Tìm hiểu quy định về chất bảo quản trong thực phẩm

Tìm hiểu chất bảo quản trong thực phẩm: an toàn, pháp lý, thẩm quyền kiểm tra, quyền người tiêu dùng và giải pháp khi gặp rủi ro sức khỏe.

I. Thực trạng chất bảo quản trong thực phẩm trong giai đoạn hiện nay

Hiện nay, việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm ngày càng phổ biến nhằm kéo dài thời gian bảo quản, đảm bảo màu sắc, mùi vị và hạn chế vi sinh vật gây hại. Tuy nhiên, nhiều sản phẩm trên thị trường vẫn chứa chất bảo quản vượt ngưỡng cho phép hoặc không rõ nguồn gốc, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Nhận thức của người dân về cách kiểm tra và lựa chọn thực phẩm an toàn còn hạn chế. Vì vậy, việc tăng cường quản lý, kiểm tra hàm lượng chất bảo quản và nâng cao ý thức tiêu dùng là vô cùng cần thiết.

II. Tìm hiểu về chất bảo quản trong thực phẩm

Tìm hiểu về chất bảo quản trong thực phẩm giúp người tiêu dùng nhận biết các loại hóa chất, đánh giá mức độ an toàn và tuân thủ quy định pháp luật hiện hành.

1. Chất bảo quản trong thực phẩm là gì?

Theo tiểu mục 3, Mục 1, Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 4-12:2010/BYT về chất bảo quản thực phẩm, chất bảo quản được định nghĩa như sau:

Chất bảo quản là phụ gia thực phẩm được sử dụng với mục đích kéo dài thời hạn sử dụng của sản phẩm bằng cách ngăn chặn sự hư hỏng do ô nhiễm vi sinh vật.

Như vậy, chất bảo quản thực phẩm có thể hiểu là phụ gia giúp kéo dài thời gian bảo quản sản phẩm và ngăn ngừa hư hỏng do vi sinh vật, góp phần đảm bảo an toàn và chất lượng thực phẩm.

2. Chất bảo quản trong thực phẩm có được sử dụng trong sản xuất thực phẩm tại Việt Nam không?

Căn cứ tiểu mục 3, Mục I, Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 4-12:2010/BYT, chất bảo quản được định nghĩa là: Phụ gia thực phẩm được sử dụng với mục đích kéo dài thời hạn sử dụng của sản phẩm bằng cách ngăn chặn sự hư hỏng do ô nhiễm vi sinh vật.

Đồng thời, khoản 13, Điều 2, Luật An toàn thực phẩm 2010 quy định: phụ gia thực phẩm là chất được chủ định đưa vào thực phẩm trong quá trình sản xuất nhằm giữ hoặc cải thiện đặc tính của thực phẩm.

Đối chiếu các quy định trên, có thể kết luận rằng: chất bảo quản là một loại phụ gia thực phẩm được phép sử dụng trong sản xuất thực phẩm tại Việt Nam, với mục đích kéo dài thời hạn sử dụng và ngăn ngừa hư hỏng do vi sinh vật, đồng thời phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật và an toàn thực phẩm hiện hành.

3. Làm thế nào để xác định chất bảo quản trong thực phẩm có an toàn cho sức khỏe?

Để đảm bảo chất bảo quản trong thực phẩm an toàn cho sức khỏe, cần thực hiện các bước sau:

• Kiểm tra danh mục chất bảo quản được phép sử dụng: Tham khảo Thông tư 05/2018/TT-BYT hoặc các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia như QCVN 4-12:2010/BYT, trong đó liệt kê các chất bảo quản được phép sử dụng, mục đích và hàm lượng tối đa cho phép.
• Xem nhãn mác sản phẩm:  Chất bảo quản phải được ghi rõ trên nhãn, bao gồm tên hoặc mã số E, hàm lượng, mục đích sử dụng. Tránh các sản phẩm không có nhãn mác hoặc ghi thông tin mập mờ.
• Kiểm nghiệm tại cơ sở uy tín: Khi nghi ngờ chất bảo quản vượt ngưỡng hoặc nguy hại, có thể gửi mẫu thực phẩm đến trung tâm kiểm nghiệm, phòng thí nghiệm được cấp phép để xác định hàm lượng và mức độ an toàn.
• Tuân thủ liều lượng cho phép: Ngay cả các chất bảo quản được phép cũng chỉ an toàn nếu sử dụng đúng hàm lượng quy định. Quá liều có thể gây hại cho sức khỏe.
• Theo dõi thông tin cảnh báo từ cơ quan chức năng: Bộ Y tế, Cục An toàn thực phẩm thường công bố các sản phẩm có chất bảo quản không an toàn hoặc vượt ngưỡng cho phép.

Để xác định chất bảo quản an toàn, người tiêu dùng cần tham khảo quy định pháp luật, kiểm tra nhãn mác, thực hiện kiểm nghiệm khi cần thiết và tuân thủ liều lượng cho phép. Điều này giúp đảm bảo thực phẩm an toàn và bảo vệ sức khỏe.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến chất bảo quản trong thực phẩm

Các quy định pháp luật liên quan đến chất bảo quản trong thực phẩm giúp người sản xuất, kinh doanh và người tiêu dùng nắm rõ giới hạn sử dụng, trách nhiệm và biện pháp đảm bảo an toàn.

1. Quy định pháp luật nào điều chỉnh việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm?

Việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm tại Việt Nam được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật sau:

Luật An toàn thực phẩm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2018)

• Điều 13: Quy định về việc sử dụng phụ gia thực phẩm, trong đó có chất bảo quản, phải tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm.
• Điều 17: Quy định về việc sử dụng phụ gia thực phẩm phải đảm bảo an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.

Nghị định 15/2018/NĐ-CP về hướng dẫn thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm (Điều 33): Quy định về việc sử dụng phụ gia thực phẩm, trong đó có chất bảo quản, phải tuân thủ danh mục các chất được phép sử dụng và mức sử dụng tối đa cho phép.

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 4-12:2010/BYT về phụ gia thực phẩm - Chất bảo quản: Quy định các yêu cầu kỹ thuật và quản lý về chất lượng, vệ sinh an toàn đối với các chất bảo quản được phép sử dụng trong thực phẩm.

Thông tư 05/2018/TT-BYT của Bộ Y tế: Ban hành danh mục các chất bảo quản được phép sử dụng trong thực phẩm và quy định về mức sử dụng tối đa cho phép.

Việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm tại Việt Nam phải tuân thủ các quy định của Luật An toàn thực phẩm, Nghị định 15/2018/NĐ-CP, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 4-12:2010/BYT và Thông tư 05/2018/TT-BYT để đảm bảo an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.

2. Có bao nhiêu loại chất bảo quản trong thực phẩm được phép sử dụng theo quy định hiện hành?

Theo Thông tư 15/2024/TT-BYT của Bộ Y tế, hiện nay có 392 chất bảo quản được phép sử dụng trong thực phẩm tại Việt Nam. Danh mục chi tiết các chất bảo quản này được quy định tại Phụ lục I của Thông tư, trong đó mỗi chất được xác định mã số hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Y tế.

Để tra cứu chi tiết danh mục và mã số hàng hóa cụ thể, bạn có thể tham khảo văn bản đầy đủ của Thông tư 15/2024/TT-BYT.

3. Ai là người chịu trách nhiệm về an toàn của chất bảo quản trong thực phẩm?

Theo quy định tại Luật An toàn thực phẩm 2010, trách nhiệm về an toàn của chất bảo quản trong thực phẩm thuộc về:

• Tổ chức, cá nhân sản xuất thực phẩm: Có nghĩa vụ đảm bảo an toàn thực phẩm trong suốt quá trình sản xuất, bao gồm việc sử dụng phụ gia thực phẩm (bao gồm chất bảo quản) đúng quy định và chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm do mình sản xuất.
• Tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm: Có nghĩa vụ kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ thực phẩm, nhãn thực phẩm và các tài liệu liên quan đến an toàn thực phẩm; lưu giữ hồ sơ về thực phẩm; thực hiện quy định về truy xuất nguồn gốc thực phẩm không đảm bảo an toàn theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng có trách nhiệm trong việc kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm liên quan đến an toàn thực phẩm, bao gồm việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm.

Do đó, trách nhiệm về an toàn của chất bảo quản trong thực phẩm là trách nhiệm chung của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm và cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến chất bảo quản trong thực phẩm

Các thắc mắc thường gặp liên quan đến chất bảo quản trong thực phẩm giúp người tiêu dùng và cơ sở sản xuất hiểu rõ cách sử dụng, mức an toàn và quyền lợi khi phát hiện sản phẩm không đảm bảo.

1. Nếu phát hiện chất bảo quản trong thực phẩm gây hại sức khỏe, xử lý thế nào?

Khi chất bảo quản trong thực phẩm có nguy cơ gây hại sức khỏe, việc nhận diện, xử lý kịp thời và đúng quy trình là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và đảm bảo an toàn thực phẩm.

• Ngừng sử dụng và tách riêng sản phẩm: Ngay khi nghi ngờ hoặc phát hiện thực phẩm chứa chất bảo quản vượt ngưỡng hoặc độc hại, cần ngừng tiêu thụ, ngừng kinh doanh và cách ly sản phẩm để tránh lây lan và tiếp tục gây hại.
• Báo cáo cơ quan chức năng: Liên hệ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm địa phương, hoặc Quản lý thị trường để kiểm nghiệm và xử lý sản phẩm theo quy định pháp luật.
• Kiểm nghiệm xác định mức độ nguy hại: Mẫu thực phẩm cần được gửi tới phòng thí nghiệm được cấp phép để xác định hàm lượng chất bảo quản, đánh giá nguy cơ sức khỏe và xác định vi phạm.
• Xử lý pháp lý: Nếu sản phẩm vượt ngưỡng cho phép hoặc gây hại, cơ sở sản xuất/kinh doanh sẽ bị xử lý hành chính hoặc hình sự theo Luật An toàn thực phẩm 2010, Nghị định 15/2018/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan.
• Thông báo người tiêu dùng: Trong trường hợp sản phẩm đã được tiêu thụ, cơ sở phải thông báo công khai, thu hồi sản phẩm và hướng dẫn người tiêu dùng các biện pháp bảo vệ sức khỏe.

Khi chất bảo quản gây hại, cần ngừng sử dụng, báo cáo cơ quan chức năng, kiểm nghiệm sản phẩm và thực hiện xử lý pháp lý, thu hồi để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

2. Người tiêu dùng có thể khiếu nại nếu phát hiện chất bảo quản trong thực phẩm vượt ngưỡng không?

Có, người tiêu dùng hoàn toàn có quyền khiếu nại nếu phát hiện thực phẩm chứa chất bảo quản vượt ngưỡng cho phép hoặc gây hại sức khỏe. Căn cứ theo:

Luật An toàn thực phẩm 2010: Điều 8 quy định về quyền của tổ chức, cá nhân trong việc khiếu nại, tố cáo liên quan đến an toàn thực phẩm.

Luật Khiếu nại 2011: Điều 8 quy định về quyền khiếu nại của công dân đối với hành vi vi phạm quyền lợi hợp pháp của mình.

Trình tự khiếu nại:

• Gửi đơn khiếu nại: Người tiêu dùng gửi đơn khiếu nại đến cơ quan có thẩm quyền như Cục An toàn thực phẩm, Sở Y tế hoặc Quản lý thị trường nơi xảy ra vi phạm.
• Cung cấp thông tin và chứng cứ: Cung cấp thông tin về sản phẩm, hóa đơn, mẫu thực phẩm và các chứng cứ liên quan.
• Giải quyết khiếu nại: Cơ quan có thẩm quyền sẽ tiến hành kiểm tra, giám định và xử lý theo quy định của pháp luật.

Lưu ý:

• Trong quá trình giải quyết khiếu nại, nếu xét thấy việc thi hành quyết định xử lý vi phạm hành chính bị khiếu nại sẽ gây hậu quả khó khắc phục, cơ quan có thẩm quyền có thể ra quyết định tạm đình chỉ việc thi hành quyết định đó.
• Người tiêu dùng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ chứng minh được thiệt hại do việc sử dụng thực phẩm không an toàn gây ra.

Người tiêu dùng có quyền khiếu nại nếu phát hiện thực phẩm chứa chất bảo quản vượt ngưỡng cho phép hoặc gây hại sức khỏe. Việc khiếu nại cần tuân thủ đúng trình tự và cung cấp đầy đủ thông tin, chứng cứ để đảm bảo quyền lợi của mình.

3. Ai có thẩm quyền kiểm tra hàm lượng chất bảo quản trong thực phẩm?

Theo Điều 4 Thông tư 48/2015/TT-BYT (sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 17/2023/TT-BYT, đính chính tại Quyết định 1348/QĐ-BYT năm 2016), các cơ quan có thẩm quyền kiểm tra an toàn thực phẩm, bao gồm hàm lượng chất bảo quản, được phân cấp như sau:

• Cục An toàn thực phẩm: Thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước.
• Cấp tỉnh – gồm Sở Y tế, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, cơ quan quản lý an toàn thực phẩm thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương: Thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm trên địa bàn cấp tỉnh.
• Cấp xã – gồm Ủy ban nhân dân xã, phường và Trạm Y tế xã: Thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm tại địa phương.

Đoàn kiểm tra do cơ quan có thẩm quyền thành lập sẽ thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ theo Điều 69 và Điều 70 Luật An toàn thực phẩm 2010, bao gồm:

• Kiểm tra, giám sát và lấy mẫu thực phẩm để phân tích hàm lượng chất bảo quản.
• Xử lý vi phạm, thu hồi sản phẩm không an toàn và lập biên bản kiểm tra theo quy định.

Hàm lượng chất bảo quản trong thực phẩm được kiểm tra bởi các cơ quan quản lý an toàn thực phẩm từ cấp quốc gia đến cấp xã, với đoàn kiểm tra được thành lập theo quy định pháp luật, đảm bảo quyền hạn và trách nhiệm kiểm soát an toàn thực phẩm.

4. Chất bảo quản trong thực phẩm có thể ảnh hưởng đến quyền xuất khẩu không?

Có, việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm có thể ảnh hưởng đến quyền xuất khẩu nếu không tuân thủ các quy định về an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn chất lượng của quốc gia nhập khẩu. Căn cứ theo:

• Nghị định 15/2018/NĐ-CP: Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm về quản lý và sử dụng phụ gia thực phẩm, bao gồm chất bảo quản.
• Thông tư 24/2019/TT-BYT: Quy định về quản lý và sử dụng phụ gia thực phẩm, trong đó có chất bảo quản.
• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 4-12:2010/BYT: Quy định về chất bảo quản trong thực phẩm, bao gồm danh mục các chất được phép sử dụng và mức giới hạn cho phép.

Ảnh hưởng đến quyền xuất khẩu:

• Không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng: Nếu thực phẩm chứa chất bảo quản vượt mức cho phép hoặc không được phép sử dụng, sản phẩm có thể không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng của quốc gia nhập khẩu, dẫn đến bị từ chối nhập khẩu.
• Vi phạm quy định pháp luật: Việc sử dụng chất bảo quản không đúng quy định có thể vi phạm pháp luật Việt Nam, dẫn đến xử lý hành chính hoặc hình sự đối với tổ chức, cá nhân vi phạm.
• Ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp: Vi phạm trong việc sử dụng chất bảo quản có thể ảnh hưởng đến uy tín của doanh nghiệp, làm giảm khả năng cạnh tranh và gây khó khăn trong việc xuất khẩu sang các thị trường khác.

Việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm phải tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam và tiêu chuẩn chất lượng của quốc gia nhập khẩu. Nếu không tuân thủ, có thể ảnh hưởng đến quyền xuất khẩu và gây hậu quả pháp lý nghiêm trọng.

5. Chất bảo quản trong thực phẩm có thể trở thành nguyên nhân tranh chấp thương mại không?

Việc sử dụng chất bảo quản trong thực phẩm có thể dẫn đến tranh chấp thương mại nếu sản phẩm không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thực phẩm hoặc hợp đồng xuất khẩu. Nguyên nhân chính thường do:

• Không tuân thủ tiêu chuẩn nhập khẩu: Sản phẩm vượt ngưỡng hoặc chứa chất không được phép có thể bị từ chối nhập khẩu hoặc yêu cầu bồi thường.
• Vi phạm hợp đồng thương mại: Hợp đồng xuất khẩu quy định rõ chất lượng, hàm lượng chất bảo quản; vi phạm dẫn đến tranh chấp pháp lý hoặc yêu cầu bồi thường.
• Ảnh hưởng uy tín doanh nghiệp: Vi phạm có thể gây thu hồi sản phẩm, cấm nhập khẩu, làm giảm uy tín và cơ hội thương mại.

Chất bảo quản không đúng quy định có thể là nguyên nhân tranh chấp thương mại, vì vậy doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật và tiêu chuẩn quốc tế để bảo vệ an toàn thực phẩm và quyền lợi xuất khẩu.

V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến chất bảo quản trong thực phẩm?

Nếu bạn đang gặp vướng mắc về chất bảo quản trong thực phẩm, từ việc kiểm tra, đánh giá an toàn đến xử lý tranh chấp thương mại — NPLaw là chuyên gia pháp lý uy tín sẵn sàng hỗ trợ.

• Tư vấn pháp lý chuyên sâu: Giải đáp các thắc mắc về quy định sử dụng chất bảo quản, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và quyền lợi người tiêu dùng.
• Hỗ trợ khiếu nại và xử lý vi phạm: Hướng dẫn trình tự khiếu nại, kiểm tra chất lượng, và bảo vệ quyền lợi trong trường hợp thực phẩm vượt ngưỡng hoặc gây hại.
• Giải quyết tranh chấp thương mại: Hỗ trợ doanh nghiệp trong các vấn đề xuất khẩu, hợp đồng thương mại, và rủi ro pháp lý liên quan đến chất bảo quản.

Liên hệ NPLaw để được tư vấn kịp thời, đảm bảo quyền lợi và an toàn pháp lý cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.