Thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình: khái niệm và cách xử lý theo quy định

Trong quá trình triển khai các dự án xây dựng, việc tuân thủ đúng quy trình trong hợp đồng thi công đóng vai trò then chốt nhằm đảm bảo chất lượng công trình, an toàn lao động và tiến độ dự án. Do vậy, việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình có thể để lại hậu quả nghiêm trọng cho các bên liên quan. Bài viết dưới đây của NPLaw sẽ cung cấp cho bạn những quy định mới nhất về vấn đề này. 

I. Thực trạng liên quan đến thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình

Việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình đang diễn ra khá phổ biến trong lĩnh vực xây dựng tại Việt Nam. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các tranh chấp liên quan tới hợp đồng xây dựng trong tương lai.

Theo đó, việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình có thể kéo theo những hệ quả sau: 

• Hệ quả pháp lý: Nguy cơ phải đối diện với trách nhiệm dân sự (bồi thường thiệt hại hoặc phạt vi phạm do chậm tiến độ thi công….) hoặc bị kéo vào tranh chấp pháp lý kéo dài để bảo vệ quyền lợi. 
• Hệ quả kinh tế: Phát sinh thêm chi phí sửa chữa, thi công lại,... để thực hiện đúng quy trình. 
• Hệ quả khác: Việc thực hiện thi công không đúng quy trình còn có thể ảnh hưởng tới uy tín của nhà thầu thi công; ảnh hưởng tới chất lượng công trình, rủi ro về an toàn lao động,...

Tóm lại, trước thực trạng ngày càng phổ biến của việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình và những hậu quả của hành vi này gây ra, pháp luật hiện nay ngày càng thắt chặt những quy định liên quan tới vấn đề này. 

II. Khái niệm về thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình

Để quý bạn đọc hiểu rõ hơn về thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình, phần này NPLaw sẽ đưa ra định nghĩa, các hành vi và ảnh hưởng của việc thực hiện hành vi này đến chất lượng công trình. 

1. Thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình là gì?

Trước hết, để nắm được bản chất và áp dụng chính xác các quy định liên quan, quý bạn đọc cần xác định thế nào là thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình. 

Căn cứ vào các quy định liên quan tại Luật Xây dựng năm 2014, sửa đổi bổ sung bởi Luật Xây dựng năm 2020, có thể hiểu: Thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình là việc các bên thực hiện hoạt động thi công không tuân thủ các trình tự, yêu cầu và nghĩa vụ được quy định trong hệ thống pháp luật chuyên ngành. 

Nói cách khác, đây là hành vi làm sai, làm thiếu hoặc làm khác so với các bước, thủ tục và yêu cầu bắt buộc trong quá trình thi công, dẫn đến không bảo đảm chất lượng, an toàn và tiến độ của công trình.

2. Những hành vi nào được coi là thi công không đúng quy trình trong hợp đồng xây dựng?

Hiện nay pháp luật không có quy định cụ thể liệt kê những hành vi được coi là thi công không đúng quy trình trong hợp đồng xây dựng. Tuy nhiên, căn cứ trên thực tế thực hiện và các quy định tại Nghị định 16/2022/NĐ-CP, có thể đưa ra một số hành vi thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình bao gồm: 

• Thi công khi chưa có giấy phép xây dựng hoặc sai với nội dung của giấy phép. 
• Sử dụng vật liệu, phương pháp thi công, biện pháp an toàn không đúng thiết kế hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng. 
• Không thực hiện đầy đủ các khâu giám sát thi công, kiểm tra, nghiệm thu, kiểm định chất lượng, thanh toán,... theo điều khoản tại hợp đồng xây dựng. 
• Không đảm bảo đủ nhân lực, thiết bị,... đáp ứng điều kiện theo hợp đồng xây dựng. 
• Không tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về thi công xây dựng. 

Trên đây là một số hành vi không thực hiện thi công đúng quy trình thường gặp trên thực tế. Ngoài ra, tùy từng trường hợp cụ thể mà các hành vi này có thể diễn biến phức tạp hơn. 

3. Việc thi công không đúng quy trình có ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng công trình?

Thi công không đúng quy trình không chỉ ảnh hưởng tới quyền lợi trực tiếp của nhà thầu, chủ đầu tư mà còn kéo theo sự sụt giảm của chất lượng công trình. Cụ thể: 

• Giảm tuổi thọ và độ bền công trình: Các sai sót về kỹ thuật, vật liệu có thể làm giảm khả năng chịu lực của kết cấu, dẫn đến nứt, lún,... công trình.
• Mất an toàn: Gây nguy hiểm cho người sử dụng và các công trình lân cận.
• Tăng chi phí sửa chữa và khắc phục: Chủ đầu tư phải chịu chi phí lớn cho việc kiểm định, sửa chữa, hoặc phá dỡ làm lại.
• Chậm tiến độ: Việc khắc phục sai sót, kiểm định lại chất lượng sẽ làm kéo dài thời gian thi công, ảnh hưởng đến kế hoạch khai thác, sử dụng công trình.

Có thể thấy, việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới chất lượng công trình. 

III. Quy định của pháp luật liên quan đến thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình

Để quý bạn đọc hiểu rõ hơn về vấn đề thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình, phần dưới đây NPLaw sẽ đi sâu phân tích các quy định pháp luật liên quan đến vấn đề này. 

1. Pháp luật hiện hành quy định thế nào về nghĩa vụ của nhà thầu trong việc tuân thủ quy trình thi công?

Để làm cơ sở giải quyết các tranh chấp về sau và là căn cứ để thực hiện đúng, pháp luật hiện hành đã quy định cụ thể về nghĩa vụ của nhà thầu trong việc tuân thủ quy trình thi công. 

Theo đó, Khoản 2 Điều 113 Luật Xây dựng năm 2014, được sửa đổi bổ sung bởi Khoản 42 Điều 1 Luật Xây dựng sửa đổi 2020 quy định về nghĩa vụ của nhà thầu thi công xây dựng trong việc tuân thủ quy trình như sau: 

• Chỉ được nhận thầu thi công xây dựng, công việc phù hợp với điều kiện năng lực hoạt động xây dựng của mình và thực hiện theo đúng hợp đồng đã ký kết (điểm a khoản 2). 
• Lập và trình chủ đầu tư chấp thuận biện pháp thi công, trong đó quy định cụ thể biện pháp bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường (điểm b khoản 2). 
• Thi công xây dựng theo đúng thiết kế, tiêu chuẩn áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm chất lượng, tiến độ, an toàn và bảo vệ môi trường (điểm c khoản 2).
• Chịu trách nhiệm về chất lượng, nguồn gốc của vật tư, nguyên liệu, vật liệu, thiết bị, sản phẩm xây dựng do mình cung cấp sử dụng vào công trình (điểm e khoản 2). 
• Lập bản vẽ hoàn công, tham gia nghiệm thu công trình (điểm h khoản 2). 
• Bảo hành công trình (điểm i khoản 2). 

Việc quy định rõ về nghĩa vụ tuân thủ quy trình thi công của nhà thầu sẽ là cơ sở vững chắc để xác định trách nhiệm pháp lý về sau. 

2. Pháp luật quy định thế nào về trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi thi công không đúng quy trình gây ảnh hưởng đến chất lượng công trình?

Điểm k khoản 2 Điều 113 Luật Xây dựng năm 2014 có quy định về vấn đề nghĩa vụ bồi thường thiệt hại như sau: “Bồi thường thiệt hại khi vi phạm hợp đồng, sử dụng vật liệu không đúng chủng loại, không bảo đảm yêu cầu theo thiết kế được duyệt, thi công không bảo đảm chất lượng, gây ô nhiễm môi trường và hành vi vi phạm khác do mình gây ra”. 

Đồng thời, tại điểm a khoản 3 Điều 146 Luật Xây dựng năm 2014, sửa đổi bổ sung bởi Luật Xây dựng năm 2020 cũng quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại của bên nhận thầu trong trường hợp: “Chất lượng công việc không bảo đảm với thỏa thuận trong hợp đồng hoặc kéo dài thời hạn hoàn thành do lỗi của bên nhận thầu gây ra”. 

Như vậy, khi thi công không đúng quy trình gây ảnh hưởng đến chất lượng công trình, bên thầu có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho chủ đầu tư hoặc bên giao thầu. 

3. Nhà thầu có thể bị xử phạt vi phạm hành chính như thế nào khi thi công sai quy trình?

Trước hậu quả nghiêm trọng của hành vi thực hiện thi công không đúng quy trình, pháp luật hiện hành đã đưa ra các quy định xử phạt vi phạm hành chính nhằm mục đích răn đe.

Theo đó, Nghị định 16/2022/NĐ-CP quy định về trách nhiệm hành chính khi thi công sai quy trình như sau: 

• Vi phạm quy định về lựa chọn tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xây dựng: phạt tiền từ 60 - 120 triệu đồng tùy trường hợp cụ thể (Điều 7). 
• Vi phạm quy định về hoạt động kiến trúc: phạt tiền từ 60 - 80 triệu đồng đối với một trong các hành vi như lập hồ sơ thiết kế kiến trúc và xây dựng không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia,.... (khoản 2 Điều 11). 
• Vi phạm quy định về thi công xây dựng công trình: phạt tiền từ 10 - 100 triệu đồng tùy các hành vi cụ thể như không tổ chức lập hồ sơ hoàn thành công trình xây dựng….(Điều 17). 
• Vi phạm quy định về nghiệm thu công trình xây dựng: phạt tiền từ 20 - 120 triệu đồng (Điều 18). 
• Vi phạm quy định về điều kiện năng lực hoạt động xây dựng: phạt tiền từ 10 - 70 triệu đồng (Điều 24). 
• Vi phạm quy định về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tiêu chuẩn áp dụng, sử dụng số liệu, tài liệu trong hoạt động xây dựng: phạt tiền từ 20 - 60 triệu đồng (Điều 26). 
• Vi phạm quy định về thi công xây dựng công trình: phạt tiền từ 10 - 80 triệu đồng (Điều 33). 

Trên đây là một số trách nhiệm hành chính mà chủ thể có hành vi thi công không đúng quy trình phải gánh chịu. Trên thực tế, tùy vào hành vi cụ thể mà mức xử phạt được áp dụng có thể khác nhau. 

4. Khi xảy ra tranh chấp do thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình, các bên nên giải quyết như thế nào?

Vấn đề được các bên quan tâm khi xảy ra tranh chấp do thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình là cách giải quyết theo đúng quy định pháp luật và hạn chế ảnh hưởng quyền lợi các bên. 

Theo Khoản 8 Điều 146 Luật Xây dựng năm 2014, sửa đổi bổ sung bởi Luật Xây dựng năm 2020 thì việc giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng nói chung và giải quyết tranh chấp do thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình nói riêng được thực hiện như sau:

• Tôn trọng các thỏa thuận hợp đồng và các cam kết trong quá trình thực hiện hợp đồng, bảo đảm bình đẳng và hợp tác
• Các bên hợp đồng có trách nhiệm tự thương lượng giải quyết tranh chấp. Trường hợp các bên hợp đồng không tự thương lượng được thì tranh chấp được giải quyết thông qua hòa giải, trọng tài thương mại hoặc tòa án theo quy định của pháp luật.

Như vậy, khi phát sinh tranh chấp về việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình, các bên nên tự thương lượng với nhau để tìm ra phương án giải quyết tốt nhất. Trường hợp không thể tự thương lượng mới cần sự can thiệp của bên thứ 3 (hòa giải, tòa án hoặc trọng tài). 

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình

Dưới đây là tổng hợp các thắc mắc và phần giải đáp của NPLaw về vấn đề thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình

1. Việc thi công không đúng quy trình có thể bị xem là vi phạm quy định về an toàn lao động trong xây dựng không?

Có thể. Trong một số trường hợp, việc thi công không đúng quy trình có thể xem là vi phạm quy định về an toàn lao động trong xây dựng (Điều 32 Nghị định 16/2022/NĐ-CP). 

Ví dụ: Hành vi không lập, trình chủ đầu tư chấp thuận biện pháp đảm bảo an toàn cho con người, công trình xây dựng, tài sản, thiết bị, phương tiện trong vùng nguy hiểm trong thi công xây dựng công trình (điểm g khoản 2 Điều 32 Nghị định 16/2022/NĐ-CP). 

2. Khi phát hiện thi công sai quy trình, chủ đầu tư có quyền yêu cầu tạm dừng thi công hay chấm dứt hợp đồng không?

Có thể. Theo điểm a khoản 1 Điều 145 và điểm b khoản 2 Điều 145 Luật Xây dựng năm 2014 được hướng dẫn bởi Điều 40 và 41 Nghị định 37/2015/NĐ-CP thì chủ đầu tư có quyền tạm dừng thi công hoặc chấm dứt hợp đồng trong các trường hợp sau: 

• Đối với tạm dừng: Chủ đầu tư có quyền tạm dừng thực hiện hợp đồng xây dựng khi bên nhận thầu không đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn lao động và tiến độ theo hợp đồng đã ký kết 
• Đối với chấm dứt hợp đồng: Chủ đầu tư có quyền chấm dứt thực hiện hợp đồng khi bên nhận thầu từ chối hoặc liên tục không thực hiện công việc theo hợp đồng dẫn đến vi phạm tiến độ thực hiện theo thỏa thuận hợp đồng. 

Như vậy, khi phát hiện thi công sai quy trình, chủ đầu tư có quyền yêu cầu tạm dừng thi công hay chấm dứt hợp đồng. 

3. Việc thi công không đúng quy trình có thể bị xử lý hình sự trong những trường hợp nào?

Căn cứ Bộ Luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung bởi Bộ Luật Hình sự năm 2017, việc thi công không đúng quy trình có thể bị xử lý hình sự trong những trường hợp sau: 

• Tội vi phạm quy định về xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng (Điều 298 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bởi Khoản 100 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017). 
• Tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người (Điều 295 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bởi Khoản 97 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017). 

Tóm lại, khi việc thi công không đúng quy trình đủ cấu thành tội phạm theo các quy định trên thì bên vi phạm phải chịu trách nhiệm hình sự. 

4. Trường hợp thực hiện sai quy trình dẫn đến hư hỏng công trình, các bên nên giải quyết như thế nào?

Căn cứ Điều 145 và Điều 146 Luật Xây dựng năm 2014, sửa đổi bổ sung năm 2020 thì khi thực hiện sau quy trình dẫn đến hư hỏng công trình, các bên có thể giải quyết theo các bước sau: 

• Thông báo bằng văn bản cho bên nhận thầu về việc tạm dừng hợp đồng với lý do thực hiện sau quy trình dẫn đến hư hỏng công trình (khoản 3 Điều 145). 
• Tạm dừng hợp đồng: Chủ đầu tư có quyền tạm dừng thực hiện hợp đồng xây dựng đối với phần công việc bị lỗi, khi nhà thầu không đáp ứng yêu cầu về chất lượng theo hợp đồng đã ký kết (điểm a khoản 1 Điều 145). 
• Yêu cầu sửa chữa: Nhà thầu phải áp dụng biện pháp sửa chữa khi thực hiện sau quy trình (khoản 5 Điều 146). 
• Áp dụng chế tài: Nếu việc hư hỏng công trình gây thiệt hại cho bên chủ đầu tư thì bên này có quyền yêu cầu nhà thầu bồi thường thiệt hại (điểm a khoản 3 Điều 146) hoặc/và phạt vi phạm hợp đồng với mức phạt không quá 12% giá trị phần hợp đồng bị vi phạm với công trình xây dựng sử dụng vốn nhà nước (khoản 2 Điều 146). 
• Giải quyết tranh chấp: Nếu các bên không tự thỏa thuận được phương án khắc phục và bồi thường, tiến hành giải quyết theo các hình thức hòa giải, trọng tài hoặc tòa án (khoản 8 Điều 146). 

Việc giải quyết theo từng bước trên sẽ giúp các bên hạn chế thấp nhất rủi ro khi phát sinh hư hỏng công trình do thực hiện sau quy trình trong hợp đồng. 

5. Việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình có ảnh hưởng đến tiến độ dự án như thế nào?

Việc thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình có ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ dự án. Cụ thể: 

• Tạm dừng thi công: Khi phát hiện sai sót, công việc phải tạm dừng để kiểm tra, đánh giá, và tìm phương án khắc phục (điểm a khoản 1 Điều 145 Luật Xây dựng năm 2014 được hướng dẫn bởi Điều 40 và 41 Nghị định 37/2015/NĐ-CP). 
• Thời gian khắc phục: Việc phá dỡ, sửa chữa, hoặc làm lại phần công việc sai sẽ mất thêm thời gian đáng kể.
• Tranh chấp kéo dài: Nếu xảy ra tranh chấp về trách nhiệm khắc phục và chi phí, việc giải quyết có thể kéo dài, khiến toàn bộ dự án bị đình trệ.

Như vậy, thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình là một trong những nguyên nhân dẫn đến chậm tiến độ dự án. Điều này kéo theo hàng loạt hệ quả xấu, ảnh hưởng tới cả quyền lợi của chủ đầu tư và nhà thầu. 

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NP Law khi có vấn đề về thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình 

Việc tìm luật sư tư vấn, đặc biệt là tại các đơn vị có kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng như NPLaw, sẽ mang lại cho quý khách hàng các lợi ích sau: 

• Phân tích pháp lý chuyên sâu: Luật sư có thể phân tích hợp đồng, hồ sơ thiết kế, và các quy định pháp luật hiện hành để xác định rõ ràng lỗi, trách nhiệm và mức độ vi phạm.
• Đánh giá thiệt hại: Hỗ trợ xác định căn cứ pháp lý và tính toán chính xác mức bồi thường thiệt hại có thể yêu cầu hoặc phải chịu.
• Tư vấn phương án giải quyết tối ưu: Đưa ra các phương án giải quyết tranh chấp từ thương lượng, hòa giải đến khởi kiện Trọng tài hoặc Tòa án, nhằm bảo vệ quyền lợi tối đa cho khách hàng, tiết kiệm thời gian và chi phí. 
• Soạn thảo văn bản pháp lý: Hỗ trợ soạn thảo các văn bản yêu cầu khắc phục, thông báo chấm dứt hợp đồng, đơn khởi kiện, hoặc bản luận cứ bảo vệ tại cơ quan giải quyết tranh chấp. 

Với các ưu điểm trên, NPLaw đang là một trong những đối tác pháp lý hàng đầu với các tổ chức, cá nhân có nhu cầu tư vấn về thực hiện hợp đồng thi công không đúng quy trình. 

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.