Sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động và trách nhiệm của người quản lý.
Trong thực tế hoạt động doanh nghiệp, không ít trường hợp sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc hoặc không thuộc phạm vi hoạt động của công ty. Hành vi này có thể dẫn đến vi phạm pháp luật lao động, ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động và phát sinh trách nhiệm pháp lý cho người quản lý. Việc hiểu rõ quy định liên quan đến sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc sẽ giúp doanh nghiệp phòng tránh rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
I. Thực trạng liên quan đến sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc
Trong nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty nhỏ và vừa, việc Giám đốc hoặc người quản lý cấp cao sử dụng nhân viên của công ty để tham gia các dự án mang tính cá nhân hoặc không thuộc phạm vi hoạt động của doanh nghiệp vẫn xảy ra. Những công việc này có thể bao gồm hỗ trợ kinh doanh riêng, quản lý tài sản cá nhân, tham gia dự án đầu tư ngoài công ty hoặc thực hiện các nhiệm vụ không liên quan đến hợp đồng lao động đã ký kết.
Thực trạng này thường xuất phát từ sự nhầm lẫn giữa quyền điều hành doanh nghiệp và quyền sử dụng nguồn lực cho mục đích cá nhân, hoặc do nhân viên e ngại vị trí của người quản lý nên không dám từ chối. Tuy nhiên, việc sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc có thể làm phát sinh tranh chấp lao động, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý cho cả doanh nghiệp lẫn người quản lý nếu không tuân thủ đúng quy định pháp luật.
II. Khái niệm về sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc
Để đánh giá đúng tính hợp pháp của hành vi này, trước hết cần hiểu rõ bản chất và các dấu hiệu nhận biết việc sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc trong thực tế doanh nghiệp. Nội dung dưới đây sẽ giúp làm rõ khái niệm, biểu hiện và những tác động có thể phát sinh đối với người lao động.
1. Sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc là gì?
Sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc là việc người quản lý, người đại diện theo pháp luật hoặc Giám đốc doanh nghiệp yêu cầu người lao động thực hiện các công việc không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh của công ty, mà nhằm mục đích cá nhân hoặc dự án riêng của chính Giám đốc.
Trong trường hợp này, người lao động vẫn đang làm việc theo hợp đồng lao động với công ty, nhưng thời gian, công sức hoặc nguồn lực lao động lại bị điều chuyển để phục vụ lợi ích riêng của cá nhân quản lý.
Nếu việc điều chuyển này không được thỏa thuận trong hợp đồng lao động, không có sự đồng ý của người lao động hoặc không phục vụ mục tiêu chung của doanh nghiệp, thì có thể bị xem là sử dụng lao động sai mục đích, vi phạm quyền lợi của người lao động và nguyên tắc quản lý doanh nghiệp.
2. Những dấu hiệu nào cho thấy nhân viên đang bị sử dụng cho dự án riêng của Giám đốc?
Một số dấu hiệu cho thấy nhân viên đang bị sử dụng cho dự án riêng của Giám đốc có thể nhận biết qua các biểu hiện sau:
- Công việc được giao không liên quan đến hoạt động của công ty: Nhân viên bị yêu cầu thực hiện các nhiệm vụ phục vụ dự án cá nhân, doanh nghiệp khác hoặc hoạt động kinh doanh riêng của Giám đốc.
- Không có văn bản điều chuyển hoặc thỏa thuận hợp lệ: Việc phân công công việc không được ghi nhận trong hợp đồng lao động, phụ lục hợp đồng hoặc quyết định điều chuyển theo quy định của pháp luật.
- Thực hiện công việc ngoài phạm vi chức danh, vị trí đã ký kết: Nhân viên bị yêu cầu làm những công việc hoàn toàn khác với mô tả công việc, chuyên môn hoặc vị trí đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động.
- Sử dụng thời gian làm việc của công ty cho mục đích cá nhân của Giám đốc: Nhân viên phải làm việc tại địa điểm riêng, dự án riêng hoặc cho doanh nghiệp khác của Giám đốc trong giờ làm việc chính thức.
- Chi phí và nguồn lực không được hạch toán cho công ty: Công việc mà nhân viên thực hiện không liên quan đến doanh thu, hợp đồng hoặc kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp, nhưng vẫn tiêu tốn thời gian và nguồn lực của công ty.
Nếu xuất hiện nhiều dấu hiệu trên cùng lúc, người lao động hoặc cổ đông có thể xem xét đây là hành vi sử dụng lao động sai mục đích, cần được kiểm tra và xử lý theo quy định pháp luật.
3. Sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc có ảnh hưởng đến quyền lợi người lao động không?
Việc sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc có thể xâm phạm quyền lợi người lao động nếu không đúng hợp đồng hoặc không có sự thỏa thuận.
Theo Điều 5 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền:
- Làm việc theo nội dung đã thỏa thuận trong hợp đồng;
- Hưởng lương phù hợp với công việc;
- Được bảo đảm điều kiện làm việc hợp pháp;
- Từ chối công việc có nguy cơ hoặc trái quy định.
Vì vậy, nếu Giám đốc tự ý điều nhân viên sang làm việc cho dự án riêng, không liên quan đến hoạt động của công ty, thì có thể:
- Vi phạm nội dung hợp đồng lao động;
- Ảnh hưởng đến tiền lương, chế độ;
- Xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người lao động.
Trong trường hợp này, người lao động có quyền khiếu nại, yêu cầu bố trí đúng công việc hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng theo quy định pháp luật.
III. Quy định của pháp luật liên quan đến sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc
Để bảo đảm quyền lợi của người lao động và tránh việc lạm dụng quyền quản lý, pháp luật lao động Việt Nam có những quy định cụ thể về phạm vi sử dụng lao động, nghĩa vụ của người sử dụng lao động và điều kiện điều chuyển công việc. Những quy định này là cơ sở để xác định việc sử dụng nhân viên của công ty cho dự án riêng của Giám đốc có hợp pháp hay không.
1. Giám đốc có được phép sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc hay không?
Theo Điều 6 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động có quyền bố trí, quản lý, điều hành và giám sát lao động; tuy nhiên đồng thời phải thực hiện đúng hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và các thỏa thuận hợp pháp khác với người lao động.
Do đó, Giám đốc không được tự ý sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng nếu công việc đó không thuộc nội dung hợp đồng lao động, không phục vụ lợi ích của doanh nghiệp hoặc không có sự thỏa thuận hợp pháp với người lao động. Hành vi này có thể bị coi là vi phạm nghĩa vụ của người sử dụng lao động theo khoản 2 Điều 6 Bộ luật Lao động 2019, vì không thực hiện đúng thỏa thuận trong hợp đồng và không bảo đảm quyền lợi của người lao động.
Ngược lại, việc điều động nhân viên chỉ được coi là hợp pháp khi công việc phục vụ hoạt động của doanh nghiệp, phù hợp với hợp đồng lao động hoặc có sự thỏa thuận rõ ràng, minh bạch với người lao động theo quy định của pháp luật.
2. Trường hợp nào sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc vẫn được coi là hợp pháp?
Việc sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc chỉ được coi là hợp pháp trong những trường hợp có sự thỏa thuận rõ ràng và hợp pháp với người lao động.
Theo khoản 2 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có nghĩa vụ thực hiện hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và các thỏa thuận hợp pháp khác. Vì vậy, nếu công việc thuộc dự án riêng của Giám đốc đã được quy định trong hợp đồng lao động, hoặc hai bên có thỏa thuận bổ sung hợp pháp, thì việc bố trí nhân viên thực hiện công việc đó không bị coi là vi phạm pháp luật.
Ngược lại, nếu Giám đốc tự ý điều động nhân viên làm việc cho dự án riêng, không liên quan đến hoạt động của công ty và không có sự thỏa thuận hợp pháp, thì hành vi này có thể bị coi là vi phạm nghĩa vụ của người sử dụng lao động và xâm phạm quyền lợi của người lao động.
3. Pháp luật hiện hành quy định như thế nào về việc điều chuyển nhân viên làm công việc không thuộc phạm vi hợp đồng?
Theo Điều 29 Bộ luật Lao động 2019, việc điều chuyển người lao động làm công việc không đúng với nội dung hợp đồng lao động chỉ được thực hiện trong những trường hợp và điều kiện nhất định.
Thứ nhất, về điều kiện điều chuyển
Người sử dụng lao động chỉ được tạm thời chuyển người lao động làm công việc khác khi có các lý do như: thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, sự cố điện nước, tai nạn lao động, hoặc do nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Các trường hợp “nhu cầu sản xuất, kinh doanh” phải được quy định rõ trong nội quy lao động của doanh nghiệp.
Thứ hai, về thời gian điều chuyển
Thời gian điều chuyển không được quá 60 ngày làm việc cộng dồn trong một năm.
Nếu muốn điều chuyển quá thời hạn này, doanh nghiệp phải có sự đồng ý bằng văn bản của người lao động.
Thứ ba, về nghĩa vụ thông báo và bố trí công việc
Khi điều chuyển, người sử dụng lao động phải:
- Thông báo trước cho người lao động ít nhất 03 ngày làm việc;
- Nêu rõ thời hạn làm việc tạm thời;
- Bố trí công việc phù hợp với sức khỏe và giới tính của người lao động.
Thứ tư, về tiền lương khi điều chuyển
Người lao động được trả lương theo công việc mới. Nếu mức lương công việc mới thấp hơn lương cũ thì:
- Trong 30 ngày làm việc đầu tiên, người lao động vẫn được giữ nguyên mức lương cũ;
- Sau đó, lương công việc mới không được thấp hơn 85% mức lương cũ và không thấp hơn mức lương tối thiểu.
Pháp luật cho phép doanh nghiệp điều chuyển người lao động làm công việc khác so với hợp đồng, nhưng chỉ trong trường hợp cần thiết, có thời hạn rõ ràng, phải thông báo trước và đảm bảo quyền lợi về tiền lương. Nếu không đáp ứng các điều kiện này, việc điều chuyển có thể bị coi là trái pháp luật.
4. Trách nhiệm pháp lý của Giám đốc khi sử dụng nhân viên công ty cho dự án riêng được xác định như thế nào?
Trách nhiệm pháp lý của Giám đốc khi sử dụng nhân viên công ty để phục vụ dự án riêng được xác định rõ trên cả phương diện quản trị doanh nghiệp và quan hệ lao động.
Theo Điều 13 Luật Doanh nghiệp 2020, Giám đốc (người đại diện theo pháp luật) có nghĩa vụ thực hiện quyền và nhiệm vụ được giao trung thực, cẩn trọng, vì lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; đồng thời phải trung thành với lợi ích của doanh nghiệp, không được lạm dụng chức vụ, quyền hạn để sử dụng nhân lực, tài sản, thông tin, bí quyết hoặc cơ hội kinh doanh của công ty nhằm tư lợi cá nhân. Trường hợp Giám đốc sử dụng nhân viên công ty cho dự án riêng gây thiệt hại cho doanh nghiệp, thì phải chịu trách nhiệm cá nhân và bồi thường thiệt hại phát sinh.
Bên cạnh đó, theo khoản 2 Điều 6 Bộ luật Lao động 2019, với tư cách là người sử dụng lao động, Giám đốc có nghĩa vụ thực hiện đúng hợp đồng lao động, tôn trọng danh dự, quyền lợi của người lao động và bảo đảm việc bố trí công việc đúng thỏa thuận. Việc tự ý điều động nhân viên làm việc cho dự án riêng, không thuộc phạm vi hợp đồng và không có sự thỏa thuận hợp pháp, có thể bị coi là vi phạm nghĩa vụ của người sử dụng lao động.
IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc
Dưới đây là những câu hỏi thường gặp xoay quanh việc Giám đốc sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng, kèm theo cách hiểu và vận dụng pháp luật nhằm giúp doanh nghiệp và người lao động nhận diện đúng rủi ro pháp lý và hướng xử lý phù hợp.
1. Sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc có thể bị coi là sử dụng sai mục đích nguồn lực lao động không?
Có. Nếu Giám đốc sử dụng nhân viên của công ty để phục vụ dự án cá nhân, không liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp và không có thỏa thuận hợp pháp với người lao động, hành vi này có thể bị coi là sử dụng lao động sai mục đích, thậm chí vi phạm pháp luật lao động.
Theo khoản 6 Điều 8 Bộ luật Lao động 2019, pháp luật nghiêm cấm các hành vi lừa gạt, cưỡng bức hoặc lợi dụng người lao động để thực hiện hành vi trái pháp luật hoặc bóc lột sức lao động. Vì vậy, việc ép buộc hoặc lợi dụng vị trí quản lý để điều nhân viên làm việc cho mục đích cá nhân có thể bị xem là hành vi trái quy định này.
Do đó, người sử dụng lao động chỉ được phân công công việc phù hợp với hợp đồng lao động và phục vụ hoạt động của doanh nghiệp; nếu sử dụng cho mục đích riêng, Giám đốc có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.
2. Nhân viên có quyền từ chối khi bị yêu cầu làm việc cho dự án riêng của Giám đốc hay không?
Có. Người lao động chỉ có nghĩa vụ thực hiện công việc đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động và phục vụ hoạt động hợp pháp của doanh nghiệp. Nếu bị yêu cầu làm việc cho dự án riêng của Giám đốc, không thuộc phạm vi công việc đã giao, người lao động có quyền từ chối.
Theo điểm d khoản 1 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền làm việc theo thỏa thuận, không bị cưỡng bức lao động và được bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Ngoài ra, người lao động còn có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu quyền lợi bị xâm phạm.
Vì vậy, khi yêu cầu công việc không liên quan đến nhiệm vụ trong hợp đồng hoặc phục vụ mục đích cá nhân của Giám đốc, người lao động hoàn toàn có quyền từ chối để bảo vệ quyền lợi của mình.
3. Việc sử dụng nhân viên công ty cho dự án riêng có cần sự đồng ý của người lao động không?
Có. Bắt buộc phải có sự đồng ý của người lao động.
Theo điểm a khoản 1 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền tự do lựa chọn việc làm và không bị cưỡng bức lao động. Công việc người lao động phải thực hiện chỉ giới hạn trong nội dung đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động và phục vụ hoạt động của doanh nghiệp.
Vì vậy, việc điều động nhân viên tham gia dự án riêng, mục đích cá nhân của Giám đốc chỉ hợp pháp khi:
- Người lao động đồng ý rõ ràng; và
- Có thỏa thuận cụ thể về công việc, thời gian, tiền lương hoặc lợi ích tương ứng.
Nếu không có sự đồng ý, việc ép buộc thực hiện là trái pháp luật và xâm phạm quyền của người lao động.
4. Nhân viên có quyền yêu cầu trả lương riêng khi sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc không?
Theo điểm b khoản 1 Điều 5 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền hưởng lương phù hợp với công việc trên cơ sở thỏa thuận với người sử dụng lao động. Tiền lương phải gắn với công việc, chức danh, điều kiện lao động và thỏa thuận trong hợp đồng lao động.
Vì vậy, cần phân biệt hai trường hợp:
Trường hợp 1: Công việc thuộc phạm vi hợp đồng lao động
Nếu nhân viên được phân công thực hiện công việc phục vụ cho hoạt động của công ty, kể cả theo chỉ đạo của Giám đốc, và công việc đó nằm trong phạm vi nhiệm vụ theo hợp đồng lao động hoặc nội quy công ty, thì tiền lương đã được tính trong mức lương thỏa thuận. Khi đó, nhân viên không có quyền yêu cầu trả lương riêng, trừ khi có thỏa thuận làm thêm giờ hoặc phụ cấp theo quy định.
Trường hợp 2: Công việc phục vụ dự án cá nhân của Giám đốc, không liên quan đến hoạt động của công ty
Nếu Giám đốc sử dụng nhân viên công ty để làm việc cho dự án riêng, mang tính cá nhân, không thuộc phạm vi công việc đã thỏa thuận trong hợp đồng lao động, thì:
- Công việc đó không phải nghĩa vụ bắt buộc của người lao động.
- Nếu người lao động đồng ý thực hiện, thì đây được xem là một thỏa thuận công việc riêng.
- Người lao động có quyền yêu cầu trả thù lao hoặc tiền lương riêng cho phần công việc này, trên cơ sở thỏa thuận.
Ngoài ra, nếu việc sử dụng nhân viên cho mục đích cá nhân của Giám đốc mà không có sự đồng ý hoặc không trả thù lao, hành vi đó có thể bị xem là trái với nguyên tắc trả lương theo thỏa thuận và quyền lợi của người lao động theo Bộ luật Lao động.
Nhân viên có quyền yêu cầu trả lương riêng nếu bị yêu cầu làm việc cho dự án cá nhân của Giám đốc mà công việc đó không nằm trong phạm vi hợp đồng lao động hoặc nhiệm vụ của công ty. Ngược lại, nếu công việc thuộc nhiệm vụ đã thỏa thuận, thì tiền lương được tính theo hợp đồng và quy định nội bộ.
5. Sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty không?
Việc sử dụng nhân viên của công ty để làm dự án riêng của Giám đốc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh, vì nguồn lực lao động của doanh nghiệp bị phân tán khỏi các nhiệm vụ phục vụ mục tiêu chung của công ty. Trong khi công ty vẫn phải chi trả tiền lương và các chi phí liên quan cho người lao động, kết quả công việc lại không mang lại giá trị cho doanh nghiệp, dẫn đến giảm năng suất, tăng chi phí và làm suy giảm hiệu quả kinh doanh tổng thể. Do đó, hành vi này tiềm ẩn rủi ro về quản trị và không bảo đảm lợi ích của công ty.
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLAW khi có vấn đề về sử dụng nhân viên của công ty để làm việc cho dự án riêng của Giám đốc
Việc sử dụng nhân viên công ty cho mục đích cá nhân của người quản lý có thể phát sinh nhiều rủi ro pháp lý liên quan đến quan hệ lao động, trách nhiệm của người quản lý và quyền lợi của người lao động. Khi tìm đến NPLAW, khách hàng sẽ được đội ngũ luật sư có kinh nghiệm trực tiếp phân tích tình huống cụ thể, xác định đúng quy định pháp luật áp dụng và đưa ra phương án xử lý phù hợp, hạn chế tranh chấp và thiệt hại. NPLAW không chỉ tư vấn quy định pháp luật mà còn hỗ trợ xây dựng quy chế nội bộ, hợp đồng lao động và giải pháp quản trị để bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp và người lao động, giúp hoạt động công ty ổn định, minh bạch và đúng pháp luật.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLAW để được tư vấn ngay.
