Tư vấn pháp lý khi thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng

Trong hoạt động thương mại và dân sự, hợp đồng luôn được xem là “xương sống” ràng buộc quyền và nghĩa vụ của các bên. Sau đây, NPLAW sẽ giúp quý độc giả phân tích những rủi ro, hệ quả pháp lý có thể phát sinh và gợi ý một số giải pháp thực tiễn khi hợp đồng thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp.

I. Thực trạng liên quan đến thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng

Trong bối cảnh kinh tế hội nhập, số lượng hợp đồng thương mại, dân sự, lao động, hợp đồng hợp tác đầu tư… ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp và cá nhân vẫn có xu hướng tập trung vào các điều khoản kinh tế như giá, phương thức thanh toán, tiến độ thực hiện mà ít quan tâm đến giải quyết tranh chấp.

Hệ quả là không ít trường hợp khi xảy ra mâu thuẫn, các bên không biết phải đưa tranh chấp ra tòa án, trọng tài hay thương lượng, dẫn đến mất thời gian, chi phí và thậm chí làm gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh.

II. Quy định của pháp luật liên quan đến thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng

Pháp luật Việt Nam quy định rõ cơ chế giải quyết khi hợp đồng thiếu điều khoản này, nhưng điều đó tiềm ẩn nhiều rủi ro cho các bên.

1. Thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng là gì?

Theo Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng được coi là sự thỏa thuận của các bên. Việc thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp có nghĩa là trong nội dung hợp đồng, các bên không có thỏa thuận rõ ràng về phương thức, cơ quan hoặc tổ chức có thẩm quyền giải quyết tranh chấp khi phát sinh mâu thuẫn.

2. Nguyên nhân nào thường dẫn đến việc thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng?

Nguyên nhân dẫn đến việc thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng thường xuất phát từ:

• Chủ quan từ các bên: quá tin tưởng vào quan hệ hợp tác, cho rằng sẽ không xảy ra tranh chấp.
• Thiếu hiểu biết pháp luật: nhiều cá nhân, doanh nghiệp không nhận thức được tầm quan trọng của điều khoản này.
• Sử dụng hợp đồng mẫu: một số hợp đồng soạn thảo nhanh, lấy mẫu trên mạng, dẫn đến bỏ sót nội dung.
• Cố ý bỏ qua: một số trường hợp tránh đề cập vì e ngại không thiện chí với đối tác trong giai đoạn thương lượng.

3. Hậu quả pháp lý khi thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng là gì?

Thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý sau:

• Khó xác định thẩm quyền giải quyết: khi tranh chấp xảy ra, các bên phải dựa vào quy định chung của pháp luật tố tụng để xác định Tòa án hay Trọng tài có thẩm quyền. Theo Điều 35 và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, thẩm quyền thường thuộc về Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc đặt trụ sở.
• Không thể giải quyết bằng Trọng tài nếu không có thỏa thuận: Điều 5 và Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định Trọng tài chỉ có thẩm quyền khi có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản. Như vậy, nếu hợp đồng không có điều khoản trọng tài, mặc nhiên tranh chấp sẽ được giải quyết tại Tòa án.
• Tăng chi phí và thời gian: các bên có thể phải tranh cãi nhiều lần chỉ để thống nhất về cơ chế giải quyết, gây kéo dài quá trình xử lý tranh chấp.
• Ảnh hưởng đến quyền lợi các bên: bên yếu thế dễ gặp bất lợi khi phải theo cơ chế do bên kia lựa chọn hoặc theo quy định pháp luật mặc định.

III. Giải đáp các thắc mắc về thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng

Các câu hỏi thường gặp xoay quanh quyền khởi kiện, khả năng bổ sung phụ lục, cách xác định thẩm quyền và tác động đến tính minh bạch đều có cơ sở pháp lý để giải quyết.

1. Thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng có ảnh hưởng đến quyền khởi kiện của các bên không?

Thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng không ảnh hưởng đến quyền khởi kiện của các bên. Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 khẳng định mọi cá nhân, tổ chức đều có quyền khởi kiện khi quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm, kể cả khi hợp đồng không có điều khoản về giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, thiếu điều khoản này sẽ làm cho việc lựa chọn tòa án hay trọng tài trở nên phức tạp hơn.

2. Khi thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng, có thể bổ sung bằng phụ lục không?

Khi thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng vẫn có thể bổ sung bằng phụ lục. Điều 403 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép các bên thỏa thuận bổ sung điều khoản trong quá trình thực hiện hợp đồng, miễn là không trái pháp luật, đạo đức xã hội. Phụ lục hợp đồng có giá trị pháp lý tương đương nếu được các bên ký kết hợp lệ.

3. Doanh nghiệp cần làm gì để tránh tình trạng thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng?

Để tránh tình trạng thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng doanh nghiệp cần phải:

• Soạn thảo hợp đồng có sự tham gia của luật sư hoặc bộ phận pháp chế.
• Xác định rõ ràng phương thức giải quyết (thương lượng, hòa giải, trọng tài, tòa án).
• Nếu chọn trọng tài, cần ghi rõ tên trung tâm trọng tài (ví dụ: Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam - VIAC).
• Thường xuyên rà soát, cập nhật mẫu hợp đồng chuẩn theo pháp luật hiện hành.

4. Khi thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng, việc xác định nơi giải quyết tranh chấp được thực hiện ra sao?

Khi không có thỏa thuận, việc xác định nơi giải quyết sẽ căn cứ theo:

• Đối với Tòa án: Thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp khu vực, cấp tỉnh (Điều 35, 37) và thẩm quyền theo lãnh thổ, thường là nơi bị đơn cư trú hoặc có trụ sở (Điều 39)  Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, sửa đổi năm 2025.
• Đối với Trọng tài: Điều 7 và Điều 16 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định chỉ khi có thỏa thuận trọng tài bằng văn bản thì Trọng tài mới có thẩm quyền. Nếu thiếu, Trọng tài không thể thụ lý vụ việc.

5. Thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch của hợp đồng không?

Thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch của hợp đồng. Một hợp đồng được coi là chặt chẽ, minh bạch khi dự liệu được cả tình huống phát sinh tranh chấp. Việc thiếu điều khoản này khiến hợp đồng thiếu tính toàn diện, giảm mức độ an toàn pháp lý và có thể bị đánh giá là chưa đảm bảo nguyên tắc thiện chí, minh bạch trong giao dịch (Điều 6 Bộ luật dân sự 2015).

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến thiếu điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng

• Rà soát hợp đồng: kiểm tra toàn bộ nội dung, phát hiện thiếu sót về điều khoản giải quyết tranh chấp.
• Soạn thảo, bổ sung phụ lục hợp đồng: nhằm hoàn thiện thỏa thuận, tránh rủi ro pháp lý.
• Tư vấn lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp: ví dụ, ưu điểm và nhược điểm giữa Tòa án và Trọng tài.
• Đại diện giải quyết tranh chấp: tham gia tố tụng tại Tòa án hoặc Trọng tài để bảo vệ quyền lợi của khách hàng.
• Đào tạo nội bộ: tập huấn kỹ năng soạn thảo hợp đồng, nâng cao nhận thức pháp lý cho doanh nghiệp.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hay nhu cầu tư vấn về trách nhiệm trong việc bảo vệ thông tin khách hàng, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.