Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành tài sản có giá trị, nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro thông tin khách hàng bị rò rỉ và bị mua bán trái phép cho các bên thứ ba.

I. Nhu cầu về việc doanh nghiệp muốn kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép

Trong bối cảnh dữ liệu được xem là tài sản cốt lõi và có giá trị lớn đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, tình trạng các bên thứ ba tìm cách mua lại dữ liệu khách hàng trái phép ngày càng gia tăng. Điều này dẫn tới nhu cầu ngày càng lớn của doanh nghiệp trong việc khởi kiện các tổ chức, cá nhân đã mua, sử dụng hoặc khai thác dữ liệu khách hàng trái phép nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Một trong những lý do khiến nhu cầu này trở nên cấp thiết là vì hành vi mua dữ liệu trái phép thường gây ra nhiều hệ quả nghiêm trọng như: thất thoát thông tin quan trọng, mất lợi thế cạnh tranh, ảnh hưởng uy tín thương hiệu, gia tăng khiếu nại từ khách hàng hoặc thậm chí khiến doanh nghiệp đối mặt với các chế tài xử phạt từ cơ quan nhà nước do không kiểm soát được dữ liệu. Những rủi ro này buộc doanh nghiệp phải có động thái pháp lý mạnh mẽ hơn để răn đe các hành vi xâm phạm dữ liệu.

Bên cạnh đó, hành vi mua dữ liệu khách hàng trái phép có thể cấu thành vi phạm Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, vi phạm nghĩa vụ bảo mật trong hợp đồng và xâm phạm quyền lợi của khách hàng. Khi quyền và lợi ích bị ảnh hưởng, doanh nghiệp có nhu cầu khởi kiện để yêu cầu bên thứ ba chấm dứt hành vi vi phạm, bồi thường thiệt hại và công khai xin lỗi hoặc khắc phục hậu quả.

Cuối cùng, trong thời đại số hóa, việc xử lý nghiêm minh hành vi mua bán dữ liệu trái phép giúp doanh nghiệp bảo vệ hệ sinh thái dữ liệu của mình, đồng thời tạo ra tiền lệ pháp lý nhằm ngăn chặn các vi phạm tương tự trong tương lai. Vì vậy, nhu cầu kiện bên thứ ba của doanh nghiệp không chỉ mang tính phòng vệ, mà còn thể hiện quyết tâm quản trị rủi ro và bảo vệ tài sản số một cách chuyên nghiệp.

II. Tìm hiểu về kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép

Trong bối cảnh dữ liệu trở thành “tài sản chiến lược” của doanh nghiệp, việc một bên thứ ba cố tình mua – thu thập – hoặc sử dụng dữ liệu khách hàng trái phép không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về kinh tế mà còn làm suy giảm uy tín và vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường. Vì thế, hiểu rõ các khía cạnh pháp lý liên quan đến việc kiện bên thứ ba là bước quan trọng để doanh nghiệp lựa chọn đúng biện pháp bảo vệ quyền lợi của mình.

1. Kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép có thể bảo vệ quyền lợi của công ty như thế nào?

Khi doanh nghiệp tiến hành khởi kiện, hành vi mua dữ liệu khách hàng trái phép của bên thứ ba sẽ được xem xét dưới góc độ vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, xâm phạm bí mật kinh doanh hoặc cạnh tranh không lành mạnh. 

Việc kiện giúp công ty yêu cầu ngăn chặn hành vi tiếp tục sử dụng dữ liệu, yêu cầu xóa dữ liệu đã thu thập trái phép, yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế như giảm doanh thu, mất khách hàng hoặc chi phí khắc phục an ninh. 

Đồng thời, việc khởi kiện là thông điệp mạnh mẽ rằng doanh nghiệp kiên quyết bảo vệ tài sản dữ liệu của mình, qua đó duy trì niềm tin của khách hàng và đối tác.

2. Những hành động nào được coi là mua dữ liệu khách hàng trái phép từ bên thứ ba?

Hành vi mua dữ liệu khách hàng trái phép từ bên thứ ba được hiểu rất rộng, bao gồm: mua thông tin cá nhân từ nhân viên cũ của công ty; mua danh sách khách hàng do một đơn vị bị rò rỉ cung cấp; mua dữ liệu từ các nền tảng chia sẻ bất hợp pháp; hoặc trả tiền để truy cập vào các hệ thống bị hack nhằm lấy dữ liệu. 

Ngoài ra, việc dùng hợp đồng dịch vụ giả tạo để che giấu hành vi “trao đổi dữ liệu” cũng bị coi là mua trái phép nếu không có sự đồng ý hợp pháp của chủ thể dữ liệu hoặc của công ty sở hữu dữ liệu.

3. Tại sao công ty nên kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép ngay lập tức?

Việc chậm trễ xử lý sẽ khiến dữ liệu bị lan truyền nhanh hơn, khó truy vết nguồn gốc và làm tăng thiệt hại cho doanh nghiệp. 

Thêm vào đó, nếu không khởi kiện kịp thời, bên thứ ba có thể tiếp tục bán lại hoặc khai thác dữ liệu cho mục đích quảng cáo, mạo danh, lừa đảo, gây hại trực tiếp đến khách hàng của công ty. 

Ngoài ra, pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng yêu cầu doanh nghiệp phải nhanh chóng có biện pháp khắc phục và báo cáo, vì vậy việc khởi kiện sớm cũng giúp doanh nghiệp tránh bị coi là “thiếu trách nhiệm”.

4. Công ty có thể làm gì để chứng minh rằng bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều loại bằng chứng: log hệ thống cho thấy truy cập trái phép; dữ liệu khách hàng bị rò rỉ trùng với dữ liệu nội bộ; thông tin khách hàng nhận được cuộc gọi/ email quảng cáo từ bên thứ ba ngay sau rò rỉ; tài liệu trao đổi giữa bên thứ ba và người cung cấp dữ liệu; hoặc chứng cứ điện tử như hoá đơn giao dịch, nội dung chat, hợp đồng trá hình. 

Ngoài ra, doanh nghiệp có thể phối hợp với cơ quan công an, cơ quan chuyên trách về an ninh mạng, hoặc thuê đơn vị giám định số để xác định nguồn dữ liệu bị rò rỉ.

Việc thu thập đầy đủ bằng chứng kỹ thuật số và tài liệu giao dịch là chìa khóa để chứng minh hành vi mua dữ liệu trái phép của bên thứ ba một cách thuyết phục.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép

Trong bối cảnh pháp luật Việt Nam ngày càng siết chặt quản lý dữ liệu cá nhân, hành vi mua hoặc sử dụng dữ liệu khách hàng trái phép không chỉ xâm phạm quyền riêng tư của cá nhân mà còn vi phạm nghĩa vụ bảo mật thông tin của doanh nghiệp. Do đó, khi xem xét việc kiện bên thứ ba, doanh nghiệp cần hiểu rõ những quy định pháp luật điều chỉnh để đảm bảo các yêu cầu khởi kiện được thực hiện đúng căn cứ và có hiệu quả.

1. Theo pháp luật, kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép có thể được xử lý như thế nào?

Theo Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, hành vi mua dữ liệu khách hàng trái phép có thể bị xử lý theo nhiều chế tài khác nhau:

  • Xử phạt hành chính nếu thu thập hoặc sử dụng dữ liệu trái phép: Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân là 10 lần khoản thu có được từ hành vi vi phạm; trường hợp không có khoản thu từ hành vi vi phạm hoặc mức phạt tính theo khoản thu có được từ hành vi vi phạm thấp hơn mức phạt tiền tối đa quy định tại khoản 5 Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 thì áp dụng mức phạt tiền theo quy định tại khoản 5 Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025. 
  • Bồi thường dân sự khi gây thiệt hại cho doanh nghiệp hoặc khách hàng theo Điều 584, Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015: Trong trường hợp không được bồi thường hoặc bồi thường không thỏa đáng, có thể khởi kiện dân sự yêu cầu bồi thường thiệt hại. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm (Điều 588 Bộ luật Dân sự 2015 và được hướng dẫn bởi Điều 5 Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP). 
  • Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu hành vi mua dữ liệu liên quan đến truy cập trái phép, chiếm đoạt dữ liệu hoặc sử dụng dữ liệu, có thể bị truy cứu hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, như: Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác (Điều 159); Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông (Điều 288); Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác (Điều 289);...

Điều này cho phép doanh nghiệp có nhiều “công cụ pháp lý” giúp doanh nghiệp tăng khả năng bảo vệ quyền lợi của mình.

2. Các điều khoản nào trong hợp đồng cần có để hỗ trợ công ty kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Để hỗ trợ kiện đối tượng thu thập trái phép dữ liệu, hợp đồng với đối tác hoặc nhà cung cấp cần có: (i) điều khoản bảo mật dữ liệu (NDA) quy định rõ loại dữ liệu được bảo diện và trách nhiệm của các bên; (ii) điều khoản giới hạn quyền truy cập và phạm vi sử dụng dữ liệu; (iii) điều khoản chế tài vi phạm, bao gồm bồi thường thiệt hại cụ thể, mức phạt vi phạm và nghĩa vụ xóa dữ liệu; và (iv) điều khoản kiểm toán, cho phép doanh nghiệp kiểm tra việc tuân thủ bảo mật. 

Khi các điều khoản này rõ ràng, doanh nghiệp có căn cứ vững chắc để chứng minh lỗi và yêu cầu bồi thường, giúp củng cố lập luận pháp lý khi doanh nghiệp khởi kiện bên thứ ba vi phạm dữ liệu.

3. Có những cách nào để ngăn chặn bên thứ ba mua dữ liệu khách hàng trái phép trước khi kiện?

Để ngăn chặn bên thứ ba mua dữ liệu khách hàng trái phép trước khi kiện, có thể áp dụng các biện pháp như: 

  • Doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống kiểm soát truy cập dữ liệu chặt chẽ: Việc phân quyền, đặt mật khẩu nhiều lớp, giám sát truy cập thời gian thực giúp giảm nguy cơ bị bên thứ ba xâm nhập hoặc mua chuộc nhân viên để lấy dữ liệu.
  • Tăng cường mã hóa dữ liệu quan trọng: Khi dữ liệu được mã hóa, ngay cả khi bị lấy cắp hoặc bán ra bên ngoài, bên thứ ba cũng không thể sử dụng dễ dàng, từ đó giảm thiểu thiệt hại.
  • Thực hiện đào tạo nội bộ về bảo mật thông tin: Việc phổ biến rủi ro pháp lý, cơ chế xử lý và các lệnh cấm đối với nhân viên giúp giảm số lượng nguồn rò rỉ trong nội bộ.
  • Giám sát thị trường và mạng xã hội để phát hiện dữ liệu bị rao bán: Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, doanh nghiệp có thể can thiệp sớm mà không phải chờ đến khi thiệt hại nghiêm trọng xảy ra.

Việc chủ động kiểm soát và phòng ngừa là cách hiệu quả nhất để ngăn chặn rủi ro, giúp doanh nghiệp không phải bước vào quá trình kiện tụng phức tạp.

4. Công ty có nghĩa vụ pháp lý gì khi phát hiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Theo Khoản 1 Điều 23 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 quy định về nghĩa vụ thông báo vi phạm dữ liệu, theo đó:

  • Bên kiểm soát dữ liệu cá nhân, bên kiểm soát và xử lý dữ liệu cá nhân, bên thứ ba phát hiện vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân có thể gây tổn hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội hoặc xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của chủ thể dữ liệu cá nhân thì phải thông báo cho cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu cá nhân chậm nhất là 72 giờ kể từ khi phát hiện hành vi vi phạm. 
  • Trường hợp bên xử lý dữ liệu cá nhân phát hiện hành vi vi phạm phải thông báo kịp thời cho bên kiểm soát dữ liệu cá nhân hoặc bên kiểm soát và xử lý dữ liệu cá nhân.

Như vậy, doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện thông báo kịp thời khi phát hiện vi phạm dữ liệu cá nhân, đồng thời phối hợp với các bên liên quan và cơ quan chuyên trách để xử lý sự cố, nhằm hạn chế thiệt hại cho chủ thể dữ liệu và tuân thủ đúng quy định pháp luật. 

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép

Trong thực tế, việc kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép luôn đặt ra nhiều câu hỏi pháp lý quan trọng đối với doanh nghiệp. Dưới đây là những thắc mắc phổ biến nhất và phân tích chi tiết để giúp doanh nghiệp hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trước khi tiến hành khởi kiện.

1. Hậu quả pháp lý nào có thể xảy ra khi kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Khi doanh nghiệp quyết định kiện bên thứ ba, bên vi phạm có thể đối mặt với nhiều chế tài pháp lý khác nhau:

  • Xử phạt hành chính nếu thu thập hoặc sử dụng dữ liệu trái phép: Theo Khoản 3 Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân là 10 lần khoản thu có được từ hành vi vi phạm; trường hợp không có khoản thu từ hành vi vi phạm hoặc mức phạt tính theo khoản thu có được từ hành vi vi phạm thấp hơn mức phạt tiền tối đa quy định tại khoản 5 Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 thì áp dụng mức phạt tiền theo quy định tại khoản 5 Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025. 
  • Bồi thường dân sự khi gây thiệt hại cho doanh nghiệp hoặc khách hàng theo Điều 584, Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015. 
  • Truy cứu trách nhiệm hình sự: Hành vi mua dữ liệu khách hàng trái phép bị truy cứu hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, như: Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác (Điều 159); Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông (Điều 288); Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác (Điều 289);...

Ngoài ra, doanh nghiệp có quyền khởi kiện bên thứ ba để yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm và bồi thường thiệt hại.

2. Luật bảo vệ dữ liệu cá nhân quy định như thế nào về việc kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Theo điểm đ Khoản 1 Điều 4 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, chủ thể dữ liệu cá nhân có quyền “Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện, yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật”.

Như vậy, bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép, chủ thể dữ liệu cá nhân có thể khởi kiện để yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm và bồi thường thiệt hại. Trình tự, thủ tục khởi kiện được thực hiện theo Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, sửa đổi năm 2025. 

3. Các bước pháp lý nào cần thực hiện trước khi kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Trước khi khởi kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép, doanh nghiệp cần thực hiện các bước cơ bản như: 

  • Xác minh nguồn gốc và phạm vi dữ liệu bị mua trái phép;
  • Thu thập chứng cứ liên quan (hóa đơn, hợp đồng, tin nhắn, email, sao lưu dữ liệu);
  • Gửi yêu cầu giải quyết trực tiếp hoặc cảnh báo bên vi phạm, và chỉ khi không đạt được thỏa thuận, tiến hành khởi kiện ra tòa. 

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và chứng cứ sẽ giúp tăng khả năng thành công trong quá trình kiện tụng.

4. Những khó khăn nào có thể gặp phải khi kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Trong quá trình khởi kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép, doanh nghiệp có thể gặp phải các khó khăn như khó xác định chính xác nguồn dữ liệu, xác minh bên thứ ba thực sự đã mua dữ liệu, hoặc chứng minh thiệt hại thực tế từ việc dữ liệu bị sử dụng trái phép. 

Ngoài ra, chi phí và thời gian cho việc thu thập chứng cứ, tham gia tố tụng cũng là những yếu tố cần cân nhắc.

5. Có những hình thức bồi thường nào có thể yêu cầu khi kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Doanh nghiệp có thể yêu cầu bên vi phạm bồi thường thiệt hại về vật chất, bao gồm chi phí phục hồi dữ liệu, tổn thất kinh tế từ việc mất khách hàng, hoặc bồi thường về uy tín và danh tiếng nếu bị chứng minh thiệt hại. Ngoài ra, doanh nghiệp có quyền yêu cầu bên vi phạm chấm dứt ngay hành vi sử dụng dữ liệu trái phép.

V. Bạn đang tìm luật sư giỏi, uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến kiện bên thứ ba đã mua dữ liệu khách hàng trái phép?

Nếu bạn cần hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp trong các vụ việc liên quan đến dữ liệu khách hàng, NPLAW là lựa chọn uy tín. Luật sư tại NPLAW có kinh nghiệm trong bảo vệ dữ liệu cá nhân, tư vấn chiến lược, thu thập chứng cứ và đại diện doanh nghiệp trước tòa hoặc cơ quan chức năng, giúp đảm bảo quyền lợi của bạn được bảo vệ tối đa.