Sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng thì xử lý thế nào?

Trong hoạt động gia công, việc sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng theo thỏa thuận là rủi ro thường gặp, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của bên đặt gia công và uy tín của doanh nghiệp.

I. Thực trạng liên quan đến sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng

Trong thực tiễn thực hiện hợp đồng gia công, tình trạng sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng theo thỏa thuận diễn ra khá phổ biến, đặc biệt trong các lĩnh vực như may mặc, cơ khí, linh kiện điện tử và hàng tiêu dùng. Nhiều sản phẩm sau khi hoàn thiện không bảo đảm yêu cầu về kỹ thuật, mẫu mã, độ an toàn hoặc công năng sử dụng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh của bên đặt gia công.

Nguyên nhân của thực trạng này thường xuất phát từ việc bên nhận gia công không tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng nguyên vật liệu không đạt chuẩn hoặc thiếu sự kiểm soát chất lượng trong quá trình sản xuất. Bên cạnh đó, hợp đồng gia công chưa quy định rõ tiêu chí chất lượng, phương thức nghiệm thu và trách nhiệm xử lý sản phẩm không đạt yêu cầu cũng là yếu tố làm gia tăng rủi ro tranh chấp giữa các bên.

II. Khái niệm về sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng

Việc xác định thế nào là sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng có ý nghĩa quan trọng trong quá trình thực hiện và giải quyết tranh chấp hợp đồng gia công. Đây là cơ sở để làm rõ trách nhiệm của bên nhận gia công, quyền của bên đặt gia công cũng như các hậu quả pháp lý phát sinh khi chất lượng sản phẩm không đạt yêu cầu.

1. Sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng là gì?

Sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng được hiểu là sản phẩm sau khi hoàn thiện không phù hợp với các yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật, mẫu mã, công năng hoặc các tiêu chí khác đã được các bên thỏa thuận trong hợp đồng gia công. Trường hợp hợp đồng không quy định cụ thể, chất lượng sản phẩm sẽ được xác định theo tiêu chuẩn thông thường hoặc theo quy định của pháp luật có liên quan.

Việc không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng có thể thể hiện ở nhiều mức độ khác nhau, từ sai sót nhỏ ảnh hưởng đến giá trị sử dụng cho đến lỗi nghiêm trọng khiến sản phẩm không thể sử dụng đúng mục đích đã thỏa thuận.

2. Tiêu chuẩn nào được dùng để xác định sản phẩm gia công đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng?

Tiêu chuẩn xác định chất lượng sản phẩm gia công trước hết được căn cứ vào nội dung hợp đồng gia công, bao gồm các thỏa thuận về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy cách, mẫu mã, bản vẽ, thông số kỹ thuật hoặc mẫu sản phẩm đã được phê duyệt. 

Ngoài ra, các tiêu chuẩn này còn có thể được xác định theo tiêu chuẩn công bố áp dụng, tiêu chuẩn ngành, tiêu chuẩn quốc gia hoặc các quy định pháp luật chuyên ngành có liên quan.

Trong trường hợp các bên không có thỏa thuận cụ thể, chất lượng sản phẩm gia công được xác định theo tiêu chuẩn thông thường của loại sản phẩm đó, bảo đảm khả năng sử dụng đúng mục đích và đáp ứng yêu cầu hợp lý của bên đặt gia công.

3. Có thể xác định sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng sau khi đã nghiệm thu không?

Trong một số trường hợp, mặc dù sản phẩm đã được nghiệm thu nhưng sau đó mới phát hiện các lỗi tiềm ẩn hoặc khiếm khuyết kỹ thuật mà tại thời điểm nghiệm thu chưa thể nhận biết được. Khi đó, nếu chứng minh được lỗi xuất phát từ quá trình gia công và thuộc trách nhiệm của bên nhận gia công, bên đặt gia công vẫn có quyền yêu cầu xử lý theo thỏa thuận hợp đồng và quy định pháp luật.

Việc phát hiện sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng sau nghiệm thu thường gắn liền với nghĩa vụ bảo hành, khắc phục sự cố hoặc bồi thường thiệt hại, tùy thuộc vào tính chất lỗi và thỏa thuận cụ thể giữa các bên.

III. Quy định của pháp luật liên quan đến sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng

Khi sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, việc xác định trách nhiệm và quyền của các bên không chỉ căn cứ vào nội dung hợp đồng đã ký kết mà còn phải tuân thủ các quy định của pháp luật về gia công và trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ hợp đồng. Những quy định này là cơ sở pháp lý quan trọng để giải quyết tranh chấp phát sinh trong thực tiễn.

1. Khi nào một sản phẩm bị coi là không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng?

Theo Điều 543 Bộ luật Dân sự năm 2015, đối tượng của hợp đồng gia công là vật được xác định trước theo mẫu, theo tiêu chuẩn mà các bên thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định.

Như vậy, một sản phẩm gia công được coi là không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng khi không phù hợp với chất lượng, quy cách, mẫu mã, tiêu chuẩn kỹ thuật đã được các bên thỏa thuận trong hợp đồng gia công. Trường hợp hợp đồng không quy định cụ thể, sản phẩm phải đáp ứng tiêu chuẩn thông thường, phù hợp với mục đích sử dụng và yêu cầu hợp lý của bên đặt gia công.

Ngoài ra, sản phẩm cũng bị coi là không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng nếu không tuân thủ các tiêu chuẩn bắt buộc theo quy định pháp luật chuyên ngành, dù các bên không có thỏa thuận cụ thể về vấn đề này trong hợp đồng.

2. Có bắt buộc phải giám định để xác định sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng không?

Pháp luật hiện hành không bắt buộc trong mọi trường hợp phải giám định để xác định sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng. Tuy nhiên, trong trường hợp các bên có tranh chấp về chất lượng sản phẩm hoặc không thống nhất được nguyên nhân phát sinh lỗi, việc giám định thông qua tổ chức giám định có thẩm quyền là căn cứ quan trọng để làm rõ tình trạng sản phẩm và xác định trách nhiệm của bên nhận gia công.

Kết luận giám định thường được Tòa án, Trọng tài thương mại xem xét như một nguồn chứng cứ quan trọng khi giải quyết tranh chấp.

3. Trách nhiệm của bên nhận gia công đối với sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng được quy định ra sao?

Theo Điều 546 quy định nghĩa vụ của bên nhận gia công như sau: 

• Bảo quản nguyên vật liệu do bên đặt gia công cung cấp.
• Báo cho bên đặt gia công biết để đổi nguyên vật liệu khác, nếu nguyên vật liệu không bảo đảm chất lượng; từ chối thực hiện gia công, nếu biết hoặc phải biết việc sử dụng nguyên vật liệu có thể tạo ra sản phẩm nguy hại cho xã hội.
• Giao sản phẩm cho bên đặt gia công đúng số lượng, chất lượng, phương thức, thời hạn và địa điểm đã thỏa thuận.
• Giữ bí mật thông tin về quy trình gia công và sản phẩm tạo ra.
• Chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, trừ trường hợp sản phẩm không bảo đảm chất lượng do nguyên vật liệu mà bên đặt gia công cung cấp hoặc do sự chỉ dẫn không hợp lý của bên đặt gia công.
• Hoàn trả nguyên vật liệu còn lại cho bên đặt gia công sau khi hoàn thành hợp đồng.

Vì vậy, khi sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng do lỗi của mình, bên nhận gia công phải chịu trách nhiệm pháp lý tương ứng, bao gồm nghĩa vụ khắc phục, bồi thường thiệt hại và các hậu quả pháp lý khác theo thỏa thuận và quy định của pháp luật.

4. Pháp luật quy định thế nào về việc yêu cầu sửa chữa, thay thế sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng?

Theo khoản 1, khoản 3 Điều 545 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên đặt gia công có quyền nhận sản phẩm gia công theo đúng số lượng, chất lượng, phương thức, thời hạn và địa điểm đã thỏa thuận; trường hợp sản phẩm không bảo đảm chất lượng mà bên đặt gia công đồng ý nhận sản phẩm và yêu cầu sửa chữa nhưng bên nhận gia công không thể sửa chữa được trong thời hạn thỏa thuận thì bên đặt gia công có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Như vậy, pháp luật trao cho bên đặt gia công quyền chủ động lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp khi sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, đồng thời buộc bên nhận gia công phải chịu trách nhiệm sửa chữa, thay thế hoặc bồi thường thiệt hại nếu không thực hiện đúng nghĩa vụ đã cam kết.

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng

Trong thực tiễn thực hiện hợp đồng gia công, không phải lúc nào các bên cũng thỏa thuận đầy đủ, rõ ràng về tiêu chuẩn chất lượng và cách thức xử lý sản phẩm không đạt yêu cầu. Vì vậy, việc làm rõ các vấn đề pháp lý thường gặp dưới đây sẽ giúp các bên chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

1. Trường hợp hợp đồng không quy định rõ chất lượng, xử lý sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng ra sao?

Khi hợp đồng gia công không quy định cụ thể về tiêu chuẩn chất lượng, việc xử lý sản phẩm gia công không đạt yêu cầu sẽ căn cứ vào quy định của pháp luật và tiêu chuẩn thông thường của loại sản phẩm đó. 

Bên nhận gia công vẫn có trách nhiệm giao sản phẩm bảo đảm khả năng sử dụng đúng mục đích và phù hợp với yêu cầu hợp lý của bên đặt gia công. 

Trường hợp sản phẩm không đáp ứng yêu cầu này, bên đặt gia công có quyền yêu cầu sửa chữa, gia công lại hoặc áp dụng các biện pháp pháp lý khác theo quy định.

2. Trường hợp hợp đồng không quy định rõ tiêu chuẩn, làm sao xác định sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng?

Trong trường hợp không có thỏa thuận cụ thể về tiêu chuẩn chất lượng, việc xác định sản phẩm không đạt chất lượng có thể dựa trên tiêu chuẩn thông thường của thị trường, tiêu chuẩn ngành, tiêu chuẩn quốc gia hoặc các quy định pháp luật chuyên ngành có liên quan. 

Khi phát sinh tranh chấp, kết luận giám định của tổ chức giám định có thẩm quyền thường là căn cứ quan trọng để xác định sản phẩm gia công có đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng hay không.

3. Bên đặt gia công có những quyền gì theo pháp luật khi nhận sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng?

Theo khoản 1, khoản 3 Điều 545 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên đặt gia công có quyền nhận sản phẩm gia công theo đúng số lượng, chất lượng, phương thức, thời hạn và địa điểm đã thỏa thuận; trường hợp sản phẩm không bảo đảm chất lượng mà bên đặt gia công đồng ý nhận sản phẩm và yêu cầu sửa chữa nhưng bên nhận gia công không thể sửa chữa được trong thời hạn thỏa thuận thì bên đặt gia công có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Do đó, khi nhận sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, bên đặt gia công có quyền yêu cầu bên nhận gia công sửa chữa, gia công lại hoặc thay thế sản phẩm trong thời hạn hợp lý. Trường hợp bên nhận gia công không thực hiện hoặc thực hiện không đạt yêu cầu, bên đặt gia công có quyền hủy bỏ hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng, yêu cầu bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp pháp lý khác theo quy định của pháp luật.

4. Sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng có làm phát sinh trách nhiệm hành chính hoặc hình sự không?

Trong đa số trường hợp, việc sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng chủ yếu làm phát sinh trách nhiệm dân sự giữa các bên. 

Tuy nhiên, nếu hành vi vi phạm liên quan đến sản phẩm gây mất an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng con người hoặc vi phạm quy định về quản lý chất lượng hàng hóa, bên vi phạm còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật. 

Ví dụ theo khoản 2 Điều 76 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi đặt gia công hoặc nhận gia công hàng cấm, hàng hóa lưu thông trong nước bị áp dụng biện pháp khẩn cấp cấm lưu thông, tạm ngừng lưu thông theo quy định. Hay một số tội theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi năm 2017, 2025 như tội sản xuất buôn bán hàng giả (Điều 192), tội sản xuất buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (Điều 193);...

5. Trường hợp chỉ một phần sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, pháp luật xử lý như thế nào?

Trường hợp chỉ một phần sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, bên đặt gia công có quyền yêu cầu bên nhận gia công khắc phục đối với phần sản phẩm không đạt yêu cầu, đồng thời nhận và thanh toán đối với phần sản phẩm đạt tiêu chuẩn theo thỏa thuận. 

Nếu phần sản phẩm không đạt chất lượng ảnh hưởng nghiêm trọng đến mục đích của hợp đồng, bên đặt gia công vẫn có thể yêu cầu hủy bỏ hợp đồng hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại tương ứng.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về sản phẩm gia công không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng

Các tranh chấp liên quan đến chất lượng sản phẩm gia công thường đòi hỏi sự am hiểu sâu về pháp luật hợp đồng, pháp luật thương mại cũng như kỹ năng đánh giá chứng cứ và xử lý tranh chấp. Việc được luật sư giàu kinh nghiệm của NPLaw tư vấn và hỗ trợ sẽ giúp bạn xác định đúng căn cứ pháp lý, lựa chọn phương án xử lý phù hợp, hạn chế rủi ro và bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình thương lượng hoặc giải quyết tranh chấp tại cơ quan có thẩm quyền.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.