Tư vấn quy định pháp luật liên quan đến kinh doanh nuôi chim yến

Bài viết dưới đây NPLaw sẽ phân tích, tư vấn cụ thể những quy định pháp luật liên quan đến kinh doanh nuôi chim yến, giúp tổ chức, cá nhân chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, thủ tục và tránh những rủi ro pháp lý trong quá trình hoạt động.

I. Thực trạng kinh doanh nuôi chim yến hiện nay

Trong khoảng hơn một thập kỷ qua, nghề nuôi chim yến ở Việt Nam đã có sự bùng nổ, đặc biệt tại các tỉnh ven biển miền Trung, Nam Bộ và một số đô thị lớn. Tổ yến được xem là sản phẩm có giá trị kinh tế cao, phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đem lại nguồn thu đáng kể cho người nuôi.

Tuy nhiên, sự phát triển nóng này cũng kéo theo nhiều vấn đề pháp lý và xã hội:

• Quy hoạch: Nhiều cơ sở nuôi yến phát triển tự phát, không theo quy hoạch vùng nuôi.
• Môi trường và tiếng ồn: Âm thanh dẫn dụ chim gây ảnh hưởng đến đời sống cư dân xung quanh, tiềm ẩn xung đột cộng đồng.
• An toàn dịch bệnh: Chim yến là loài hoang dã, có nguy cơ mang mầm bệnh; công tác kiểm soát thú y chưa đồng bộ.
• Quản lý sản phẩm: Việc thu hoạch, sơ chế và kinh doanh tổ yến chưa luôn tuân thủ tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

II. Kinh doanh nuôi chim yến được hiểu như thế nào?

1. Kinh doanh nuôi chim yến là gì?

Căn cứ theo khoản 2 Điều 64 Luật Chăn nuôi 2018, hoạt động nuôi chim yến bao gồm dẫn dụ, ấp nở, gây nuôi chim yến và khai thác tổ yến.

Kinh doanh nuôi chim yến được hiểu là hoạt động tổ chức nuôi, dẫn dụ và khai thác sản phẩm từ chim yến (chủ yếu là tổ yến) nhằm mục đích thương mại. Hoạt động này có thể bao gồm:

• Xây dựng và vận hành nhà nuôi chim yến.
• Dẫn dụ chim yến bằng thiết bị âm thanh và môi trường nhân tạo.
• Thu hoạch, sơ chế, chế biến và bán tổ yến.

2. Quy mô kinh doanh nuôi chim yến được xác định như thế nào?

Để xác định quy mô chăn nuôi, cần tham khảo khoản 2 Điều 21 Nghị định 13/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Điểm b Khoản 12 Điều 1 Nghị định 46/2022/NĐ-CP quy định quy mô chăn nuôi, cụ thể:

...2. Quy mô chăn nuôi được quy định như sau:

a) Chăn nuôi trang trại quy mô lớn: Từ 300 đơn vị vật nuôi trở lên;

b) Chăn nuôi trang trại quy mô vừa: Từ 30 đến dưới 300 đơn vị vật nuôi;

c) Chăn nuôi trang trại quy mô nhỏ: Từ 10 đến dưới 30 đơn vị vật nuôi;

d) Chăn nuôi nông hộ: Dưới 10 đơn vị vật nuôi....

Tuy nhiên tại Phụ lục V ban hành kèm theo Nghị định 13/2020/NĐ-CP được sửa đổi bởi điểm a khoản 19 Điều 1 Nghị định 46/2022/NĐ-CP lại không có quy định về cách tính tỷ lệ quy đổi khối lượng đối với chim yến.

Vì vậy, không thể áp dụng quy định phân loại quy mô chăn nuôi chim yến theo quy định khoản 2 Điều 21 Nghị định 13/2020/NĐ-CP.

Như vậy hiện nay không có quy định cụ thể về quy mô kinh doanh nuôi chim yến. 

III. Điều kiện kinh doanh nuôi chim yến theo pháp luật Việt Nam hiện hành

Căn cứ Điều 25 Nghị định 13/2020/NĐ-CP quy định điều kiện kinh doanh nuôi chim yến sau đây:

Quy định về vùng nuôi chim yến:

• Vùng nuôi chim yến do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định; 
• Vùng nuôi chim yến phải bảo đảm phù hợp tập tính hoạt động của chim yến, phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và không gây ảnh hưởng đến đời sống của cư dân tại khu vực nuôi chim yến.

Quy định đối với cơ sở nuôi chim yến:

• Nhà yến, trang thiết bị sử dụng cho hoạt động nuôi chim yến phải bảo đảm phù hợp tập tính hoạt động của chim yến.
• Có đủ nguồn nước bảo đảm chất lượng cho hoạt động nuôi chim yến, có biện pháp bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường;
• Có hồ sơ ghi chép và lưu trữ thông tin về hoạt động nuôi chim yến, sơ chế, bảo quản tổ yến bảo đảm truy xuất được nguồn gốc sản phẩm chim yến;
• Thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim yến có cường độ âm thanh đo tại miệng loa không vượt quá 70 dBA (đề xi ben A); thời gian phát loa phóng để dẫn dụ chim yến từ 5 giờ đến 11 giờ 30 và từ 13 giờ 30 đến 19 giờ mỗi ngày; 
• Không săn bắt; không dẫn dụ chim yến để sử dụng vào mục đích khác ngoài mục đích nuôi chim yến để khai thác tổ yến, nghiên cứu khoa học.

Tổ chức, cá nhân có hoạt động khai thác, sơ chế, bảo quản tổ yến phải thực hiện các yêu cầu sau:

• Ban hành và tuân thủ quy trình kỹ thuật khai thác, sơ chế, bảo quản tổ yến;
• Khu vực, nhà, xưởng phục vụ sơ chế, bảo quản tổ yến phải cách xa nguồn gây ô nhiễm, đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh an toàn dịch bệnh, an toàn thực phẩm;
• Có biện pháp ngăn ngừa, xử lý phù hợp để bảo đảm sinh vật gây hại không xâm nhập vào khu vực sơ chế, bảo quản tổ yến;
• Có nguồn nước sử dụng trong sơ chế tổ yến đạt yêu cầu tiêu chuẩn nước sinh hoạt;
• Tổ yến sau sơ chế phải bảo đảm yêu cầu về kỹ thuật quy định tại Phụ lục VII ban hành kèm theo Nghị định này.

IV. Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi đối với cơ sở kinh doanh nuôi chim yến

Căn cứ Điều 23 Nghị định 13/2020/NĐ-CP quy định cấp, Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi đối với chăn nuôi trang trại quy mô lớn như sau: 

1. Hồ sơ cần chuẩn bị

Hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi đối với chăn nuôi trang trại quy mô lớn (kinh doanh nuôi chim yến) gồm:

• Đơn đề nghị cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi đối với chăn nuôi trang trại quy mô lớn theo Mẫu số 01.ĐKCN Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định 13/2020/NĐ-CP;
• Bản thuyết minh về điều kiện chăn nuôi theo Mẫu số 02.ĐKCN Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định 13/2020/NĐ-CP.

2. Trình tự, thủ tục thực hiện

Cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi đối với chăn nuôi trang trại quy mô lớn quy định như sau:

• Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) thực hiện cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi đối với chăn nuôi trang trại quy mô lớn tại địa phương;
• Trường hợp cơ sở chăn nuôi trang trại quy mô lớn nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) nơi tổ chức, cá nhân đăng ký thủ tục đầu tư thực hiện cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi đối với chăn nuôi trang trại quy mô lớn.

Các bước tiến hành thủ tục xin giấy phép bao gồm: 

• Tổ chức, cá nhân gửi hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền quy định;
• Trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đầy đủ, cơ quan có thẩm quyền thẩm định nội dung hồ sơ. Trường hợp hồ sơ chưa đạt yêu cầu, cơ quan có thẩm quyền yêu cầu tổ chức, cá nhân bổ sung, hoàn thiện hồ sơ.
• Trường hợp hồ sơ đạt yêu cầu, trong thời hạn 20 ngày làm việc cơ quan có thẩm quyền thành lập đoàn đánh giá điều kiện thực tế của cơ sở chăn nuôi theo quy định tại Điều 24 Nghị định 13/2020/NĐ-CP.
• Trường hợp cơ sở không đáp ứng điều kiện, trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày lập biên bản đánh giá, tổ chức, cá nhân khắc phục và gửi báo cáo kết quả khắc phục bằng văn bản đến cơ quan có thẩm quyền để được thẩm định và đánh giá lại điều kiện thực tế (nếu cần thiết).
• Trường hợp cơ sở đáp ứng điều kiện, trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày kết thúc đánh giá điều kiện thực tế, cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi theo Mẫu số 05.ĐKCN Phụ lục I ban hành kèm theo Nghị định 13/2020/NĐ-CP; trường hợp từ chối phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

V. Giải đáp một số thắc mắc thường gặp liên quan đến xây dựng nhà nuôi chim yến

1. Hoạt động kinh nuôi chim yến phải nộp những loại thuế gì?

Tùy vào hình thức và quy mô hoạt động, hộ gia đình hoặc doanh nghiệp nuôi chim yến có thể phải nộp các loại thuế sau:

• Thuế môn bài: Áp dụng cho tổ chức, cá nhân có đăng ký kinh doanh. Mức thu phụ thuộc vào vốn điều lệ hoặc doanh thu.
• Thuế giá trị gia tăng (VAT): Nếu có hoạt động chế biến, kinh doanh tổ yến, doanh thu vượt mức quy định phải kê khai và nộp VAT.
• Thuế thu nhập cá nhân/doanh nghiệp: Tính trên lợi nhuận thu được từ hoạt động kinh doanh.
• Các khoản phí, lệ phí khác: Có thể phát sinh tùy địa phương, ví dụ phí bảo vệ môi trường, phí kiểm dịch thú y.

2. Hành vi nuôi chim yến sử dụng thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim yến gây ô nhiễm tiếng ồn bị xử lý như thế nào?

Căn cứ điểm d Khoản 2 Điều 25 Nghị định 13/2020/NĐ-CP, cơ sở nuôi chim yến phải đảm bảo thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim yến có cường độ âm thanh đo tại miệng loa không vượt quá 70 dBA (đề xi ben A); thời gian phát loa phóng để dẫn dụ chim yến từ 5 giờ đến 11 giờ 30 và từ 13 giờ 30 đến 19 giờ mỗi ngày. 

Theo đó, nếu hành vi nuôi chim yến sử dụng thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim yến gây ô nhiễm tiếng ồn thì theo Khoản 1, Khoản 2 Điều 27 Nghị định 14/2021/NĐ-CP quy định xử phạt như sau:

• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng loa phóng phát âm thanh để dẫn dụ chim yến trong trường hợp nhà yến nằm trong khu dân cư, nhà yến cách khu dân cư dưới 300 m hoạt động trước ngày Nghị định số 13/2020/NĐ-CP có hiệu lực thi hành.
• Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây: Sử dụng thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim yến vượt mức tiếng ồn tối đa cho phép theo quy định; Phát âm thanh để dẫn dụ chim yến ngoài khoảng thời gian theo quy định.
• Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi săn bắt, dẫn dụ chim yến để sử dụng vào mục đích khác ngoài mục đích nuôi chim yến để khai thác tổ yến hoặc nghiên cứu khoa học.

3. Vi phạm quy định về hoạt động nuôi chim yến có bị xử phạt vi phạm hành chính hay không?

Vi phạm quy định về hoạt động nuôi chim yến có bị xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 27 Nghị định 14/2021/NĐ-CP như sau:

Phạt tiền

Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng loa phóng phát âm thanh để dẫn dụ chim yến trong trường hợp nhà yến nằm trong khu dân cư, nhà yến cách khu dân cư dưới 300 m hoạt động trước ngày Nghị định số 13/2020/NĐ-CP có hiệu lực thi hành.

Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi vi phạm sau đây:

• Sử dụng thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim yến vượt mức tiếng ồn tối đa cho phép theo quy định;
• Phát âm thanh để dẫn dụ chim yến ngoài khoảng thời gian theo quy định.

Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với hành vi săn bắt, dẫn dụ chim yến để sử dụng vào mục đích khác ngoài mục đích nuôi chim yến để khai thác tổ yến hoặc nghiên cứu khoa học.

Hình thức xử phạt bổ sung

Tịch thu tang vật được sử dụng để thực hiện hành vi săn bắt, dẫn dụ chim yến để sử dụng vào mục đích khác ngoài mục đích nuôi chim yến để khai thác tổ yến hoặc nghiên cứu khoa học.

Biện pháp khắc phục hậu quả

• Buộc thực hiện biện pháp giảm tiếng ồn theo quy định đối với hành vi vi phạm sử dụng thiết bị phát âm thanh để dẫn dụ chim yến vượt mức tiếng ồn tối đa cho phép theo quy định. 
• Buộc thả chim yến về môi trường tự nhiên đối với hành vi hành vi săn bắt, dẫn dụ chim yến để sử dụng vào mục đích khác ngoài mục đích nuôi chim yến để khai thác tổ yến hoặc nghiên cứu khoa học. 

VI. Vấn đề liên quan đến xây dựng nhà nuôi chim yến có cần luật sư tư vấn không? Liên hệ như thế nào?

Vấn đề liên quan đến xây dựng nhà nuôi chim yến nên liên hệ luật sư trong các trường hợp xin giấy phép tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, giải quyết tranh chấp hợp đồng giữa chủ thể kinh doanh, hay trong trường hợp có khiếu kiện, bị thanh tra, xử lý vi phạm. Luật sư sẽ giúp quý khách hàng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình khi xây dựng nhà nuôi chim yến.

Trường hợp quý khách hàng có thắc mắc hay có nhu cầu tư vấn pháp lý về xây dựng nhà nuôi chim yến, hãy liên hệ Công ty NPLAW chúng tôi để được tư vấn, hỗ trợ hiệu quả nhất!