Thi công không đúng theo hợp đồng là một trong những trường hợp thường xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng thi công xây dựng. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về thi công không đúng theo hợp đồng và giải đáp một số thắc mắc liên quan nhằm giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Thi công không đúng theo hợp đồng là một trong những trường hợp thường xảy ra trong quá trình thực hiện hợp đồng thi công xây dựng. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về thi công không đúng theo hợp đồng và giải đáp một số thắc mắc liên quan nhằm giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
I. Thực trạng thi công không đúng theo hợp đồng trong giai đoạn hiện nay
Thực trạng thi công không đúng hợp đồng là một vấn đề khá phổ biến, dẫn đến nhiều hệ lụy như việc thi công xây dựng chậm tiến độ, chất lượng kém, thay đổi phạm vi công việc không thỏa thuận và phát sinh chi phí vượt dự toán.
Các trường hợp này có thể dẫn đến tranh chấp pháp lý, biện pháp xử lý khi xảy ra tình trạng này bao gồm việc tạm dừng thi công, rà soát, điều chỉnh phương án và có thể dẫn đến việc phạt hợp đồng, bồi thường thiệt hại hoặc thậm chí là chấm dứt hợp đồng.
1. Những yếu tố nào có thể dẫn đến việc thi công không đúng theo hợp đồng?
Việc thi công không đúng theo hợp đồng có thể do nhiều yếu tố, bao gồm yếu tố chủ quan và khách quan, cụ thể:
Do lỗi từ nhà đầu tư:
- Chậm thanh toán: Không thanh toán đầy đủ hoặc chậm trễ thanh toán cho nhà thầu khi nhà thầu đã hoàn thành nghĩa vụ, gây khó khăn tài chính và tạo tranh chấp.
- Bàn giao mặt bằng trễ: Không bàn giao mặt bằng đúng thời hạn, dẫn đến việc nhà thầu không thể bắt đầu thi công theo đúng kế hoạch và bị chậm tiến độ.
- Thiếu thông tin và hồ sơ: Không cung cấp đầy đủ hồ sơ, thông tin cần thiết cho nhà thầu trong quá trình thi công.
Do lỗi từ nhà thầu thi công:
- Chất lượng thi công không đảm bảo: Sử dụng vật liệu không đúng yêu cầu, sai quy trình kỹ thuật, hoặc không thực hiện các thí nghiệm, kiểm định vật liệu và cấu kiện theo quy định.
- Sai sót trong thi công: Thực hiện không đúng bản vẽ thiết kế, không lập bản vẽ hoàn công theo quy định.
- Không đáp ứng yêu cầu về an toàn: Không bố trí nhân lực, thiết bị thi công theo quy định, hoặc không xác định vùng nguy hiểm trong quá trình thi công.
Yếu tố khách quan
- Thời tiết bất lợi: Các yếu tố thời tiết như mưa bão, lũ lụt có thể làm gián đoạn tiến độ thi công.
- Thiếu vốn: Chủ đầu tư gặp khó khăn về vốn, dẫn đến việc không thể thanh toán hoặc chi trả chậm trễ cho từng giai đoạn.
Như vậy, các yếu tố theo phân tích trên có thể dẫn đến việc thi công không đúng theo hợp đồng.
2. Tại sao việc tuân thủ hợp đồng lại quan trọng đối với chất lượng công trình?
Việc tuân thủ hợp đồng thi công rất quan trọng đối với chất lượng công trình vì:
- Xác định rõ trách nhiệm và phạm vi công việc: Hợp đồng quy định rõ quyền lợi và nghĩa vụ của nhà thầu và chủ đầu tư, bao gồm hạng mục thi công, vật liệu, thiết bị sử dụng, qua đó tránh mơ hồ và mâu thuẫn.
- Kiểm soát chi phí: Hợp đồng giúp xác định rõ tổng chi phí, giúp chủ đầu tư kiểm soát ngân sách hiệu quả, tránh phát sinh chi phí không mong muốn và đánh giá được hiệu quả đầu tư.
- Đảm bảo chất lượng và tiến độ: Hợp đồng là cơ sở để giám sát, đánh giá chất lượng công trình và tiến độ thực hiện. Việc tuân thủ hợp đồng đảm bảo nhà thầu sử dụng vật liệu đúng chủng loại và thực hiện đúng kỹ thuật, đúng tiến độ đề ra.
- Phòng ngừa rủi ro và tranh chấp: Hợp đồng là cơ sở pháp lý cao nhất để giải quyết tranh chấp nếu có. Khi các bên tuân thủ hợp đồng, các rủi ro như tranh chấp về chi phí, vật liệu, hay chất lượng công trình sẽ giảm thiểu đáng kể.
- Cơ sở pháp lý cho các bên liên quan: Cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng, thanh tra, kiểm toán đều phải dựa vào nội dung hợp đồng có hiệu lực để thực hiện chức năng và nhiệm vụ của mình, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia hợp đồng.
Do đó, các bên cần lưu ý việc tuân thủ hợp đồng thi công vì các lý do nêu trên để đảm bảo chất lượng công trình.
3. Thi công không đúng theo hợp đồng có thể ảnh hưởng đến tiến độ dự án như thế nào?
Thi công không đúng theo hợp đồng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ dự án và gây ra nhiều hệ lụy khác:
- Phải sửa chữa hoặc làm lại: Các công việc đã thi công sai sẽ cần phải được sửa chữa hoặc phá dỡ và làm lại, gây ra sự chậm trễ đáng kể trong tổng thể tiến độ dự án.
- Ảnh hưởng đến các hạng mục khác: Việc thi công sai có thể ảnh hưởng đến các hạng mục phụ thuộc vào nó, làm tăng thêm các công việc, dẫn đến tình trạng chậm trễ.
- Giảm chất lượng công trình: Việc làm lại nhiều lần có thể ảnh hưởng đến chất lượng của công trình, làm tăng nguy cơ hư hại và không đảm bảo được các tiêu chuẩn đã cam kết.
Và gây ra nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng như:
- Chấm dứt hợp đồng: Chủ đầu tư có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng với nhà thầu nếu vi phạm nghiêm trọng hợp đồng, dẫn đến việc phải tìm một nhà thầu khác để hoàn thành dự án.
- Tranh chấp pháp lý: Khi không thống nhất được phương án xử lý, vụ việc có thể phải đưa ra tòa án hoặc trọng tài, gây tốn kém chi phí pháp lý và ảnh hưởng đến uy tín của các bên.
- Mất uy tín: Việc thi công sai hợp đồng ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của nhà thầu, làm giảm cơ hội tham gia các dự án khác trong tương lai.
- Chi phí phát sinh: Nhà thầu sẽ phải chịu các chi phí phát sinh như sửa chữa, làm lại, và có thể là các khoản phạt chậm tiến độ, chi phí pháp lý.
Như vậy, nhà thầu thi công không đúng theo hợp đồng có thể gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến tiến độ dự án cũng như các hệ lụy khác.
II. Quy định pháp lý liên quan thi công không đúng theo hợp đồng
Tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan đến thi công không đúng theo hợp đồng là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định pháp luật Việt Nam có nhiều thay đổi thì việc hiểu và áp dụng đúng các quy định không phải là điều dễ dàng.
Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về chủ thể cũng như việc thi công không đúng theo hợp đồng theo quy định mới nhất hiện nay.
1. Luật nào quy định về nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng thi công xây dựng?
Nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng thi công xây dựng được quy định trong các văn bản pháp luật sau:
- Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi năm 2020): Quy định chung về hợp đồng xây dựng, các nguyên tắc cơ bản khi ký kết và thực hiện hợp đồng.
- Nghị định 37/2015/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng: Quy định chi tiết về quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia hợp đồng xây dựng.
- Bộ luật dân sự 2015: Quy định về những nguyên tắc chung về hợp đồng, nghĩa vụ, trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ của các bên.
Như vậy, nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng thi công xây dựng được áp dụng theo quy định trong các văn bản pháp luật trên.
2. Thời gian tối đa để khắc phục tình trạng thi công không đúng theo hợp đồng là bao lâu?
Thời gian tối đa để khắc phục tình trạng thi công không đúng theo hợp đồng phụ thuộc sự thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng và quy định pháp luật liên quan.
Theo Điều 145 Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi năm 2020) và Điều 40, khoản 3 Điều 41 Nghị định 37/2015/NĐ-CP, các bên có quyền được tạm dừng thực hiện hợp đồng xây dựng trong các trường hợp vi phạm theo quy định.
Trường hợp đã tạm dừng thực hiện hợp đồng mà bên vi phạm hợp đồng không khắc phục lỗi của mình trong khoảng thời gian năm mươi sáu (56) ngày kể từ ngày bắt đầu tạm dừng theo thông báo, trừ trường hợp các bên thỏa thuận khác và không có lý do chính đáng thì bên tạm dừng có quyền chấm dứt hợp đồng.
Như vậy, thời hạn khắc phục cụ thể sẽ được các bên tự thỏa thuận và phải tuân thủ pháp luật, trong trường hợp bên vi phạm hợp đồng không khắc phục lỗi, bên bị vi phạm có thể chấm dứt hợp đồng sau 56 ngày.
3. Quy trình giải quyết tranh chấp khi thi công không đúng theo hợp đồng được quy định như thế nào?
Căn cứ quy định tại Điều 146 Luật Xây dựng 2014 sửa đổi 2020, nguyên tắc và trình tự giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng được quy định cụ thể như sau:
- Tôn trọng các thỏa thuận hợp đồng và các cam kết trong quá trình thực hiện hợp đồng, bảo đảm bình đẳng và hợp tác;
- Các bên hợp đồng có trách nhiệm tự thương lượng giải quyết tranh chấp. Trường hợp các bên hợp đồng không tự thương lượng được thì tranh chấp được giải quyết thông qua hòa giải, trọng tài thương mại hoặc tòa án theo quy định của pháp luật.
Như vậy, quy trình giải quyết tranh chấp khi thi công không đúng theo hợp đồng bao gồm các bước: thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc khởi kiện tại tòa án. Đầu tiên, các bên cần nỗ lực tự thương lượng dựa trên các thỏa thuận trong hợp đồng. Nếu không đạt được thỏa thuận, có thể tìm đến bên thứ ba hòa giải, hoặc gửi đơn lên trọng tài thương mại hoặc tòa án để giải quyết theo quy định pháp luật.
4. Theo pháp luật hiện hành, thi công không đúng theo hợp đồng có thể bị xử lý như thế nào?
Theo Điều 146 Luật Xây dựng 2014 sửa đổi 2020 quy định thưởng, phạt hợp đồng xây dựng phải được các bên thỏa thuận và ghi trong hợp đồng.
- Đối với công trình xây dựng sử dụng vốn đầu tư công, vốn nhà nước ngoài đầu tư công, mức phạt hợp đồng không vượt quá 12% giá trị phần hợp đồng bị vi phạm. Ngoài mức phạt theo thỏa thuận, bên vi phạm hợp đồng còn phải bồi thường thiệt hại cho bên kia, bên thứ ba (nếu có) theo quy định của Luật này và pháp luật có liên quan khác.
- Bên nhận thầu phải bồi thường thiệt hại cho bên giao thầu trong các trường hợp sau:
- Chất lượng công việc không bảo đảm với thỏa thuận trong hợp đồng hoặc kéo dài thời hạn hoàn thành do lỗi của bên nhận thầu gây ra;
- Do nguyên nhân của bên nhận thầu dẫn tới gây thiệt hại cho người và tài sản trong thời hạn bảo hành.
- Bên giao thầu phải bồi thường cho bên nhận thầu trong các trường hợp sau:
- Do nguyên nhân của bên giao thầu dẫn tới công việc theo hợp đồng bị gián đoạn, thực hiện chậm tiến độ, gặp rủi ro, điều phối máy, thiết bị, vật liệu và cấu kiện tồn kho cho bên nhận thầu;
- Bên giao thầu cung cấp tài liệu, điều kiện cần thiết cho công việc không đúng với các thỏa thuận trong hợp đồng làm cho bên nhận thầu phải thi công lại, tạm dừng hoặc sửa đổi công việc;
- Trường hợp trong hợp đồng xây dựng quy định bên giao thầu cung cấp nguyên vật liệu, thiết bị, các yêu cầu khác mà cung cấp không đúng thời gian và yêu cầu theo quy định;
- Bên giao thầu chậm thanh toán theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Theo quy định trên, nếu thi công không đúng hợp đồng, nhà thầu sẽ bị xử lý bằng các biện pháp như sau:
- Phạt vi phạm hợp đồng: Nhà thầu phải nộp một khoản tiền phạt theo thỏa thuận trong hợp đồng. Theo pháp luật, tổng mức phạt không vượt quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm, riêng với công trình sử dụng vốn nhà nước, mức phạt không quá 12%.
- Bồi thường thiệt hại: Nhà thầu phải bồi thường cho chủ đầu tư những thiệt hại thực tế phát sinh do hành vi vi phạm, nếu nhà thầu không sửa chữa được các sai sót hoặc hư hỏng gây ra.
- Tạm dừng thực hiện hợp đồng: Bên bị vi phạm có quyền tạm dừng thực hiện nghĩa vụ của mình nếu bên kia vi phạm hợp đồng. Sau khi hợp đồng bị tạm dừng, nếu vi phạm không được khắc phục, các bên có thể chấm dứt hợp đồng.
- Chấm dứt hợp đồng: Nếu sai sót nghiêm trọng khiến chủ đầu tư không thể sử dụng công trình, hoặc nhà thầu không khắc phục vi phạm, chủ đầu tư có quyền chấm dứt hợp đồng. Khi đó, nhà thầu sẽ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại và chịu trách nhiệm thanh toán mọi chi phí phát sinh.
Do đó, nhà thầu cần thi công theo đúng thỏa thuận trong hợp đồng xây dựng để tránh bị xử lý khi vi phạm hợp đồng.
III. Các vấn đề thắc mắc liên quan thi công không đúng theo hợp đồng
Để hiểu rõ hơn về các quy định liên quan đến thi công không đúng theo hợp đồng, sau đây là một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.
1. Có thể yêu cầu đình chỉ thi công nếu phát hiện thi công không đúng theo hợp đồng không?
Theo khoản 1 Điều 112 Luật Xây dựng 2014 được sửa đổi bởi khoản 41 Điều 1 Luật Xây dựng sửa đổi 2020, chủ đầu tư có các quyền sau:
- Tự thực hiện thi công xây dựng công trình khi có đủ năng lực hoạt động thi công xây dựng công trình phù hợp hoặc lựa chọn nhà thầu thi công xây dựng;
- Đàm phán, ký kết hợp đồng thi công xây dựng; giám sát và yêu cầu nhà thầu thi công xây dựng thực hiện đúng hợp đồng đã ký kết; xem xét, chấp thuận biện pháp thi công, biện pháp bảo đảm an toàn, vệ sinh môi trường do nhà thầu trình;
- Đình chỉ thực hiện hoặc chấm dứt hợp đồng với nhà thầu thi công xây dựng theo quy định của pháp luật và của hợp đồng xây dựng;
- Dừng thi công xây dựng công trình, yêu cầu nhà thầu thi công xây dựng khắc phục hậu quả khi vi phạm các quy định về chất lượng công trình, an toàn và bảo vệ môi trường;
- Yêu cầu tổ chức, cá nhân có liên quan phối hợp để thực hiện các công việc trong quá trình thi công xây dựng công trình;
- Các quyền khác theo quy định của pháp luật.
Theo đó, nhà đầu tư (chủ đầu tư) có quyền đình chỉ thi công xây dựng nếu phát hiện nhà thầu thi công không đúng theo hợp đồng.
2. Quy trình xử lý khi phát hiện thi công không đúng theo hợp đồng cần tuân thủ những bước nào?
Theo Điều 145, 146 Luật Xây dựng 2014 sửa đổi 2020, quy trình xử lý khi phát hiện thi công không đúng theo hợp đồng cần tuân thủ những bước sau:
- Thông báo và yêu cầu khắc phục: Chủ đầu tư gửi thông báo bằng văn bản tới nhà thầu, nêu rõ các hạng mục thi công sai lệch so với hợp đồng và yêu cầu nhà thầu sửa chữa, khắc phục. Thông báo cần nêu rõ lý do, căn cứ vi phạm hợp đồng và thời hạn nhà thầu phải thực hiện.
- Áp dụng biện pháp chế tài: Nếu nhà thầu không khắc phục theo yêu cầu, chủ đầu tư có quyền áp dụng các chế tài được quy định trong hợp đồng và phạt vi phạm hợp đồng nếu có thỏa thuận mức phạt vi phạm.
- Yêu cầu tạm dừng hợp đồng: Trước khi một bên tạm dừng thực hiện công việc trong hợp đồng, thì phải thông báo cho bên kia biết bằng văn bản trước 28 ngày, trong đó nêu rõ lý do tạm dừng thực hiện; bên giao thầu, bên nhận thầu phải có trách nhiệm cùng thương lượng giải quyết để tiếp tục thực hiện đúng thỏa thuận hợp đồng đã ký kết, trừ trường hợp bất khả kháng.
- Yêu cầu bồi thường và chấm dứt hợp đồng: Nếu nhà thầu không khắc phục theo thời hạn quy định hoặc thỏa thuận, chủ đầu tư có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng bằng văn bản chính thức. Sau khi chấm dứt hợp đồng, chủ đầu tư có quyền yêu cầu nhà thầu bồi thường toàn bộ các thiệt hại phát sinh.
Như vậy, quy trình xử lý khi phát hiện thi công không đúng theo hợp đồng được thực hiện theo các bước nêu trên.
3. Nếu thi công không đúng theo hợp đồng đã được phát hiện và báo cáo, nhưng không được xử lý kịp thời, ai sẽ chịu trách nhiệm?
Theo khoản 2 Điều 113 Luật Xây dựng 2014 sửa đổi 2020, nhà thầu thi công xây dựng có các nghĩa vụ sau:
- Chịu trách nhiệm về chất lượng, nguồn gốc của vật tư, nguyên liệu, vật liệu, thiết bị, sản phẩm xây dựng do mình cung cấp sử dụng vào công trình;
- Bồi thường thiệt hại khi vi phạm hợp đồng, sử dụng vật liệu không đúng chủng loại, không bảo đảm yêu cầu theo thiết kế được duyệt, thi công không bảo đảm chất lượng, gây ô nhiễm môi trường và hành vi vi phạm khác do mình gây ra;
- Chịu trách nhiệm về chất lượng thi công xây dựng theo thiết kế, kể cả phần việc do nhà thầu phụ thực hiện (nếu có); nhà thầu phụ chịu trách nhiệm về chất lượng đối với phần việc do mình thực hiện trước nhà thầu chính và trước pháp luật;
- Các nghĩa vụ khác theo quy định của hợp đồng và quy định của pháp luật có liên quan.
Theo khoản 2 Điều 122 Luật Xây dựng 2014 sửa đổi 2020, nhà thầu giám sát thi công xây dựng công trình có các nghĩa vụ sau:
- Thực hiện giám sát theo đúng hợp đồng;
- Đề xuất với chủ đầu tư những bất hợp lý về thiết kế xây dựng;
- Giám sát việc thực hiện các quy định về an toàn, bảo vệ môi trường;
- Bồi thường thiệt hại khi làm sai lệch kết quả giám sát đối với khối lượng thi công không đúng thiết kế, không tuân theo tiêu chuẩn áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật, nhưng người giám sát không báo cáo với chủ đầu tư hoặc người có thẩm quyền xử lý và hành vi vi phạm khác do mình gây ra;
- Các nghĩa vụ khác theo quy định của hợp đồng và quy định của pháp luật có liên quan.
Như vậy, nếu thi công không đúng hợp đồng nhưng không được xử lý kịp thời, trách nhiệm chính thuộc về nhà thầu thi công, nhưng đơn vị giám sát cũng có thể chịu trách nhiệm liên đới, tùy thuộc vào mức độ lỗi và hành vi vi phạm.
4. Khi trường hợp thi công không đúng theo hợp đồng không được ghi nhận trong hợp đồng ban đầu, liệu có ảnh hưởng đến quyền lợi không?
Vấn đề thi công không đúng theo hợp đồng mà không được ghi nhận trong hợp đồng sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của bên bị vi phạm. Cụ thể:
- Khó chứng minh vi phạm: Khi có sự khác biệt giữa hợp đồng và thực tế thi công nhưng không có văn bản ghi nhận lại, việc yêu cầu bên thi công chịu trách nhiệm sẽ gặp khó khăn vì không có bằng chứng rõ ràng.
- Không thể yêu cầu bồi thường thiệt hại và phạt vi phạm theo mức độ mong muốn: Bên bị vi phạm sẽ không thể yêu cầu phạt vi phạm hoặc bồi thường thiệt hại theo mức độ tương ứng với thiệt hại phát sinh mà chỉ theo quy định pháp luật vì không có thỏa thuận cụ thể về nội dung này trong hợp đồng.
Do đó, các bên cần thực hiện thi công đúng theo thỏa thuận và cam kết được ghi nhận trong hợp đồng nhằm tránh ảnh hưởng đến quyền lợi.
5. Nếu thi công không đúng theo hợp đồng không được giải quyết thỏa đáng, các bên có thể khởi kiện không?
Căn cứ quy định tại Điều 146 Luật Xây dựng 2014 sửa đổi 2020, nguyên tắc và trình tự giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng được quy định cụ thể như sau:
- Tôn trọng các thỏa thuận hợp đồng và các cam kết trong quá trình thực hiện hợp đồng, bảo đảm bình đẳng và hợp tác;
- Các bên hợp đồng có trách nhiệm tự thương lượng giải quyết tranh chấp. Trường hợp các bên hợp đồng không tự thương lượng được thì tranh chấp được giải quyết thông qua hòa giải, trọng tài thương mại hoặc tòa án theo quy định của pháp luật.
Như vậy, nếu việc thi công không đúng hợp đồng, các bên hoàn toàn có thể khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền hoặc đưa ra Trọng tài thương mại để giải quyết.
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến thi công không đúng theo hợp đồng?
Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về thi công không đúng theo hợp đồng mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.
