Sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn và nguy cơ đình chỉ kinh doanh

Ngành chế tác kim hoàn là một lĩnh vực kinh doanh đặc thù, đòi hỏi sự tinh xảo, tính chính xác cao và chịu sự quản lý khắt khe của Nhà nước. Hãng luật NPLaw nhận thấy rằng, trong quá trình vận hành xưởng gia công, nhiều cơ sở kinh doanh vì muốn tiết kiệm chi phí nhân sự nên đã sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu về các khía cạnh pháp lý và rủi ro xoay quanh vấn đề nhân sự trong hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.

I. Theo quy định mới nhất, chứng chỉ nghề kim hoàn có phải là điều kiện bắt buộc để duy trì giấy phép sản xuất vàng trang sức?

Trước khi đánh giá các rủi ro liên quan đến lao động, chúng ta cần làm rõ mối liên hệ giữa bằng cấp nhân sự và điều kiện duy trì giấy phép hoạt động của một doanh nghiệp kim hoàn.

Căn cứ theo Điều 5 Nghị định 24/2012/NĐ-CP quy định về điều kiện hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ, doanh nghiệp phải đáp ứng hai điều kiện cốt lõi: một là được thành lập theo quy định của pháp luật, hai là có địa điểm, cơ sở vật chất và các trang thiết bị cần thiết phục vụ cho hoạt động sản xuất. Hiện nay chưa có quy định cụ thể về vấn đề bắt buộc toàn bộ nhân sự trực tiếp chế tác phải sở hữu chứng chỉ nghề kim hoàn cấp quốc gia thì doanh nghiệp mới được cấp hoặc duy trì Giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất từ Ngân hàng Nhà nước.

Nghĩa là, luật chuyên ngành về quản lý vàng không lấy văn bằng nghề của thợ làm rào cản xin giấy phép. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp luật lao động, chất lượng sản phẩm và an toàn vệ sinh lao động, hành vi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn (thợ chưa qua đào tạo nghề nghiệp bài bản) lại tiềm ẩn những rủi ro vi phạm pháp luật cực kỳ lớn, có thể dẫn đến các quyết định xử phạt hành chính làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động kinh doanh.

Tóm lại, dù không phải là điều kiện cơ bản trong hồ sơ cấp phép của Ngân hàng Nhà nước, nhưng chất lượng tay nghề nhân sự lại chịu sự điều chỉnh chặt chẽ bởi các quy định pháp luật chuyên ngành khác.

II. Tìm hiểu về sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn

Để đánh giá toàn diện những hệ lụy pháp lý, doanh nghiệp cần hiểu rõ bản chất của hành vi này dưới góc độ luật lao động và thương mại.

1. Định nghĩa pháp lý thế nào là hành vi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn trong kinh doanh vàng trang sức?

Theo quy định tại khoản 3 Điều 6 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, có thể hiểu chứng chỉ nghề là văn bản công nhận trình độ kỹ năng thực hành của người lao động sau khi hoàn thành một khóa đào tạo sơ cấp hoặc trung cấp. Hành vi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn được hiểu là việc cơ sở kinh doanh ký kết hợp đồng lao động, giao việc chế tác, đúc, nung, xi mạ kim loại quý cho những cá nhân chỉ học việc truyền tay, chưa từng trải qua các khóa đào tạo chính quy và chưa được cấp chứng nhận kỹ năng nghề nghiệp hợp pháp.

Tóm lại, việc sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn phản ánh tình trạng người lao động trực tiếp tham gia các công đoạn kỹ thuật trong ngành kim hoàn nhưng chưa được đào tạo và công nhận kỹ năng nghề theo quy định pháp luật. Điều này không chỉ làm gia tăng rủi ro về chất lượng sản phẩm và an toàn lao động mà còn có thể khiến cơ sở kinh doanh bị đánh giá là không bảo đảm điều kiện hoạt động trong lĩnh vực vàng trang sức, mỹ nghệ.

2. Trách nhiệm của chủ cơ sở kinh doanh trong việc kiểm soát nhân sự để tránh tình trạng sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn?

Theo điểm a khoản 2 Điều 16 Bộ luật Lao động 2019 yêu cầu việc sử dụng lao động phải thông qua giao kết hợp đồng lao động hợp pháp. Do đó, chủ cơ sở kinh doanh vàng phải:

• Kiểm tra trình độ chuyên môn của thợ;
• Lưu trữ hồ sơ đào tạo;
• Tổ chức huấn luyện an toàn lao động;
• Trang bị bảo hộ lao động;
• Ký kết hợp đồng đúng quy định.

Khi tiếp nhận nhân sự cho khâu chế tác có sử dụng hóa chất độc hại và máy móc nhiệt độ cao, chủ cơ sở mang trách nhiệm bắt buộc phải rà soát hồ sơ, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Nếu tuyển dụng thợ học việc, cơ sở phải tuân thủ quy định về đào tạo nghề tại doanh nghiệp tại Điều 61 Bộ luật Lao động 2019 chứ không được giao phó ngay các công đoạn phức tạp, nguy hiểm cho người chưa có chứng chỉ năng lực. Nếu để xảy ra tai nạn lao động hoặc sai phạm trong sản xuất do sử dụng lao động không đủ năng lực thì chủ cơ sở vẫn là người chịu trách nhiệm chính trước pháp luật.

Vì vậy, việc kiểm soát nhân sự không chỉ là vấn đề quản trị nội bộ mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với cơ sở kim hoàn.

3. Tại sao việc sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn lại được coi là hành vi không đảm bảo điều kiện kinh doanh ngành nghề có điều kiện?

Mặc dù Nghị định 24/2012/NĐ-CP không bắt buộc cần phải có chứng chỉ kim hoàn của thợ, nhưng căn cứ theo khoản 1 Điều 16 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 (được sửa đổi bởi Điểm b Khoản 10 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025), người sản xuất, bán hàng phải có nghĩa vụ tuân thủ các điều kiện bảo đảm chất lượng. 

Vàng trang sức đòi hỏi tỷ lệ hao hụt và hàm lượng tuổi vàng (18K, 24K) cực kỳ chuẩn xác theo khoản 1 Điều 6 Thông tư 22/2013/TT-BKHCN. Việc sử dụng lao động không qua đào tạo rất dễ dẫn đến sai lệch hàm lượng trong quá trình nung nấu. Khi đó, nếu Quản lý thị trường kiểm tra chất lượng sản phẩm lưu thông và phát hiện tuổi vàng không đạt chuẩn do tay nghề thợ yếu kém, doanh nghiệp sẽ bị xử phạt về lỗi vi phạm chất lượng hàng hóa. Vì vậy, nhân sự tay nghề cao chính là tấm khiên bảo vệ chất lượng sản phẩm và hạn chế rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp kim hoàn.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn

Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động lao động và đào tạo nghề quy định rất rõ về điều kiện cấp chứng chỉ cũng như chế tài xử lý.

1. Điều kiện để một thợ kim hoàn được cấp chứng chỉ hành nghề hợp pháp là gì?

Căn cứ theo khoản 3 Điều 6 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025, để sở hữu chứng chỉ sơ cấp nghề kim hoàn hoặc trình độ cao hơn, người học phải hoàn thành chương trình đào tạo tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được cấp phép hoạt động. Người học phải vượt qua kỳ thi kiểm tra, sát hạch đánh giá năng lực lý thuyết về tính chất kim loại, kỹ năng thực hành chế tác, và đặc biệt là kiến thức về an toàn lao động trong môi trường xử lý hóa chất (axit, xianua). Chỉ khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn, người lao động mới được cấp Chứng chỉ sơ cấp nghề hoặc Bằng tốt nghiệp tương ứng.

Vì vậy, chứng chỉ nghề kim hoàn không chỉ là căn cứ xác nhận tay nghề chuyên môn mà còn thể hiện người lao động đã được đào tạo bài bản về kỹ thuật chế tác và an toàn lao động trong môi trường đặc thù của ngành kim hoàn. Đây cũng là cơ sở quan trọng giúp doanh nghiệp chứng minh năng lực nhân sự và hạn chế rủi ro pháp lý khi sử dụng lao động trong hoạt động sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ.

2. Thẩm quyền thanh tra và xử lý vi phạm đối với hành vi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn thuộc về đơn vị nào?

Tại Điều 14 Nghị định 12/2022/NĐ-CP nêu về việc vi phạm quy định về đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề thuộc Chương II của Nghị định này. Tiếp đó,  thẩm quyền thanh tra, kiểm tra và ra quyết định xử phạt đối với các vi phạm về đào tạo nghề và sử dụng lao động thuộc về các cơ quan có thẩm quyền sau đây tùy theo tính chất, mức độ vi phạm :

• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có quyền phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 5.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội quy định tại Chương II (theo khoản 1 Điều 48 Nghị định 12/2022/NĐ-CP).
• Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có quyền Phạt tiền đến 75.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội quy định tại Chương II (theo điểm b khoản 3 Điều 48 Nghị định 12/2022/NĐ-CP).
• Thanh tra viên lao động, người được giao nhiệm vụ thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành đang thi hành công vụ có quyền phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền đến 500.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Chương II (theo khoản 1 Điều 49 Nghị định 12/2022/NĐ-CP).)
• Chánh Thanh tra Sở Nội vụ (sau sáp nhập) có quyền Phạt tiền đến 37.500.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội quy định tại Chương II (theo điểm b khoản 2 Điều 49 Nghị định 12/2022/NĐ-CP).
• Chánh thanh tra Bộ Nội vụ (sau sáp nhập) có quyền Phạt tiền đến 75.000.000 đồng đối với hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội quy định tại Chương II (theo điểm b khoản 3 Điều 49 Nghị định 12/2022/NĐ-CP).

3. Hình thức xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn được quy định cụ thể tại nghị định nào?

Hiện nay, pháp luật về quản lý hoạt động kinh doanh vàng không có quy định bắt buộc thợ kim hoàn phải có “chứng chỉ kim hoàn” mới được làm việc. Do đó, cũng không có nghị định nào quy định riêng việc xử phạt hành chính đối với hành vi sử dụng thợ không có chứng chỉ kim hoàn. Tuy nhiên, nếu cơ sở sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ hoạt động không đáp ứng điều kiện sản xuất, sử dụng lao động không đúng quy định hoặc vi phạm về đăng ký kinh doanh, thuế, an toàn lao động thì vẫn có thể bị xử phạt theo các nghị định chuyên ngành tương ứng.

Ví dụ: căn cứ vào Khoản 1 Điều 25 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, nếu doanh nghiệp không tổ chức huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động cho những người thợ không bằng cấp này (đặc biệt trong môi trường độc hại), doanh nghiệp sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng tùy thuộc vào số lượng người lao động vi phạm.

IV. Những câu hỏi thường gặp liên quan đến sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn

Thực tiễn kinh doanh luôn phát sinh những bài toán khó về quản trị nhân sự và xử lý rủi ro mà các chủ tiệm vàng thường xuyên vướng mắc.

1. Việc thuê gia công bên ngoài có giúp doanh nghiệp tránh được trách nhiệm khi bên nhận gia công sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn?

Căn cứ Điều 544 BLDS 2015 về nghĩa vụ của bên đặt gia công, không quy định doanh nghiệp giao nguyên liệu (bên đặt gia công) có quyền can thiệp trực tiếp vào nhân sự của bên nhận gia công. Theo khoản 5 Điều 546 BLDS 2015 quy định Bên nhận gia công phải chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm, trừ trường hợp sản phẩm không bảo đảm chất lượng do nguyên vật liệu mà bên đặt gia công cung cấp hoặc do sự chỉ dẫn không hợp lý của bên đặt gia công. 

Nếu doanh nghiệp chứng minh được bên nhận gia công sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn gây kém chất lượng, hao hụt vàng hoặc sai lệch tuổi vàng, thì bên nhận gia công chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo điểm a khoản 2 Điều 34 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. Ngược lại, nếu doanh nghiệp và các bên không chứng minh được thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại sẽ thuộc về doanh nghiệp (Tổ chức, cá nhân trực tiếp cung cấp sản phẩm, hàng hóa cho người tiêu dùng) theo khoản 3 Điều 34 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023. 

2. Mức phạt tiền cụ thể cho hành vi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn đối với hộ kinh doanh là bao nhiêu?

Hiện nay chưa có quy định cụ thể về vấn đề xử phạt trực tiếp đối với hành vi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn. Tuy nhiên, do hoạt động kinh doanh, chế tác vàng trang sức là ngành nghề kinh doanh có điều kiện vô cùng khắt khe, nếu việc sử dụng đội ngũ thợ không qua đào tạo, không có chứng chỉ dẫn đến việc cơ sở không đáp ứng được các tiêu chuẩn, điều kiện bắt buộc theo quy định, cơ quan quản lý nhà nước sẽ tiến hành xử lý hộ kinh doanh dựa trên lỗi vi phạm về điều kiện đăng ký kinh doanh vàng.

Cụ thể, căn cứ theo Điểm a khoản 8 Điều 28 Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, hành vi không chấp hành các quy định của pháp luật về điều kiện kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ sẽ bị áp dụng chế tài phạt tiền. Đồng thời, căn cứ theo điểm a khoản 3 Điều 5 Nghị định 340/2025/NĐ-CP, mức phạt tiền quy định tại Điều 28 là mức phạt áp dụng đối với cá nhân. Do đó, nếu hộ kinh doanh cá thể vi phạm các điều kiện hoạt động kinh doanh vàng này, hộ kinh doanh sẽ bị áp dụng mức phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 400.000.000 đồng (mức phạt này sẽ nhân đôi thành 600.000.000 đồng đến 800.000.000 đồng nếu chủ thể vi phạm là tổ chức, doanh nghiệp).

3. Có được phép tạm dừng hoạt động để khắc phục lỗi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn sau khi bị lập biên bản?

Nếu doanh nghiệp nhận thấy đội ngũ thợ hiện tại không đáp ứng đủ tiêu chuẩn an toàn lao động và có nguy cơ bị đình chỉ hoạt động từ Sở Nội vụ (sau sáp nhập), doanh nghiệp hoàn toàn có quyền chủ động tạm ngừng kinh doanh. Căn cứ theo Điều 206 Luật Doanh nghiệp 2020, doanh nghiệp phải thông báo bằng văn bản cho Cơ quan đăng ký kinh doanh chậm nhất là 03 ngày làm việc trước ngày tạm ngừng. Trong thời gian tạm ngừng này, doanh nghiệp có thể đưa thợ đi học để lấy chứng chỉ sơ cấp nghề hoặc tham gia các khóa huấn luyện an toàn lao động bắt buộc.

Tóm lại, việc chủ động tạm ngừng hoạt động để khắc phục lỗi sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn được xem là giải pháp cần thiết nhằm giảm thiểu rủi ro bị áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn từ cơ quan chức năng. Đồng thời, đây cũng là khoảng thời gian quan trọng để doanh nghiệp rà soát lại điều kiện nhân sự, bổ sung đào tạo nghề và hoàn thiện các yêu cầu pháp lý cần thiết trước khi tiếp tục hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức.

4. Tiệm vàng chỉ sửa chữa nhỏ cho khách có bắt buộc phải có chứng chỉ để không bị quy là sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn?

Hoạt động sửa chữa nhỏ (đánh bóng, nong/nén ni, hàn nối) mang tính chất dịch vụ thương mại thông thường, không phải là quy trình sản xuất, nấu đúc công nghiệp. Hiện nay chưa có quy định bắt buộc mọi thợ sửa chữa vàng nhỏ lẻ phải có chứng chỉ nghề kim hoàn. Vì vậy, dù hiện nay pháp luật chưa bắt buộc thợ sửa chữa vàng nhỏ lẻ phải có chứng chỉ nghề kim hoàn, việc đào tạo bài bản và quản lý tay nghề vẫn là yếu tố rất quan trọng để bảo đảm chất lượng dịch vụ, hạn chế tranh chấp bồi thường và tránh các rủi ro phát sinh trong quá trình sửa chữa tài sản có giá trị cao của khách hàng.

5. Vi phạm quy định về an toàn lao động phát sinh từ việc sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn chưa qua đào tạo bài bản?

Chế tác vàng phải sử dụng nhiều hóa chất nguy hiểm như axit nitric, dung dịch xianua để xi mạ. Căn cứ khoản 3 Điều 14 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người quản lý, người lao động làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động bắt buộc phải tham dự khóa huấn luyện và được cấp thẻ an toàn. Việc tuyển thợ tay ngang, không chứng chỉ mà bỏ qua bước cấp thẻ an toàn này sẽ khiến doanh nghiệp vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Nếu xảy ra tai nạn cháy nổ hoặc ngộ độc hóa chất, chủ cơ sở có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội vi phạm quy định về an toàn lao động theo Điều 295 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Vì thế, nâng cao năng lực cho đội ngũ chế tác vừa là trách nhiệm pháp lý, vừa là đạo đức kinh doanh nhằm bảo vệ tính mạng con người và tài sản doanh nghiệp.

V. Bạn đang lo lắng về rủi ro đình chỉ kinh doanh do sử dụng thợ không chứng chỉ kim hoàn, hãy liên hệ NPLaw để được tư vấn phương án xử lý tối ưu nhất?

Rủi ro pháp lý xoay quanh việc quản lý lao động trong môi trường sản xuất kim loại quý là hiện hữu và có thể dẫn đến những hệ lụy tài chính khổng lồ. Để vận hành xưởng chế tác an toàn, việc chỉ nắm rõ luật doanh nghiệp là chưa đủ, mà còn đòi hỏi sự am hiểu tường tận về pháp luật lao động và quy chuẩn đào tạo nghề.

Hãng luật NPLaw cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên sâu về pháp luật lao động và tuân thủ doanh nghiệp. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi sẽ hỗ trợ cơ sở kim hoàn rà soát lại toàn bộ quy trình tuyển dụng, soạn thảo hợp đồng lao động, hợp đồng đào tạo nghề chặt chẽ, đồng thời hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện các thủ tục đăng ký huấn luyện an toàn vệ sinh lao động theo đúng quy định. NPLaw cam kết mang đến những giải pháp phòng ngừa rủi ro toàn diện, giúp doanh nghiệp an tâm phát triển sản xuất mà không vướng bận các cáo buộc vi phạm từ cơ quan quản lý nhà nước.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.