vậy, trong trường hợp chủ sở hữu từ bỏ quyền sở hữu của mình thì quyền sở hữu tài sản chấm dứt.

Theo đó, tại Điều 239 Bộ luật Dân sự 2015 quy định việc từ bỏ quyền sở hữu như sau:

Chủ sở hữu có thể tự chấm dứt quyền sở hữu đối với tài sản của mình bằng cách tuyên bố công khai hoặc thực hiện hành vi chứng tỏ việc mình từ bỏ quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản đó.
Đối với tài sản mà việc từ bỏ tài sản đó có thể gây hại đến trật tự, an toàn xã hội, ô nhiễm môi trường thì việc từ bỏ quyền sở hữu phải tuân theo quy định của pháp luật.

III. Giải đáp một số câu hỏi tư vấn về quyền sở hữu tài sản

1. Thời điểm xác lập quyền sở hữu tài sản

Theo quy định tại Điều 161 Bộ luật Dân sự 2015 về thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản như sau:

Điều 161. Thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản

1. Thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản thực hiện theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan; trường hợp luật không có quy định thì thực hiện theo thỏa thuận của các bên; trường hợp luật không quy định và các bên không có thỏa thuận thì thời điểm xác lập quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản là thời điểm tài sản được chuyển giao.

Thời điểm tài sản được chuyển giao là thời điểm bên có quyền hoặc người đại diện hợp pháp của họ chiếm hữu tài sản.

2. Trường hợp tài sản chưa được chuyển giao mà phát sinh hoa lợi, lợi tức thì hoa lợi, lợi tức thuộc về bên có tài sản chuyển giao, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Theo đó, thời điểm xác lập quyền sở hữu tài sản được xác định theo quy định tại Điều 161 Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể như sau:

Ưu tiên áp dụng quy định pháp luật: Trước hết, thời điểm xác lập quyền sở hữu sẽ tuân theo các quy định của Bộ luật Dân sự hoặc các luật chuyên ngành có liên quan. Ví dụ, đối với tài sản thừa kế, quyền sở hữu được xác lập từ thời điểm mở thừa kế; đối với tài sản do chuyển nhượng, là thời điểm hoàn tất việc chuyển giao.
Trường hợp không có quy định pháp luật: Nếu pháp luật không quy định cụ thể thì sẽ căn cứ vào thỏa thuận giữa các bên để xác định thời điểm chuyển quyền sở hữu.
Trường hợp không có quy định và không có thỏa thuận: Khi cả pháp luật và các bên đều không có quy định cụ thể, thì quyền sở hữu được xác lập tại thời điểm tài sản được chuyển giao. Cụ thể, đây là lúc bên nhận hoặc người đại diện hợp pháp của họ bắt đầu chiếm hữu tài sản.

Ngoài ra, nếu trong thời gian chờ chuyển giao mà tài sản phát sinh hoa lợi, lợi tức, thì khoản này sẽ thuộc về bên có trách nhiệm giao tài sản, trừ khi có thỏa thuận khác.

Như vậy, để xác định chính xác thời điểm phát sinh quyền sở hữu tài sản, cần xét đến quy định pháp luật chuyên ngành, nội dung thỏa thuận giữa các bên và thời điểm chuyển giao thực tế tài sản. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp, phân chia quyền lợi và bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp.

2. Nếu có rủi ro về tài sản thì ai là người chịu?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, trách nhiệm chịu rủi ro đối với tài sản phụ thuộc vào thời điểm chuyển giao quyền sở hữu tài sản, được xác định như sau:

* Thời điểm chuyển giao quyền sở hữu

Theo Điều 62 Luật Thương mại 2005, quyền sở hữu tài sản được chuyển từ bên bán sang bên mua kể từ thời điểm tài sản được chuyển giao, trừ khi pháp luật hoặc các bên có thỏa thuận khác.

Theo Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 161), thời điểm chuyển giao tài sản là lúc bên có quyền hoặc người đại diện hợp pháp chiếm hữu tài sản.

* Các trường hợp đặc biệt về chuyển giao quyền sở hữu và rủi ro:

Hàng hóa dùng thử (Điều 452 Bộ luật Dân sự 2015): Mặc dù tài sản đã được giao và bên mua dùng thử, quyền sở hữu vẫn thuộc về bên bán cho đến khi bên mua đồng ý mua và thanh toán. Do đó, rủi ro vẫn do bên bán chịu trong giai đoạn dùng thử.
Hàng hóa mua trả chậm, trả dần (Điều 453 Bộ luật Dân sự 2015): Quyền sở hữu vẫn thuộc bên bán cho đến khi bên mua trả đủ tiền. Rủi ro do bên bán chịu nếu tài sản chưa thanh toán hết.
Tài sản phải đăng ký quyền sở hữu (ô tô, xe máy, tàu thủy…): Quyền sở hữu chỉ chuyển khi hoàn tất thủ tục đăng ký sang tên. Rủi ro chuyển giao cho bên mua sau khi đăng ký.
Bất động sản: Thời điểm chuyển giao quyền sở hữu là khi bàn giao tài sản, giao nhận chứng từ pháp lý và hoàn thành nghĩa vụ thanh toán; hoặc hoàn tất đăng ký quyền sở hữu. Rủi ro sẽ chuyển giao cho bên nhận quyền sở hữu sau thời điểm này.

* Nguyên tắc chịu rủi ro:

Trước thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, bên đang sở hữu tài sản chịu rủi ro.
Sau khi chuyển giao quyền sở hữu hợp pháp, rủi ro thuộc về bên nhận quyền sở hữu, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Tóm lại, ai chịu rủi ro khi tài sản gặp sự cố phụ thuộc vào thời điểm quyền sở hữu được chuyển giao theo quy định pháp luật và thỏa thuận giữa các bên. Việc xác định rõ thời điểm chuyển giao rất quan trọng để phân định trách nhiệm rủi ro một cách chính xác.

3. Bị người khác chiếm đoạt tài sản thì xử lý như thế nào?

Căn cứ Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 có quy định như sau:

Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền.
Tin báo về tội phạm là thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo với cơ quan có thẩm quyền hoặc thông tin về tội phạm trên phương tiện thông tin đại chúng.
Kiến nghị khởi tố là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiến nghị bằng văn bản và gửi kèm theo chứng cứ, tài liệu liên quan cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có thẩm quyền xem xét, xử lý vụ việc có dấu hiệu tội phạm.
Tố giác, tin báo về tội phạm có thể bằng lời hoặc bằng văn bản.
Người nào cố ý tố giác, báo tin về tội phạm sai sự thật thì tuỳ tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của luật.

Căn cứ khoản 2 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định về trách nhiệm tiếp nhận và thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố như sau:

Cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố gồm:
Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố;
Cơ quan, tổ chức khác tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm.

Thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố:

Cơ quan điều tra giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo thẩm quyền điều tra của mình;
Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo thẩm quyền điều tra của mình;
Viện kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong trường hợp phát hiện Cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà Viện kiểm sát đã yêu cầu bằng văn bản nhưng không được khắc phục.

Đồng thời căn cứ Điều 5 Thông tư liên tịch 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC có quy định về trách nhiệm tiếp nhận, thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm như sau:

Các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm:
Cơ quan điều tra;
Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra;
Viện kiểm sát các cấp;
Các cơ quan, tổ chức quy định tại điểm b khoản 2 Điều 145 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 gồm: Công an xã, phường, thị trấn, Đồn Công an, Trạm Công an; Tòa án các cấp; Cơ quan báo chí và các cơ quan, tổ chức khác.

Thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm:

Các cơ quan quy định tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều này, trừ Đội An ninh ở Công an huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương (sau đây viết gọn là Đội An ninh Công an cấp huyện) có thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo thẩm quyền điều tra của mình.

Viện kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trong trường hợp phát hiện Cơ quan điều tra, Cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong hoạt động kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm hoặc có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm mà Viện kiểm sát đã yêu cầu bằng văn bản nhưng sau 15 ngày kể từ ngày cơ quan đang thụ lý, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm nhận văn bản yêu cầu mà không được khắc phục.

Căn cứ khoản 4 Điều 163 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định về thẩm quyền điều tra như sau:

Cơ quan điều tra có thẩm quyền điều tra những vụ án hình sự mà tội phạm xảy ra trên địa phận của mình. Trường hợp tội phạm được thực hiện tại nhiều nơi khác nhau hoặc không xác định được địa điểm xảy ra tội phạm thì việc điều tra thuộc thẩm quyền của Cơ quan điều tra nơi phát hiện tội phạm, nơi bị can cư trú hoặc bị bắt.

Khi phát hiện mình bị lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bạn có quyền gửi đơn tố giác đến các cơ quan điều tra có thẩm quyền như công an cấp quận, huyện, thị xã nơi bạn thường trú hoặc tạm trú, viện kiểm sát các cấp, Tòa án hoặc bất kỳ cơ quan nào có liên quan tại nơi xảy ra hoặc phát hiện tội phạm, hoặc nơi cư trú của người thực hiện hành vi phạm tội.

4. Người đang giữ tài sản có quyền trở thành chủ sở hữu không?

Dựa trên Điều 228 Bộ luật Dân sự 2015, người đang giữ tài sản chỉ có thể trở thành chủ sở hữu trong trường hợp tài sản đó là tài sản vô chủ hoặc tài sản không xác định được chủ sở hữu. Cụ thể:

Với động sản vô chủ, người phát hiện hoặc người đang quản lý tài sản đó có quyền sở hữu, trừ khi có quy định khác của pháp luật.
Với bất động sản vô chủ, quyền sở hữu thuộc về Nhà nước.
Nếu người phát hiện tài sản không xác định được chủ sở hữu phải thông báo cho cơ quan có thẩm quyền và sau 1 năm (động sản) hoặc 5 năm (bất động sản) mà không có ai nhận thì quyền sở hữu sẽ được xác lập như trên.

Như vậy, việc người giữ tài sản trở thành chủ sở hữu chỉ xảy ra khi đáp ứng đủ các điều kiện và thủ tục pháp lý quy định về tài sản vô chủ hoặc tài sản không rõ chủ sở hữu.

5. Tài sản chưa được đăng ký sở hữu thì có được pháp luật bảo vệ không?

Tài sản chưa được đăng ký sở hữu vẫn được pháp luật bảo vệ quyền sở hữu, trừ trường hợp luật có quy định riêng yêu cầu phải đăng ký mới được bảo vệ. Theo Bộ luật Dân sự 2015, quyền sở hữu phát sinh và được bảo vệ kể từ khi người sở hữu chiếm hữu, sử dụng tài sản hợp pháp, dù chưa thực hiện thủ tục đăng ký. Tuy nhiên, với những tài sản bắt buộc phải đăng ký (như bất động sản, ô tô, tàu thuyền), việc đăng ký là căn cứ xác lập quyền sở hữu hợp pháp và giúp bảo vệ quyền lợi rõ ràng hơn khi có tranh chấp. Vì vậy, dù chưa đăng ký, chủ sở hữu vẫn có quyền pháp lý, nhưng đăng ký sẽ tăng tính bảo đảm và minh bạch cho tài sản.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về quyền sở hữu tài sản

NP Law cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên sâu trong việc vay vốn ngân hàng, hỗ trợ soạn thảo và rà soát hợp đồng vay vốn, đảm bảo các điều khoản rõ ràng, minh bạch và phù hợp pháp luật. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm giúp khách hàng hiểu rõ quyền và nghĩa vụ, phòng ngừa rủi ro phát sinh, đồng thời tư vấn các thủ tục, quy định pháp lý liên quan để quá trình vay vốn diễn ra thuận lợi, an toàn và hiệu quả.