Tư vấn pháp lý về hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng cao không ngừng gia tăng. Tuy nhiên, do đặc thù của lĩnh vực y tế liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người, nên việc xây dựng, thực hiện và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế luôn đòi hỏi phải tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật hiện hành. Bài viết này NPLaw sẽ tư vấn pháp lý về hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế, giúp các bên tham gia hợp đồng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình một cách hiệu quả.

I. Thực trạng hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế trong giai đoạn hiện nay

Trong những năm gần đây, hệ thống y tế tại Việt Nam không ngừng được mở rộng và phát triển, với sự tham gia mạnh mẽ của cả khu vực công và tư nhân. Các cơ sở y tế không chỉ cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh thông thường mà còn triển khai nhiều loại hình dịch vụ y tế đa dạng như chăm sóc sức khỏe định kỳ, điều dưỡng tại nhà, xét nghiệm theo yêu cầu, tầm soát bệnh lý chuyên sâu...

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều giao dịch giữa bên cung cấp và bên sử dụng dịch vụ y tế lại được thực hiện mà không có hợp đồng rõ ràng bằng văn bản. Điều này dẫn đến những rủi ro pháp lý khi xảy ra sai sót chuyên môn, tranh chấp về chi phí, trách nhiệm pháp lý và bồi thường thiệt hại. Một số cơ sở y tế tư nhân, đặc biệt là các phòng khám nhỏ hoặc trung tâm dịch vụ y tế, còn thiếu kiến thức pháp lý trong việc xây dựng và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế, dẫn đến nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc kiện tụng dân sự, nhất là khi liên quan đến tính mạng, sức khỏe người bệnh.

II. Hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế là gì?

1. Khái niệm về hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

Hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế là thỏa thuận bằng văn bản giữa tổ chức hoặc cá nhân cung cấp dịch vụ y tế (như bệnh viện, phòng khám, bác sĩ) và bên sử dụng dịch vụ (người bệnh hoặc tổ chức). Hợp đồng này xác định các quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các bên trong việc cung cấp và sử dụng các dịch vụ liên quan đến y tế, chăm sóc sức khỏe hoặc điều trị bệnh. 

Hợp đồng này là một loại hợp đồng dịch vụ theo quy định tại Bộ luật Dân sự năm 2015 (Điều 513), đồng thời chịu sự điều chỉnh của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và các văn bản chuyên ngành y tế khác.

2. Thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế có khó không?

Việc thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế trên thực tế không khó về mặt kỹ thuật, nhưng lại phức tạp về mặt chuyên môn và pháp lý, bởi:

• Hoạt động cung cấp dịch vụ y tế phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chuyên ngành (về hành nghề y, bảo đảm chất lượng dịch vụ, hồ sơ bệnh án…).
• Mọi sai sót, chậm trễ hoặc vi phạm cam kết trong hợp đồng có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng người bệnh.
• Có nhiều trường hợp dịch vụ không đạt kết quả như mong muốn, nhưng không đồng nghĩa với việc bên cung cấp vi phạm hợp đồng, nếu đã thực hiện đúng chuyên môn.

Do đó, việc lập hợp đồng rõ ràng, minh bạch và phù hợp với đặc thù ngành y là rất cần thiết để giảm thiểu rủi ro và tránh tranh chấp không đáng có.

3. Nội dung cần có trong hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế? Nội dung nào quan trọng nhất? Tại sao?

Một hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế cần đảm bảo các nội dung cơ bản như sau:

• Thông tin các bên trong hợp đồng
• Mô tả cụ thể dịch vụ y tế được cung cấp (loại hình dịch vụ, quy trình, thời gian thực hiện…)
• Quyền và nghĩa vụ của các bên
• Phí dịch vụ và phương thức thanh toán
• Trách nhiệm pháp lý khi xảy ra rủi ro, biến chứng hoặc sự cố y khoa
• Điều khoản về bảo mật thông tin y tế
• Điều khoản giải quyết tranh chấp và chấm dứt hợp đồng

Nội dung quan trọng nhất trong hợp đồng chính là phạm vi dịch vụ y tế được cung cấp và trách nhiệm khi có rủi ro. Vì đây là yếu tố then chốt để xác định nghĩa vụ, trách nhiệm chuyên môn và bồi thường nếu có thiệt hại phát sinh. Nếu nội dung này không rõ ràng, rất dễ dẫn đến tranh chấp về việc "có lỗi hay không", "có phải bồi thường không", nhất là trong các trường hợp kết quả điều trị không như kỳ vọng.

III. Quy định pháp luật liên quan đến hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

1. Quy định cần lưu ý liên quan đến hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

Hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế là một dạng hợp đồng dịch vụ đặc thù, do đó ngoài các quy định chung của Bộ luật Dân sự 2015, còn chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật chuyên ngành. Một số quy định quan trọng bao gồm:

Bộ luật Dân sự 2015:

• Điều 513 đến Điều 521: Quy định về hợp đồng dịch vụ.
• Điều 385: Về giao kết và thực hiện hợp đồng dân sự.

Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2024):

• Điều 59: Quyền của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh về giao kết hợp đồng khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế với cơ quan bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế; giao kết hợp đồng với các tổ chức bảo hiểm khác theo quy định của pháp luật về kinh doanh bảo hiểm để khám bệnh, chữa bệnh.
• Điều 97: Quyền và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có kỹ thuật mới, phương pháp mới, thiết bị y tế phải thử nghiệm lâm sàng, trong đó giao kết hợp đồng bằng văn bản về việc thử nghiệm lâm sàng với cơ sở nhận thử nghiệm lâm sàng. 
• Chương III: Quy định về hành nghề khám chữa bệnh, quyền và nghĩa vụ của cơ sở y tế.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 (áp dụng trong trường hợp cá nhân, tổ chức sử dụng dịch vụ y tế theo cơ chế thị trường).

Tùy theo loại hình dịch vụ (khám chữa bệnh, điều dưỡng, tầm soát bệnh lý, xét nghiệm…), quy định áp dụng có thể khác nhau. Vì vậy, cần xác định đúng bản chất dịch vụ để lựa chọn văn bản pháp lý điều chỉnh phù hợp.

2. Quy trình và thủ tục thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

Hiện nay pháp luật không có quy định cụ thể về quy trình và thủ tục thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế. Thông thường, quy trình cơ bản để thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế thường bao gồm các bước sau:

Bước 1: Trao đổi và xác định nhu cầu dịch vụ y tế

Hai bên xác định phạm vi dịch vụ, thời gian, chi phí, quyền và nghĩa vụ.

Bước 2: Giao kết hợp đồng

Hợp đồng nên được lập thành văn bản, đặc biệt với các dịch vụ có giá trị lớn hoặc kéo dài (chăm sóc dài hạn, phẫu thuật, điều trị chuyên sâu...).

Bước 3: Thực hiện dịch vụ

• Bên cung cấp thực hiện theo đúng chuyên môn, quy trình điều trị.
• Bên sử dụng phối hợp cung cấp thông tin, thanh toán đúng thời hạn.

Bước 4: Theo dõi, đánh giá, nghiệm thu kết quả

Trong nhiều trường hợp, phải có hồ sơ bệnh án đầy đủ, giấy xác nhận kết quả điều trị hoặc phiếu khảo sát hài lòng.

Bước 5: Giải quyết khiếu nại, tranh chấp (nếu có)

Nếu phát sinh tranh chấp, có thể giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải, trọng tài hoặc Tòa án theo điều khoản trong hợp đồng.

3. Cần lưu ý những gì để tránh vi phạm liên quan đến hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

Để đảm bảo tuân thủ pháp luật và tránh rủi ro trong thực hiện hợp đồng dịch vụ y tế, các bên cần lưu ý:

• Cơ sở y tế phải có đủ điều kiện pháp lý: Giấy phép hoạt động, chứng chỉ hành nghề của bác sĩ, trang thiết bị y tế phù hợp.
• Hợp đồng phải ghi rõ phạm vi trách nhiệm chuyên môn: Tránh hiểu nhầm giữa cam kết kết quả và cam kết nỗ lực.
• Không được sử dụng hợp đồng để né tránh nghĩa vụ pháp lý: Ví dụ: từ chối trách nhiệm bồi thường nếu có sai sót y khoa.
• Thông tin trong hợp đồng phải minh bạch: Về chi phí, dịch vụ, phương thức thanh toán, trách nhiệm trong các trường hợp rủi ro xảy ra.
• Tôn trọng quyền của người bệnh: Bao gồm quyền được tư vấn rõ ràng, quyền được bảo mật thông tin y tế và quyền từ chối điều trị.
• Lưu giữ hồ sơ đầy đủ: Bao gồm hợp đồng, hóa đơn, phiếu tư vấn, giấy cam kết điều trị, hồ sơ bệnh án… để làm bằng chứng khi có tranh chấp.

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

1. Lúc xảy ra tranh chấp về hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế, các bên nên giải quyết bằng cách nào?

Khi xảy ra tranh chấp về hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế, các bên nên ưu tiên giải quyết theo các phương thức sau:

• Thương lượng, hòa giải: Đây là bước đầu tiên nhằm duy trì quan hệ hợp tác và tiết kiệm thời gian, chi phí. Việc thương lượng có thể dựa vào các điều khoản trong hợp đồng và hồ sơ điều trị.
• Trọng tài hoặc Tòa án: Nếu không thể thương lượng được, các bên có thể khởi kiện ra Trọng tài thương mại (nếu có thỏa thuận trọng tài trong hợp đồng) hoặc Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Lưu ý: Tranh chấp liên quan đến dịch vụ y tế thường có yếu tố chuyên môn cao, nên các bên nên chuẩn bị đầy đủ chứng cứ, hồ sơ điều trị, kết quả giám định y khoa nếu cần.

2. Khi hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế không được thực hiện đúng, quyền lợi của bệnh nhân sẽ bị ảnh hưởng ra sao

Khi bên cung cấp dịch vụ không thực hiện đúng hợp đồng (chậm trễ, sai quy trình chuyên môn, không đạt kết quả đã cam kết...), bệnh nhân có thể chịu các thiệt hại sau:

• Tổn thất về sức khỏe, tinh thần, thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng;
• Tăng chi phí điều trị, do phải điều trị lại hoặc chuyển viện;
• Mất quyền lợi đã thỏa thuận, như không được chăm sóc theo yêu cầu, không được sử dụng dịch vụ đã cam kết.

Trong những trường hợp này, người bệnh có quyền:

• Yêu cầu bồi thường thiệt hại theo hợp đồng;
• Khiếu nại lên cơ sở y tế, cơ quan quản lý y tế địa phương;
• Khởi kiện ra Tòa án hoặc yêu cầu giám định thiệt hại y khoa (nếu có yếu tố lỗi chuyên môn).

3. Nếu một bên vi phạm hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế, các bên có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại không?

Theo quy định tại Điều 419 Bộ luật Dân sự 2015, nếu một bên vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng, bên còn lại có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế, bao gồm cả thiệt hại vật chất và tổn thất tinh thần (đối với bệnh nhân). 

4. Người đại diện cho bên cung cấp dịch vụ y tế cần có những tiêu chuẩn gì theo quy định của pháp luật?

Tùy vào hình thức tổ chức của bên cung cấp dịch vụ y tế (bệnh viện công lập, phòng khám tư nhân, công ty cổ phần y tế…), người đại diện ký kết hợp đồng phải:

• Là người đại diện theo pháp luật hoặc được ủy quyền hợp pháp;
• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ;
• Có trình độ chuyên môn phù hợp (nếu trực tiếp thực hiện dịch vụ), đảm bảo có: Giấy phép hành nghề khám chữa bệnh theo quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023; Bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn được công nhận;
• Không thuộc các trường hợp bị đình chỉ hoặc tước quyền hành nghề.

5. Cơ quan nào sẽ thụ lý giải quyết nếu phát sinh tranh chấp về hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế?

Tùy theo tính chất tranh chấp, các cơ quan có thể tham gia giải quyết bao gồm:

• Tòa án nhân dân có thẩm quyền: Nếu tranh chấp mang tính dân sự, thương mại và không thỏa thuận được bằng trọng tài;
• Trọng tài thương mại: Nếu các bên có thỏa thuận trọng tài trong hợp đồng;
• Sở Y tế hoặc Thanh tra Y tế: Trong các vụ việc có dấu hiệu vi phạm quy định hành nghề khám chữa bệnh hoặc có đơn khiếu nại, tố cáo về dịch vụ y tế;
• Cơ quan giám định y khoa: Trong trường hợp cần xác định mức độ tổn thương, sai sót chuyên môn y tế để làm căn cứ giải quyết tranh chấp.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế

Tìm luật sư tư vấn liên quan đến hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế giúp đảm bảo hợp đồng được soạn thảo đúng pháp luật, rõ ràng về trách nhiệm, quyền lợi và hạn chế tối đa rủi ro pháp lý, đặc biệt trong những trường hợp phát sinh tranh chấp hoặc sự cố y khoa có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng người bệnh.

Quý Khách hàng còn nhu cầu tư vấn về hợp đồng cung cấp dịch vụ y tế, vui lòng liên hệ cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.