Thực phẩm không có nhãn mác là gì?

I. Thực trạng hiện nay của thực phẩm không có nhãn mác

Hiện nay, thực phẩm không có nhãn mác xuất hiện phổ biến trên thị trường, đặc biệt tại các chợ truyền thống, cửa hàng nhỏ lẻ và kênh bán online. Thực trạng này tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người tiêu dùng, bao gồm nguy cơ về chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và sức khỏe. Đồng thời, việc không có nhãn mác cũng gây khó khăn cho cơ quan quản lý trong việc kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm. Nguyên nhân chính là do nhận thức của người bán về pháp luật còn hạn chế, lợi nhuận cao khiến việc gian lận thương mại vẫn diễn ra.

II. Thực phẩm không có nhãn mác là gì?

Để hiểu rõ hơn về các rủi ro và biện pháp xử lý, trước hết cần xác định khái niệm và phạm vi của thực phẩm không có nhãn mác.

1. Tầm quan trọng của thực phẩm không có nhãn mác

Thực phẩm không có nhãn mác dù là “thực trạng tiêu cực”, nhưng việc nhận biết và quản lý nó có tầm quan trọng lớn. Nhãn mác giúp người tiêu dùng biết rõ nguồn gốc, thành phần, hạn sử dụng, từ đó đảm bảo an toàn sức khỏe và quyền lợi khi sử dụng sản phẩm. 

Đồng thời, việc kiểm soát thực phẩm không có nhãn mác giúp cơ quan quản lý ngăn ngừa vi phạm pháp luật, gian lận thương mại và bảo vệ môi trường kinh doanh minh bạch. Do đó, nhận thức về tầm quan trọng của nhãn mác là yếu tố thiết yếu trong quản lý thực phẩm.

2. Cơ quan nào có thẩm quyền xử lý vụ việc liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác?

Theo quy định pháp luật hiện hành, các cơ quan có thẩm quyền xử lý vụ việc liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác tại Việt Nam bao gồm:

• Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế): Chịu trách nhiệm kiểm tra an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước, ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và xử lý vi phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
• Sở Y tế, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, Cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc UBND cấp tỉnh: Thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm trên địa bàn cấp tỉnh, bao gồm việc xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác.
• Ủy ban nhân dân cấp xã, Trạm Y tế xã: Thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm tại cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ trên địa bàn cấp xã.

Ngoài ra, các cơ quan chức năng khác như Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương cũng có thẩm quyền trong việc xử lý vi phạm an toàn thực phẩm thuộc lĩnh vực quản lý của mình.

III. Quy định pháp luật liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác

Để xử lý hiệu quả các vụ việc liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác, cần nắm rõ các quy định pháp luật hiện hành về quản lý, kiểm tra và xử phạt vi phạm trong lĩnh vực này.

1. Quy định cần lưu ý liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác

Khi thực phẩm không có nhãn mác, việc xác định và tuân thủ các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm là rất quan trọng. Dưới đây là các căn cứ pháp lý và quy định liên quan:

- Nghị định số 111/2021/NĐ-CP – Quy định về nhãn hàng hóa

Nghị định này sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa, có hiệu lực từ ngày 15/02/2022. Theo đó, hàng hóa lưu thông trên thị trường phải có nhãn mác đầy đủ, bao gồm thông tin về tên hàng hóa, thành phần, hướng dẫn sử dụng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, và thông tin về nhà sản xuất hoặc phân phối. Việc không có nhãn mác hoặc nhãn mác không đầy đủ là vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ vi phạm.

- Thông tư số 29/2023/TT-BYT – Hướng dẫn ghi nhãn thực phẩm

Thông tư này, ban hành ngày 30/12/2023, hướng dẫn cụ thể về cách ghi thành phần dinh dưỡng, giá trị dinh dưỡng, và các thông tin khác trên nhãn thực phẩm. Việc thực phẩm không có nhãn mác hoặc nhãn mác không đầy đủ sẽ gây khó khăn trong việc kiểm tra chất lượng và an toàn thực phẩm, đồng thời ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng.

- Quyết định số 1246/QĐ-BYT – Hướng dẫn lưu mẫu thức ăn

Đối với các cơ sở chế biến, kinh doanh dịch vụ ăn uống, Quyết định này quy định về việc lưu mẫu thức ăn để kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm. Mẫu thức ăn phải được lưu ít nhất 24 giờ kể từ khi suất ăn được phục vụ. Nếu trong thời gian này không có sự cố xảy ra, có thể tiêu hủy mẫu theo quy định.

- Quy định về kiểm nghiệm thực phẩm

Theo Thông tư số 02/2023/TT-BYT, việc lấy mẫu và kiểm nghiệm thực phẩm phục vụ cho quản lý nhà nước sẽ do cơ quan có thẩm quyền quyết định và chi trả chi phí. Nếu kết quả kiểm nghiệm cho thấy vi phạm về an toàn thực phẩm, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải hoàn trả chi phí lấy mẫu và kiểm nghiệm cho cơ quan kiểm tra, thanh tra.

- Xử lý khi phát hiện thực phẩm không có nhãn mác

• Đối với cơ quan chức năng: Cần kiểm tra, xác minh nguồn gốc, chất lượng và an toàn của thực phẩm. Nếu phát hiện vi phạm, có thể xử lý hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ vi phạm.
• Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh: Cần khẩn trương thực hiện các biện pháp khắc phục, bao gồm việc dán nhãn mác đầy đủ, rõ ràng và đúng quy định.

2. Những vi phạm liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác

Thực phẩm lưu thông trên thị trường nếu không có nhãn mác hoặc nhãn mác không đầy đủ tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người tiêu dùng và vi phạm nghiêm trọng các quy định về an toàn thực phẩm. Các hành vi vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng vào thị trường thực phẩm.

• Kinh doanh thực phẩm không có nhãn mác hoặc nhãn mác không đầy đủ: Bán thực phẩm mà người tiêu dùng không thể biết tên sản phẩm, thành phần, hạn sử dụng hay hướng dẫn sử dụng, dẫn đến rủi ro về an toàn sức khỏe.
• Sản xuất hoặc buôn bán thực phẩm không đúng công bố đã đăng ký: Cung cấp sản phẩm khác với thông tin đã công bố, khiến người tiêu dùng bị hiểu lầm về chất lượng và nguồn gốc thực phẩm.
• Sử dụng nguyên liệu không rõ nguồn gốc, quá hạn hoặc không đảm bảo chất lượng: Dùng nguyên liệu không an toàn trong chế biến, dễ gây ngộ độc hoặc ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
• Kinh doanh thực phẩm khi chưa có hoặc hết hạn Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm: Hoạt động mà không được cấp phép hoặc giấy phép đã hết hạn, vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm.
• Sản xuất, buôn bán thực phẩm giả mạo nhãn mác hoặc bao bì: Dán nhãn, bao bì giả để đánh lừa người tiêu dùng, tạo lợi nhuận bất hợp pháp.
• Không cung cấp đầy đủ thông tin trên nhãn: Thiếu thông tin về xuất xứ, thành phần, hạn sử dụng hoặc hướng dẫn sử dụng khiến người tiêu dùng không thể đánh giá an toàn trước khi sử dụng.

Do đó, việc tuân thủ đầy đủ các quy định về nhãn mác, nguồn gốc và chất lượng thực phẩm là yêu cầu bắt buộc, vừa bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vừa góp phần duy trì sự minh bạch và an toàn trong ngành thực phẩm.

IV. Giải đáp các thắc mắc về thực phẩm không có nhãn mác

Giải đáp những thắc mắc thường gặp về thực phẩm không có nhãn mác, từ các hành vi vi phạm đến rủi ro tiềm ẩn đối với người tiêu dùng.

1. Có bắt buộc lập biên bản hiện trường khi phát hiện thực phẩm không có nhãn mác không?

Việc lập biên bản hiện trường khi phát hiện thực phẩm không có nhãn mác không được quy định cụ thể là bắt buộc trong các văn bản pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, đây là một bước quan trọng trong quy trình xử lý vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm và nhãn hàng hóa, giúp đảm bảo tính pháp lý và minh bạch trong quá trình xử lý vi phạm.

Điều 10 Nghị định số 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa, quy định các nội dung bắt buộc phải thể hiện trên nhãn hàng hóa, bao gồm tên hàng hóa, tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hóa, và xuất xứ hàng hóa.

Trong thực tế, khi phát hiện thực phẩm không có nhãn mác hoặc không rõ nguồn gốc, các cơ quan chức năng thường tiến hành lập biên bản hiện trường để ghi nhận tình trạng vi phạm, làm căn cứ cho việc xử lý vi phạm hành chính. Ví dụ, tại TP.HCM, lực lượng chức năng đã kiểm tra và phát hiện gần 1,3 tấn thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc, không có nhãn mác, và đã lập biên bản hiện trường, ra quyết định xử phạt và buộc tiêu hủy số hàng vi phạm.

2. Có thể yêu cầu giám định độc lập chất lượng khi phát hiện thực phẩm không có nhãn mác không?

Có thể yêu cầu giám định độc lập chất lượng đối với thực phẩm không có nhãn mác, tuy nhiên, việc này cần tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành và thường được thực hiện trong các trường hợp cụ thể.

• Luật An toàn thực phẩm 2010 (Điều 45) quy định rằng việc kiểm nghiệm thực phẩm có thể được thực hiện theo yêu cầu của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm hoặc tổ chức, cá nhân khác có liên quan.
• Nghị định số 15/2018/NĐ-CP hướng dẫn chi tiết thi hành Luật An toàn thực phẩm, trong đó quy định về việc tự công bố sản phẩm và yêu cầu kiểm nghiệm trước khi thực phẩm được phân phối.
• Thông tư 19/2022/TT-BYT ban hành bởi Bộ Y tế, quy định chi tiết về các chỉ tiêu, phương pháp kiểm nghiệm và xác nhận kết quả kiểm nghiệm thực phẩm.

Trong thực tế, khi phát hiện thực phẩm không có nhãn mác hoặc không rõ nguồn gốc, các cơ quan chức năng thường tiến hành kiểm nghiệm để xác định chất lượng và mức độ an toàn của sản phẩm.

3. Thực phẩm không có nhãn mác có vi phạm Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không?

Có, thực phẩm không có nhãn mác có thể vi phạm Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tùy thuộc vào tính chất và mức độ vi phạm cụ thể.

• Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định quyền của người tiêu dùng, bao gồm quyền được thông tin đầy đủ về hàng hóa, dịch vụ trước khi giao dịch.
• Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm đối với tổ chức, cá nhân kinh doanh, trong đó có hành vi cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ.

Nếu thực phẩm không có nhãn mác hoặc nhãn mác không đầy đủ thông tin theo quy định, tổ chức, cá nhân kinh doanh có thể bị xử phạt hành chính theo các mức quy định tại Nghị định số 98/2020/NĐ-CP.

4. Nếu thực phẩm không có nhãn mác bị tuồn ra thị trường gây hại, trách nhiệm thuộc ai?

Khi thực phẩm không có nhãn mác được tuồn ra thị trường và gây hại cho người tiêu dùng, trách nhiệm thuộc về:

• Tổ chức, cá nhân sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm: Theo Điều 6 Luật An toàn thực phẩm 2010, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm có thể bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường và khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật.
• Cơ quan nhà nước có thẩm quyền: Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, như Quản lý thị trường, Công an nhân dân, Thanh tra, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp, có trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.
• Người đứng đầu cơ sở kinh doanh: Theo chỉ đạo của Bộ Y tế, người đứng đầu cơ sở kinh doanh thực phẩm phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm về an toàn thực phẩm, bao gồm việc cung cấp thực phẩm không có nhãn mác gây hại cho người tiêu dùng.

Mỗi chủ thể có vai trò và trách nhiệm cụ thể trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

5. Có được phép bán thanh lý thực phẩm không có nhãn mác không?

Không, việc bán thanh lý thực phẩm không có nhãn mác là hành vi vi phạm pháp luật tại Việt Nam và có thể bị xử lý nghiêm theo quy định hiện hành.

• Điều 5 Luật An toàn thực phẩm 2010 cấm hành vi sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, không có nhãn mác hoặc nhãn mác không đầy đủ thông tin theo quy định.
• Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính đối với hành vi kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, không có nhãn mác, với mức phạt lên đến 100.000.000 đồng đối với cá nhân và 200.000.000 đồng đối với tổ chức.
• Điều 317 Bộ luật Hình sự 2015 quy định xử lý hình sự đối với hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, với mức phạt tiền từ 50 triệu đến 200 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1 đến 5 năm.

Việc bán thanh lý thực phẩm không có nhãn mác là hành vi vi phạm pháp luật và có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự tùy theo mức độ vi phạm. Do đó, các cơ sở kinh doanh cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về nhãn mác và nguồn gốc xuất xứ của thực phẩm để đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng và tránh bị xử lý pháp lý.

V. Bạn đang cần một chuyên gia pháp lý hỗ trợ trong việc thực phẩm không có nhãn mác?

Nếu bạn đang gặp tình huống liên quan đến thực phẩm không có nhãn mác, trách nhiệm pháp lý và quyền lợi của bạn cần được xác định rõ ràng. Trong trường hợp này, bạn có thể liên hệ NPLaw để được hỗ trợ chuyên sâu. NPLaw sẽ tư vấn về:

• Xác định trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm không nhãn mác.
• Hướng dẫn xử lý vi phạm hành chính và các bước bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Đề xuất biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý khi kinh doanh hoặc sử dụng thực phẩm.

Việc liên hệ NPLaw giúp bạn bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đảm bảo tuân thủ pháp luật và xử lý tình huống một cách minh bạch, hiệu quả.