Bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững. Doanh nghiệp du lịch phải tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, bao gồm việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến thiên nhiên và cộng đồng. Việc vi phạm quy định có thể dẫn đến xử phạt nghiêm khắc. Đồng thời, doanh nghiệp cũng được hưởng các ưu đãi khi thực hiện tốt bảo vệ môi trường.
I. Vai trò của bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch
Bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngành du lịch bền vững. Ngành du lịch có thể gây ra tác động tiêu cực đối với môi trường, như ô nhiễm, suy giảm đa dạng sinh học và sử dụng tài nguyên thiên nhiên không hợp lý.
Vì vậy, việc bảo vệ môi trường không chỉ giúp giảm thiểu những tác động xấu này mà còn góp phần nâng cao hình ảnh và uy tín của doanh nghiệp du lịch. Đồng thời, bảo vệ môi trường còn thúc đẩy sự phát triển bền vững, tạo điều kiện cho ngành du lịch phát triển lâu dài, bảo tồn thiên nhiên và mang lại lợi ích lâu dài cho cộng đồng và nền kinh tế.
II. Quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch
1. Bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch là gì?
Bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch là việc các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực du lịch thực hiện các biện pháp nhằm phòng ngừa, hạn chế, khắc phục tác động tiêu cực đến môi trường từ hoạt động kinh doanh của mình.
Căn cứ theo quy định tại Điều 8 Luật Du lịch 2017 quy định như sau:
Bảo vệ môi trường du lịch
1. Môi trường du lịch phải được bảo vệ, tôn tạo và phát triển theo hướng xanh, sạch, đẹp, an ninh, an toàn, lành mạnh và văn minh.
2. Bộ, cơ quan ngang Bộ, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, ban hành quy định nhằm bảo vệ, tôn tạo và phát triển môi trường du lịch.
3. Chính quyền địa phương các cấp có biện pháp bảo vệ, tôn tạo và phát triển môi trường du lịch phù hợp với thực tế của địa phương.
4. Tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch có trách nhiệm thu gom, xử lý các loại chất thải phát sinh trong hoạt động kinh doanh; khắc phục tác động tiêu cực do hoạt động của mình gây ra đối với môi trường; có biện pháp phòng, chống tệ nạn xã hội trong hoạt động kinh doanh của mình.
5. Khách du lịch, cộng đồng dân cư và tổ chức, cá nhân khác có trách nhiệm bảo vệ, giữ gìn cảnh quan, môi trường, bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán của dân tộc; có thái độ ứng xử văn minh, lịch sự nhằm nâng cao hình ảnh đất nước, con người và du lịch Việt Nam.
Đồng thời, căn cứ khoản 1, 2 Điều 66 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định như sau:
Bảo vệ môi trường trong hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch
1. Tổ chức, cá nhân quản lý, khai thác khu di tích, điểm di tích, khu du lịch, điểm du lịch, cơ sở lưu trú du lịch, địa điểm tập luyện, biểu diễn, thi đấu thể dục, thể thao, đơn vị tổ chức lễ hội phải thực hiện quy định tại khoản 2 Điều 59 của Luật này.
2. Cá nhân đến khu di tích, điểm di tích, khu du lịch, điểm du lịch, cơ sở lưu trú du lịch, địa điểm tập luyện, biểu diễn, thi đấu thể dục, thể thao, địa điểm diễn ra lễ hội phải thực hiện các nghĩa vụ sau đây:
a) Tuân thủ quy định, quy chế giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường;
b) Thải bỏ chất thải đúng nơi quy định; hạn chế phát sinh chất thải nhựa;
c) Giữ gìn vệ sinh công cộng;
d) Không xâm hại cảnh quan môi trường và các loài sinh vật.
...
Như vậy, bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch không chỉ là yêu cầu bắt buộc theo pháp luật mà còn là yếu tố then chốt tạo nên uy tín và tính cạnh tranh cho doanh nghiệp trong bối cảnh du lịch xanh ngày càng được chú trọng.
2. Nghĩa vụ bảo vệ môi trường của doanh nghiệp du lịch theo pháp luật
Căn cứ khoản 1, 2 Điều 66 Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định như sau:
Bảo vệ môi trường trong hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch
1. Tổ chức, cá nhân quản lý, khai thác khu di tích, điểm di tích, khu du lịch, điểm du lịch, cơ sở lưu trú du lịch, địa điểm tập luyện, biểu diễn, thi đấu thể dục, thể thao, đơn vị tổ chức lễ hội phải thực hiện quy định tại khoản 2 Điều 59 của Luật này.
2. Cá nhân đến khu di tích, điểm di tích, khu du lịch, điểm du lịch, cơ sở lưu trú du lịch, địa điểm tập luyện, biểu diễn, thi đấu thể dục, thể thao, địa điểm diễn ra lễ hội phải thực hiện các nghĩa vụ sau đây:
a) Tuân thủ quy định, quy chế giữ gìn vệ sinh, bảo vệ môi trường;
b) Thải bỏ chất thải đúng nơi quy định; hạn chế phát sinh chất thải nhựa;
c) Giữ gìn vệ sinh công cộng;
d) Không xâm hại cảnh quan môi trường và các loài sinh vật.
...
Căn cứ khoản 1, 2 Điều 66 Luật Bảo vệ môi trường 2020, doanh nghiệp du lịch có nghĩa vụ tuân thủ quy định về vệ sinh, bảo vệ môi trường tại các khu, điểm du lịch và cơ sở lưu trú. Cụ thể, doanh nghiệp phải quản lý chất thải đúng nơi quy định, hạn chế rác thải nhựa, giữ gìn vệ sinh công cộng, bảo vệ cảnh quan và hệ sinh thái. Đây là trách nhiệm pháp lý và yếu tố quan trọng cho du lịch bền vững.
3. Trách nhiệm pháp lý khi vi phạm quy định bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch
Khi vi phạm quy định bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành.
Tùy theo mức độ vi phạm, doanh nghiệp có thể bị:
- Xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP với mức phạt lên tới hàng trăm triệu đồng, kèm theo các biện pháp khắc phục như buộc thu gom, xử lý chất thải, khôi phục môi trường bị ô nhiễm.
- Truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng đến môi trường, như hủy hoại hệ sinh thái, làm lan truyền dịch bệnh, cụ thể các tội như:
- Tội gây ô nhiễm môi trường (Điều 235);
- Tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại (Điều 236);
- Tội vi phạm quy định về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố môi trường (Điều 237);
…
- Bồi thường thiệt hại về môi trường theo quy định tại nếu gây tổn hại đến tài nguyên thiên nhiên hoặc quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác.
Như vậy, doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định môi trường để tránh rủi ro pháp lý và đảm bảo phát triển du lịch bền vững.
III. Giải đáp một số câu hỏi về bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch
1. Nếu xảy ra sự cố môi trường do hoạt động kinh doanh du lịch, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý gì?
Nếu xảy ra sự cố môi trường do hoạt động kinh doanh du lịch, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định pháp luật Việt Nam, cụ thể:
- Trách nhiệm hành chính: Theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt lên đến 1 tỷ đồng tùy mức độ vi phạm, kèm theo các biện pháp khắc phục như:
+ Buộc cải tạo, phục hồi môi trường;
+ Buộc chi trả chi phí xử lý ô nhiễm;
+ Tạm đình chỉ hoạt động.
- Trách nhiệm hình sự: Theo Điều 235 và Điều 236 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), nếu sự cố gây hậu quả nghiêm trọng, doanh nghiệp hoặc cá nhân đại diện có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với các tội như:
+ Gây ô nhiễm môi trường (Điều 235)
+ Vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại (Điều 236)
Hình phạt có thể là phạt tiền, cấm kinh doanh hoặc phạt tù đối với cá nhân.
- Trách nhiệm dân sự: Theo Điều 602 Bộ luật Dân sự 2015, doanh nghiệp làm ô nhiễm môi trường mà gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật, kể cả trường hợp doanh nghiệp đó không có lỗi.
Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng kế hoạch phòng ngừa và ứng phó sự cố môi trường, thực hiện đúng quy định pháp luật để tránh rủi ro pháp lý.
2. Có những chính sách ưu đãi nào dành cho doanh nghiệp du lịch thực hiện tốt bảo vệ môi trường?
Doanh nghiệp du lịch thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường có thể được hưởng nhiều chính sách ưu đãi hỗ trợ về bảo vệ môi trường được quy định tại khoản 1 Điều 141 Luật Bảo vệ môi trường 2020, cụ thể như sau:
- Nhà nước thực hiện ưu đãi, hỗ trợ về đất đai, vốn; miễn, giảm thuế, phí đối với hoạt động bảo vệ môi trường; trợ giá, trợ cước vận chuyển đối với sản phẩm thân thiện môi trường và các ưu đãi, hỗ trợ khác đối với hoạt động bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật;
- Tổ chức, cá nhân thực hiện nhiều hoạt động bảo vệ môi trường được ưu đãi, hỗ trợ thì được hưởng ưu đãi, hỗ trợ tương ứng đối với các hoạt động đó;
- Trường hợp hoạt động bảo vệ môi trường cùng được ưu đãi, hỗ trợ theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan thì được hưởng ưu đãi, hỗ trợ theo văn bản có quy định mức ưu đãi, hỗ trợ cao hơn;
- Mức độ và phạm vi ưu đãi, hỗ trợ hoạt động bảo vệ môi trường được điều chỉnh bảo đảm phù hợp với chính sách về bảo vệ môi trường từng thời kỳ.
Chính sách ưu đãi dành cho doanh nghiệp du lịch thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường không chỉ mang lại lợi ích tài chính mà còn nâng cao uy tín, thương hiệu trong mắt khách hàng và cộng đồng quốc tế.
3. Làm thế nào để doanh nghiệp du lịch thực hiện quy trình đánh giá tác động môi trường?
Để thực hiện quy trình đánh giá tác động môi trường (ĐTM), doanh nghiệp du lịch cần tuân thủ đúng theo quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020, đặc biệt là từ Điều 30 - Điều 35 và hướng dẫn tại Nghị định số 08/2022/NĐ-CP. Dưới đây là các bước cơ bản:
Bước 1: Xác định dự án có thuộc diện phải lập ĐTM hay không
- Doanh nghiệp cần kiểm tra xem dự án của mình có thuộc diện phải lập ĐTM theo các Phụ lục II và III của Nghị định 08/2022/NĐ-CP hay không.
- Các dự án có tác động lớn đến môi trường như khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng lớn thường cần lập ĐTM.
Bước 2: Lựa chọn đơn vị lập ĐTM
- Doanh nghiệp có thể tự lập ĐTM nếu có đủ năng lực, hoặc thuê đơn vị tư vấn môi trường có đủ điều kiện pháp lý để thực hiện.
Bước 3: Khảo sát, thu thập thông tin và đánh giá hiện trạng môi trường
- Tiến hành khảo sát, thu thập dữ liệu về các yếu tố môi trường xung quanh dự án như không khí, nước, đất, hệ sinh thái...
- Đánh giá những tác động tiêu cực mà dự án có thể gây ra trong quá trình thi công và hoạt động.
Bước 4: Đề xuất biện pháp bảo vệ môi trường
- Doanh nghiệp cần đưa ra các giải pháp giảm thiểu tác động xấu đến môi trường như công nghệ xử lý chất thải, biện pháp tiết kiệm năng lượng, bảo vệ hệ sinh thái, v.v.
- Xây dựng kế hoạch giám sát môi trường định kỳ trong suốt vòng đời dự án.
Bước 5: Nộp hồ sơ và tham gia thẩm định ĐTM
- Nộp báo cáo ĐTM tới Sở Tài nguyên và Môi trường (dự án cấp tỉnh) hoặc Bộ Tài nguyên và Môi trường (dự án cấp trung ương).
- Tham gia họp hội đồng thẩm định (nếu có yêu cầu) và chỉnh sửa báo cáo ĐTM theo các góp ý.
Bước 6: Nhận quyết định phê duyệt ĐTM
- Nếu báo cáo ĐTM đạt yêu cầu, doanh nghiệp sẽ nhận được quyết định phê duyệt ĐTM từ cơ quan có thẩm quyền.
Bước 7: Thực hiện ĐTM sau khi được phê duyệt
- Doanh nghiệp tiến hành triển khai các biện pháp bảo vệ môi trường đã cam kết trong báo cáo ĐTM.
- Giám sát môi trường định kỳ và báo cáo kết quả theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.
Việc thực hiện quy trình ĐTM đúng cách giúp doanh nghiệp du lịch không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
4. Các hình thức xử phạt nào áp dụng đối với doanh nghiệp vi phạm quy định về bảo vệ môi trường trong du lịch?
Doanh nghiệp vi phạm quy định về bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch sẽ phải chịu các hình thức xử phạt theo quy định pháp luật, có thể bao gồm:
Căn cứ khoản 1 Điều 4 Nghị định 45/2022/NĐ-CP cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính sau đây:
Hình thức, mức xử phạt và biện pháp khắc phục hậu quả
1. Hình thức xử phạt chính, mức xử phạt:
Cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính sau đây:
a) Cảnh cáo;
b) Phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là 1.000.000.000 đồng đối với cá nhân và 2.000.000.000 đồng đối với tổ chức.
Như vậy, hành vi vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường bị áp dụng một trong các hình thức xử phạt chính gồm:
- Cảnh cáo
- Phạt tiền
Bên cạnh đó, căn cứ khoản 2 Điều 4 Nghị định 45/2022/NĐ-CP các hình thức xử phạt bổ sung khi xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường được quy định như sau:
Theo đó, hình thức xử phạt bổ sung khi xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường như sau:
- Tước quyền sử dụng có thời hạn;
- Tịch thu tang vật vi phạm hành chính, phương tiện được sử dụng để vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; tịch thu sản phẩm có giá trị sau khi tiêu hủy và xử lý theo quy định của pháp luật;
- Việc áp dụng hình thức xử phạt bổ sung đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc tước quyền sử dụng giấy phép môi trường có thời hạn.
5. Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp du lịch trong việc bảo vệ môi trường?
Doanh nghiệp du lịch có quyền và nghĩa vụ rõ ràng trong việc bảo vệ môi trường, được quy định tại các văn bản pháp lý hiện hành, cụ thể như sau:
- Quyền của doanh nghiệp du lịch:
+ Quyền tiếp cận hỗ trợ và ưu đãi: Doanh nghiệp du lịch có quyền được hưởng các chính sách ưu đãi từ Nhà nước nếu thực hiện tốt công tác bảo vệ môi trường, như hỗ trợ tài chính, giảm thuế, hoặc các chương trình khuyến khích khác nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
+ Quyền đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường: Doanh nghiệp có quyền đề xuất, thực hiện và đổi mới các giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp với hoạt động kinh doanh của mình, đặc biệt trong việc giảm thiểu chất thải, tiết kiệm tài nguyên và bảo tồn hệ sinh thái.
+ Quyền tham gia vào các chương trình đào tạo: Doanh nghiệp có quyền tham gia các khóa đào tạo, hội thảo về bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu, nhằm nâng cao năng lực quản lý môi trường cho đội ngũ nhân viên.
- Nghĩa vụ của doanh nghiệp du lịch:
+ Tuân thủ quy định về bảo vệ môi trường: Doanh nghiệp du lịch phải tuân thủ các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường, bao gồm cả việc thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường, kiểm tra và kiểm soát các tác động xấu của hoạt động du lịch lên môi trường.
+ Giảm thiểu ô nhiễm: Doanh nghiệp du lịch phải có trách nhiệm giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong quá trình hoạt động, bao gồm xử lý nước thải, chất thải, bảo vệ cảnh quan, và duy trì không gian sống lành mạnh cho cộng đồng và du khách.
+ Bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên: Doanh nghiệp có nghĩa vụ bảo vệ và duy trì các tài nguyên thiên nhiên mà ngành du lịch khai thác, như bảo tồn động thực vật, cảnh quan thiên nhiên, và các khu di tích lịch sử.
+ Thực hiện các biện pháp xử lý sự cố môi trường: Doanh nghiệp du lịch cần có các biện pháp ứng phó, xử lý khi xảy ra sự cố môi trường, và phải khắc phục hậu quả, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và du khách.
+ Tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng: Doanh nghiệp có nghĩa vụ tuyên truyền về bảo vệ môi trường trong các hoạt động du lịch, giáo dục khách du lịch và cộng đồng về việc bảo vệ môi trường, khuyến khích các hành động bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp du lịch trong việc bảo vệ môi trường được quy định rõ ràng trong các luật, nghị định liên quan, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành du lịch, bảo vệ lợi ích lâu dài cho cộng đồng và môi trường.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch
Dịch vụ tư vấn pháp lý về bảo vệ môi trường trong kinh doanh du lịch của NP Law cung cấp giải pháp toàn diện cho các doanh nghiệp du lịch, giúp tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường. Chúng tôi hỗ trợ tư vấn về các nghĩa vụ bảo vệ môi trường, quy trình đánh giá tác động môi trường, các chính sách ưu đãi, trách nhiệm pháp lý khi vi phạm và các biện pháp xử lý liên quan, đảm bảo phát triển bền vững trong ngành du lịch.
