Trong thực tiễn đấu thầu, giá dự thầu thấp khác thường không chỉ phản ánh chiến lược cạnh tranh về giá mà còn đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ để tránh các hành vi gian lận hoặc thực hiện hợp đồng không hiệu quả.
I. Rủi ro pháp lý phổ biến liên quan đến giá dự thầu thấp khác thường
Trong hoạt động đấu thầu, hiện tượng giá dự thầu thấp khác thường ngày càng xuất hiện phổ biến và tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý cho cả bên mời thầu và nhà thầu. Việc nhận diện và xử lý không đúng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng trong quá trình lựa chọn và thực hiện hợp đồng.
- Thứ nhất, rủi ro về lựa chọn nhà thầu không đủ năng lực. Giá dự thầu quá thấp có thể phản ánh việc nhà thầu không tính đúng, tính đủ chi phí, dẫn đến việc không đảm bảo nguồn lực để thực hiện hợp đồng. Điều này dễ khiến chủ đầu tư lựa chọn phải nhà thầu không đáp ứng yêu cầu.
- Thứ hai, rủi ro về chất lượng và tiến độ thực hiện hợp đồng. Nhà thầu trúng thầu với giá quá thấp có thể cắt giảm chi phí, sử dụng vật liệu kém chất lượng hoặc kéo dài tiến độ nhằm bù đắp chi phí, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả dự án.
- Thứ ba, rủi ro về tranh chấp và điều chỉnh hợp đồng. Trong quá trình thực hiện, nhà thầu có thể yêu cầu điều chỉnh giá, phát sinh chi phí ngoài hợp đồng hoặc tranh chấp với chủ đầu tư do không đủ khả năng thực hiện theo giá đã chào.
- Thứ tư, rủi ro về vi phạm pháp luật đấu thầu. Nếu giá thấp bất thường xuất phát từ hành vi gian lận, thông thầu hoặc phá giá thị trường, các bên liên quan có thể bị xử lý theo quy định pháp luật.
Giá dự thầu thấp bất thường có thể kéo theo trách nhiệm pháp lý nếu gắn với hành vi vi phạm.
II. Tìm hiểu về giá dự thầu thấp khác thường
Việc hiểu rõ bản chất, nguyên nhân và tác động của giá dự thầu thấp khác thường là cơ sở quan trọng để kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu quả đấu thầu.
1. Giá dự thầu thấp khác thường là gì và khi nào cần xác định một giá là thấp khác thường
Giá dự thầu thấp khác thường được hiểu là mức giá do nhà thầu đưa ra thấp hơn đáng kể so với giá gói thầu, giá dự toán hoặc mặt bằng giá thị trường, đến mức có thể ảnh hưởng đến khả năng thực hiện hợp đồng.
Khi phát hiện giá dự thầu có dấu hiệu thấp bất thường, bên mời thầu có trách nhiệm yêu cầu nhà thầu làm rõ các yếu tố cấu thành giá, bao gồm chi phí, biện pháp thi công và nguồn lực thực hiện.
Việc xác định “thấp khác thường” thường dựa trên các dấu hiệu như:
- Chênh lệch lớn so với các hồ sơ dự thầu khác;
- Không phù hợp với định mức, đơn giá;
- Không đảm bảo tính khả thi trong thực hiện.
Giá dự thầu thấp khác thường là dấu hiệu cần được xem xét kỹ lưỡng nhằm đảm bảo tính khả thi và minh bạch của quá trình lựa chọn nhà thầu.
2. Những yếu tố nào có thể khiến một nhà thầu đưa ra giá dự thầu thấp khác thường trong thực tế
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc nhà thầu đưa ra giá thấp bất thường:
- Thứ nhất, chiến lược cạnh tranh để trúng thầu. Nhà thầu có thể chủ động giảm lợi nhuận hoặc chấp nhận lỗ ban đầu để giành dự án, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh cao.
- Thứ hai, sai sót trong việc tính toán chi phí. Việc lập giá dự thầu không chính xác, thiếu kinh nghiệm hoặc bỏ sót chi phí có thể dẫn đến giá thấp bất thường.
- Thứ ba, kỳ vọng vào lợi ích gián tiếp. Nhà thầu có thể kỳ vọng thu lợi từ các hợp đồng tiếp theo, phát sinh khối lượng hoặc các lợi ích ngoài hợp đồng.
- Thứ tư, hành vi gian lận hoặc thông thầu. Trong một số trường hợp, giá thấp bất thường có thể là kết quả của sự dàn xếp giữa các nhà thầu.
Giá dự thầu thấp khác thường có thể xuất phát từ cả yếu tố hợp pháp và không hợp pháp, cần được phân tích cụ thể từng trường hợp.
3. Giá dự thầu thấp khác thường có phải luôn đồng nghĩa với gian lận hay không và làm sao phân biệt
Không phải mọi trường hợp giá dự thầu thấp khác thường đều là gian lận. Trong nhiều trường hợp, giá thấp có thể là kết quả của:
- Công nghệ thi công tiên tiến giúp giảm chi phí;
- Nguồn cung vật liệu giá rẻ;
- Năng lực quản lý hiệu quả.
Tuy nhiên, để phân biệt với gian lận, cần xem xét:
- Tính hợp lý của cấu trúc giá;
- Khả năng thực hiện hợp đồng;
- Sự minh bạch trong giải trình của nhà thầu.
Nếu nhà thầu không chứng minh được tính khả thi của giá dự thầu, bên mời thầu có thể loại hồ sơ theo quy định.
Như vậy, giá thấp khác thường không đồng nghĩa với gian lận, nhưng cần được kiểm tra, xác minh để đảm bảo tính hợp pháp và khả thi.
4. Ảnh hưởng của giá dự thầu thấp khác thường đến chất lượng thực hiện hợp đồng là gì
Giá dự thầu thấp bất thường có thể tác động tiêu cực đến quá trình thực hiện hợp đồng:
- Thứ nhất, giảm chất lượng công trình hoặc dịch vụ. Nhà thầu có thể cắt giảm chi phí nguyên vật liệu, nhân công để bù đắp.
- Thứ hai, kéo dài tiến độ thực hiện. Thiếu nguồn lực tài chính có thể khiến nhà thầu chậm tiến độ hoặc gián đoạn thi công.
- Thứ ba, phát sinh chi phí ngoài hợp đồng. Nhà thầu có thể yêu cầu điều chỉnh giá hoặc bổ sung chi phí trong quá trình thực hiện.
- Thứ tư, tăng nguy cơ vi phạm hợp đồng. Trong trường hợp nghiêm trọng, nhà thầu có thể không hoàn thành nghĩa vụ, dẫn đến chấm dứt hợp đồng.
Giá dự thầu thấp khác thường có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng, tiến độ và hiệu quả của dự án nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
III. Các quy định pháp luật có liên quan đến giá dự thầu thấp khác thường
Trong pháp luật đấu thầu Việt Nam, “giá dự thầu thấp khác thường” không được định nghĩa thành một khái niệm độc lập, nhưng được điều chỉnh thông qua các quy định về đánh giá hồ sơ dự thầu, làm rõ hồ sơ và bảo đảm tính khả thi của giá dự thầu trong Luật Đấu thầu 2023 và các nghị định hướng dẫn. Việc phân tích các quy định này giúp làm rõ cơ chế pháp lý xử lý tình huống giá thấp bất thường trong thực tiễn.
1. Pháp luật đấu thầu hiện hành quy định thủ tục xử lý trường hợp giá dự thầu thấp khác thường như thế nào?
Tại khoản 11 Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, trường hợp hồ sơ dự thầu có giá dự thầu sau sửa lỗi, hiệu chỉnh sai lệch, trừ đi giá trị giảm giá (nếu có) thấp khác thường, ảnh hưởng đến chất lượng gói thầu hoặc gói thầu xây lắp, EC có giá dự thầu sau sửa lỗi, hiệu chỉnh sai lệch, trừ đi giá trị giảm giá (nếu có) thấp hơn 80% giá gói thầu thì chủ đầu tư xử lý tình huống như sau:
- Yêu cầu nhà thầu giải thích, làm rõ về tính khả thi của giá dự thầu khác thường đó và các chi phí cấu thành giá dự thầu. Nhà thầu phải chứng minh sự phù hợp giữa giá dự thầu với phạm vi công việc, giải pháp thực hiện do nhà thầu đề xuất, tiến độ thực hiện và các yêu cầu khác của hồ sơ mời thầu. Nếu sự giải thích của nhà thầu không đủ rõ, không có tính thuyết phục thì không chấp nhận giá dự thầu đó.
Đối với gói thầu ngoài gói thầu xây lắp, EC, các hạng mục có giá chào thấp khác thường dẫn đến giá dự thầu thấp khác thường được coi là sai lệch thiếu và tiến hành hiệu chỉnh sai lệch đối với các hạng mục này theo quy định tại khoản 2 Điều 31 của Nghị định này. Việc hiệu chỉnh sai lệch chỉ nhằm mục đích so sánh, xếp hạng nhà thầu. Trường hợp sau hiệu chỉnh sai lệch nhà thầu vẫn xếp thứ nhất thì giá đề nghị trúng thầu không bao gồm giá trị hiệu chỉnh sai lệch quy định tại điểm này.
Đối với gói thầu xây lắp, EC, trường hợp nhà thầu giải thích không đủ rõ, không có tính thuyết phục thì hồ sơ dự thầu của nhà thầu sẽ bị loại;
- Trường hợp để đề phòng rủi ro, chủ đầu tư có thể quy định giá trị bảo đảm thực hiện hợp đồng lớn hơn 10% nhưng không quá 30% giá hợp đồng.
Pháp luật quy định một quy trình chặt chẽ từ yêu cầu giải trình, đánh giá đến loại bỏ hoặc áp dụng biện pháp bảo đảm nhằm kiểm soát rủi ro từ giá dự thầu thấp khác thường, thay vì xử lý một cách tùy tiện.
2. Luật hoặc nghị định nào quy định yêu cầu nhà thầu phải giải trình khi giá dự thầu thấp khác thường và nội dung giải trình cần có gì?
Yêu cầu nhà thầu phải giải trình khi giá dự thầu thấp khác thường được ghi nhận trong hệ thống pháp luật đấu thầu, cụ thể:
- Khoản 11 Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP: quy định trực tiếp nghĩa vụ của nhà thầu phải giải thích, làm rõ tính khả thi của giá dự thầu khi có dấu hiệu thấp bất thường.
- Các quy định về bảo đảm dự thầu trong khoản 7 Điều 14 Luật Đấu thầu 2023 cũng đặt ra yêu cầu tổng giá trị của bảo đảm dự thầu không thấp hơn giá trị yêu cầu trong hồ sơ mời thầu.
Về nội dung giải trình, theo quy định và thực tiễn áp dụng, nhà thầu cần làm rõ các vấn đề sau:
- Cơ cấu chi phí chi tiết (vật liệu, nhân công, máy móc, quản lý…);
- Giải pháp kỹ thuật, công nghệ hoặc phương án thi công giúp giảm chi phí;
- Nguồn cung cấp đầu vào với giá hợp lý;
- Khả năng tài chính và nguồn lực thực hiện;
- Cam kết đảm bảo tiến độ, chất lượng theo yêu cầu hồ sơ mời thầu.
Việc giải trình phải có căn cứ rõ ràng, số liệu hợp lý và chứng minh được tính khả thi của giá chào, nếu không sẽ bị loại theo quy định.
3. Những rủi ro tài chính và pháp lý liên quan đến giá dự thầu thấp khác thường là gì?
Trong thực tiễn đấu thầu, giá dự thầu thấp khác thường không chỉ là vấn đề kỹ thuật trong đánh giá hồ sơ mà còn kéo theo nhiều rủi ro tài chính và pháp lý đáng kể đối với cả nhà thầu và chủ đầu tư.
- Thứ nhất, rủi ro tài chính đối với nhà thầu. Khi chào giá quá thấp, nhà thầu có thể không tính đủ chi phí thực tế, dẫn đến thua lỗ trong quá trình thực hiện hợp đồng. Điều này có thể khiến nhà thầu mất khả năng thanh toán, gián đoạn thi công hoặc không hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng.
- Thứ hai, rủi ro tài chính đối với chủ đầu tư. Nếu lựa chọn nhà thầu có giá thấp nhưng không đủ năng lực thực hiện, chủ đầu tư có thể phải gánh thêm chi phí phát sinh như điều chỉnh hợp đồng, thuê nhà thầu thay thế hoặc khắc phục hậu quả.
- Thứ ba, rủi ro về tranh chấp hợp đồng. Giá thấp bất thường dễ dẫn đến việc nhà thầu yêu cầu điều chỉnh giá, phát sinh khối lượng hoặc viện dẫn các lý do để không thực hiện đúng cam kết, từ đó phát sinh tranh chấp với chủ đầu tư.
- Thứ tư, rủi ro vi phạm pháp luật đấu thầu. Trong trường hợp giá thấp bất thường xuất phát từ hành vi gian lận, thông thầu hoặc phá giá, các bên có thể bị xử lý theo Điều 16 Luật Đấu thầu 2023 về các hành vi bị cấm, bao gồm xử phạt hành chính, cấm tham gia đấu thầu hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Thứ năm, rủi ro về chất lượng và tiến độ dự án. Để bù đắp chi phí, nhà thầu có thể cắt giảm chất lượng hoặc kéo dài tiến độ, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đầu tư và uy tín của các bên liên quan.
Như vậy, giá dự thầu thấp khác thường tiềm ẩn nhiều rủi ro đa chiều, đòi hỏi các bên phải kiểm soát chặt chẽ thông qua cơ chế đánh giá, giải trình và quản lý hợp đồng để hạn chế thiệt hại.
IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến giá dự thầu thấp khác thường
Trong thực tiễn đấu thầu, giá dự thầu thấp khác thường thường kéo theo nhiều vướng mắc về cách xử lý, chứng cứ pháp lý và cơ chế bảo vệ quyền lợi. Việc làm rõ các vấn đề này giúp các bên hạn chế rủi ro và tuân thủ đúng quy định pháp luật.
1. Nếu nhà thầu không giải trình thuyết phục cho giá dự thầu thấp khác thường thì các bước xử lý theo pháp luật là gì?
Căn cứ khoản 11 Điều 140 Nghị định 214/2025/NĐ-CP, khi nhà thầu không giải trình được tính khả thi của giá dự thầu:
- Đối với gói thầu xây lắp, EC: hồ sơ dự thầu bị loại;
- Đối với các gói thầu khác: tiến hành hiệu chỉnh sai lệch (nếu có), phục vụ mục đích so sánh, xếp hạng;
- Trường hợp cần thiết, chủ đầu tư có thể áp dụng biện pháp tăng bảo đảm thực hiện hợp đồng để phòng ngừa rủi ro.
Nếu không giải trình thuyết phục, nhà thầu có thể bị loại hoặc bị bất lợi trong xếp hạng, tùy theo loại gói thầu.
2. Hồ sơ pháp lý và bằng chứng nào cần lưu giữ để chứng minh đã xử lý đúng quy định khi có giá dự thầu thấp khác thường
Để đảm bảo tính minh bạch và tránh tranh chấp, bên mời thầu cần lưu giữ đầy đủ hồ sơ:
- Văn bản yêu cầu nhà thầu giải trình;
- Tài liệu giải trình của nhà thầu;
- Biên bản đánh giá, nhận xét của tổ chuyên gia;
- Báo cáo đánh giá hồ sơ dự thầu;
- Quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu.
Các tài liệu này là căn cứ chứng minh việc xử lý đúng quy trình theo pháp luật đấu thầu và có ý nghĩa quan trọng khi phát sinh khiếu nại hoặc tranh chấp.
3. Làm giả hồ sơ năng lực để kết hợp với giá dự thầu thấp khác thường nhằm trúng thầu sẽ bị xử lý theo quy định nào?
Hành vi làm giả hồ sơ năng lực là hành vi vi phạm nghiêm trọng. Theo Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, cấm hành vi gian lận, cung cấp thông tin không trung thực trong đấu thầu;
Hình thức xử lý có thể bao gồm:
- Hủy kết quả lựa chọn nhà thầu;
- Cấm tham gia hoạt động đấu thầu;
- Xử phạt tiền hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Như vậy, việc làm giả hồ sơ năng lực kết hợp với giá thấp bất thường là hành vi bị nghiêm cấm và có thể dẫn đến hậu quả pháp lý rất nghiêm trọng.
4. Khi phát hiện giá dự thầu thấp khác thường dẫn đến hậu quả thiệt hại về kinh tế, bước tố tụng hoặc khiếu nại nào thường được áp dụng để bảo vệ quyền lợi của bên bị thiệt hại
Khi phát sinh thiệt hại, các bên có thể áp dụng các cơ chế sau:
- Khiếu nại, kiến nghị trong đấu thầu theo quy định của pháp luật đấu thầu;
- Thương lượng, hòa giải giữa các bên trên cơ sở hợp đồng;
- Khởi kiện tại Tòa án theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015;
- Trọng tài thương mại nếu có thỏa thuận trọng tài.
Tùy vào từng giai đoạn (trước hay sau ký hợp đồng), cơ chế áp dụng sẽ khác nhau.
5. Trong hợp đồng mẫu, các điều khoản nào nên được đưa vào để phòng ngừa rủi ro giá dự thầu thấp khác thường
Để hạn chế rủi ro, hợp đồng cần quy định rõ:
- Điều khoản về bảo đảm thực hiện hợp đồng (có thể tăng mức bảo đảm);
- Điều khoản về chất lượng và tiêu chuẩn kỹ thuật;
- Điều khoản về tiến độ và phạt vi phạm;
- Điều khoản về điều chỉnh giá và phát sinh chi phí;
- Điều khoản về chấm dứt hợp đồng và bồi thường thiệt hại.
Những điều khoản này giúp kiểm soát rủi ro khi nhà thầu chào giá thấp nhưng không đảm bảo thực hiện.
V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến giá dự thầu thấp khác thường?
Trong bối cảnh các quy định pháp luật đấu thầu ngày càng chặt chẽ và giá dự thầu thấp khác thường tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc tìm đến sự hỗ trợ từ đơn vị chuyên nghiệp như NPLaw là giải pháp hiệu quả. Với kinh nghiệm tư vấn trong lĩnh vực đấu thầu và doanh nghiệp, đội ngũ luật sư có thể hỗ trợ rà soát hồ sơ, đánh giá rủi ro pháp lý, xây dựng chiến lược xử lý tình huống và bảo vệ quyền lợi của khách hàng trong mọi giai đoạn của quá trình đấu thầu.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
