Y học cổ truyền là một lĩnh vực đặc thù, đòi hỏi người hành nghề không chỉ có chuyên môn vững vàng mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật liên quan đến điều kiện hành nghề, đạo đức nghề nghiệp và tiêu chuẩn chuyên môn kỹ thuật. Tuy nhiên, thực tế hiện nay vẫn tồn tại không ít trường hợp hành nghề đông y vi phạm quy định pháp luật. Bài viết dưới đây NPLaw sẽ làm rõ quy định pháp luật liên quan đến vi phạm quy định hành nghề trong đông y.
I. Thực trạng vi phạm quy định hành nghề trong đông y trong giai đoạn hiện nay
Trong những năm gần đây, ngành y học cổ truyền ngày càng phát triển với sự mở rộng nhanh chóng của các phòng khám, cơ sở điều trị Đông y trên toàn quốc. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ sở hoạt động hợp pháp, đúng chuyên môn, vẫn tồn tại không ít trường hợp hành nghề không có chứng chỉ, quảng cáo sai sự thật, sử dụng dược liệu không rõ nguồn gốc, hoặc thực hiện dịch vụ vượt quá phạm vi chuyên môn.
Các vi phạm thường xảy ra tại:
- Phòng khám đông y tư nhân không đăng ký đầy đủ giấy phép hoạt động;
- Người hành nghề không có chứng chỉ hành nghề y học cổ truyền;
- Cơ sở thuê mượn bằng cấp, chứng chỉ để hợp thức hóa thủ tục;
- Quảng cáo thuốc, phương pháp điều trị sai sự thật, gây hiểu lầm cho người bệnh;
- Sử dụng dược liệu kém chất lượng hoặc không kiểm định.
Thực trạng này không chỉ làm ảnh hưởng đến uy tín ngành y học cổ truyền, mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng. Cơ quan quản lý nhà nước đã tiến hành nhiều đợt thanh tra, kiểm tra và xử phạt, tuy nhiên tình trạng vi phạm vẫn tiếp diễn, đòi hỏi phải tăng cường cả chế tài xử lý lẫn nhận thức pháp luật trong cộng đồng hành nghề Đông y.
II. Vi phạm quy định hành nghề trong đông y là gì?
1. Khái niệm về vi phạm quy định hành nghề trong đông y
Vi phạm quy định hành nghề trong đông y được hiểu là hành vi của cá nhân hoặc tổ chức hoạt động trong lĩnh vực y học cổ truyền mà không tuân thủ đúng quy định pháp luật về điều kiện hành nghề, phạm vi chuyên môn, tiêu chuẩn chuyên môn kỹ thuật, đạo đức nghề nghiệp hoặc nghĩa vụ pháp lý liên quan đến khám, chữa bệnh bằng y học cổ truyền.
2. Các trường hợp dẫn đến vi phạm quy định hành nghề trong đông y
Các trường hợp dẫn đến vi phạm quy định hành nghề trong đông y gồm:
a) Hành nghề không có chứng chỉ hành nghề
- Cá nhân hành nghề khám chữa bệnh Đông y mà không có chứng chỉ hành nghề y học cổ truyền hợp lệ;
- Mượn, cho mượn, mua bán chứng chỉ hành nghề.
b) Mở phòng khám không có giấy phép hoạt động
- Cơ sở chưa được cấp giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh theo quy định nhưng vẫn hoạt động.
c) Hành nghề vượt quá phạm vi chuyên môn
- Thực hiện châm cứu, bấm huyệt, kê đơn thuốc hoặc điều trị các bệnh nằm ngoài phạm vi được cấp phép.
d) Sử dụng thuốc y học cổ truyền không đạt chất lượng
- Tự bào chế thuốc không có quy trình chuẩn;
- Sử dụng dược liệu không rõ nguồn gốc, không kiểm nghiệm;
- Bán thuốc chưa được cấp số đăng ký lưu hành.
đ) Quảng cáo sai sự thật về phương pháp, sản phẩm điều trị
- Quảng cáo thuốc, phương pháp điều trị như “chữa dứt điểm”, “trị khỏi hoàn toàn” các bệnh mãn tính;
- Gắn mác “gia truyền”, “bí truyền” để lừa dối người bệnh.
e) Vi phạm quy định về hồ sơ bệnh án, bảo mật thông tin
- Không lưu trữ hồ sơ đúng quy định;
- Tiết lộ thông tin cá nhân người bệnh mà không có sự đồng ý.
III. Quy định pháp luật liên quan đến vi phạm quy định hành nghề trong đông y
1. Quy định liên quan khi giải quyết vi phạm quy định hành nghề trong đông y
Các hành vi vi phạm quy định hành nghề trong lĩnh vực y học cổ truyền được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật y tế và xử lý theo các văn bản pháp luật sau:
Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 và Nghị định 96/2023/NĐ-CP:
- Quy định điều kiện hành nghề (Điều 19 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023);
- Quy định hồ sơ, thủ tục xin chứng chỉ hành nghề đông y (Điều 27, 28 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023);
- Quy định văn bằng, chứng chỉ của chức danh bác sỹ, y sĩ với phạm vi hành nghề y học cổ truyền: Điều 8 Nghị định 96/2023/NĐ-CP.
Nghị định 117/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP về xử phạt hành chính vi phạm quy định hành nghề trong đông y: Vi phạm quy định về hành nghề và sử dụng chứng chỉ hành nghề của người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh (Điều 38). Ví dụ:
Cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đồng đến 500.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
- Không đeo biển tên;
- Không sử dụng trang bị phòng hộ theo quy định của pháp luật.
Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
- Không ký hợp đồng thực hành đối với người thực hành tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc ký hợp đồng thực hành không đúng mẫu theo quy định của pháp luật;
- Không ban hành quyết định phân công người hướng dẫn thực hành hoặc ban hành quyết định phân công người hướng dẫn thực hành không đúng mẫu theo quy định của pháp luật;...
Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
- Từ chối khám bệnh, chữa bệnh khi vượt quá khả năng chuyên môn hoặc trái với phạm vi hoạt động chuyên môn của người hành nghề nhưng không báo cáo với người có thẩm quyền hoặc không giới thiệu người bệnh đến cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác để giải quyết;
- Yêu cầu người bệnh thanh toán đối với chi phí khám bệnh, chữa bệnh chưa được niêm yết công khai theo quy định của pháp luật;...
Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
- Ngăn cản người bệnh thuộc diện chữa bệnh bắt buộc vào cơ sở khám bệnh, chữa bệnh;
- Chỉ định sử dụng các dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh hoặc gợi ý chuyển người bệnh tới cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác vì vụ lợi;
- Lạm dụng nghề nghiệp để xâm phạm danh dự, nhân phẩm, thân thể người bệnh;...
Hình thức xử phạt bổ sung như:
- Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh có thời hạn ;
- Người nước ngoài tái phạm h bị áp dụng hình thức xử phạt trục xuất.
Biện pháp khắc phục hậu quả như:
- Buộc xin lỗi trực tiếp người bệnh;
- Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm (nếu có);
- Kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền thu hồi chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.
2. Cách giải quyết khi xảy ra vi phạm quy định hành nghề trong đông y
Khi phát hiện hành vi vi phạm quy định hành nghề trong đông y, cách giải quyết thường bao gồm các bước sau:
Tiếp nhận và kiểm tra thông tin tố cáo hoặc phát hiện vi phạm
Các cơ quan có thẩm quyền theo Chương III Nghị định 117/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP gồm:
- Sở Y tế;
- Thanh tra Y tế;
- Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền – Bộ Y tế;
Tiến hành kiểm tra, thanh tra thực tế tại cơ sở
Cơ quan quản lý có quyền yêu cầu xuất trình:
- Chứng chỉ hành nghề;
- Giấy phép hoạt động;
- Hồ sơ bệnh án;
- Dược liệu, thuốc, sổ sách chuyên môn...
Xử phạt vi phạm hành chính
Tùy theo mức độ vi phạm, cá nhân hoặc tổ chức có thể bị:
- Phạt tiền từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng;
- Tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề có thời hạn;
- Đình chỉ hoạt động cơ sở khám chữa bệnh;...
Truy cứu trách nhiệm hình sự (nếu có dấu hiệu tội phạm)
Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng (như chết người, tổn hại nghiêm trọng sức khỏe) do lỗi chuyên môn, có thể bị xử lý theo Bộ luật Hình sự 2015: Điều 315: Tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế thuốc… gây hậu quả nghiêm trọng.
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan vi phạm quy định hành nghề trong đông y
1. Nếu phòng khám đông y không tuân thủ quy định hành nghề, có thể bị xử phạt ra sao?
Nếu phòng khám đông y không tuân thủ quy định hành nghề, có thể bị xử phạt như sau:
- Xử phạt hành chính: Vi phạm quy định về hành nghề và sử dụng chứng chỉ hành nghề của người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh theo Điều 38 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP về xử phạt hành chính vi phạm quy định hành nghề trong đông y: Ví dụ: Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 nếu không ký hợp đồng thực hành đối với người thực hành tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc ký hợp đồng thực hành không đúng mẫu theo quy định của pháp luật; Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 nếu đưa, nhận, môi giới hối lộ trong khám bệnh, chữa bệnh;...
- Truy cứu trách nhiệm hình sự: Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng đủ yếu tố cấu thành tội phạm có thể bị xử lý theo Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015 về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế thuốc.
2. Bệnh nhân có quyền khởi kiện nếu họ bị thiệt hại do vi phạm quy định hành nghề trong đông y không?
Bệnh nhân hoàn toàn có quyền khởi kiện nếu bị thiệt hại do vi phạm quy định hành nghề trong Đông y. Việc khởi kiện có thể nhằm mục đích yêu cầu bồi thường thiệt hại, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, đồng thời buộc cá nhân hoặc cơ sở vi phạm phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định.
3. Nghị định nào quy định cụ thể về xử lý vi phạm trong lĩnh vực đông y tại Việt Nam?
Hiện nay, việc xử lý vi phạm trong hành nghề đông y được quy định tại Nghị định 117/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP.
4. Có thể xảy ra hình thức xử lý hình sự nào đối với các vi phạm nghiêm trọng quy định hành nghề trong đông y?
Nếu hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng người bệnh, người hành nghề có thể bị truy cứu theo: Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017):
- Tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế thuốc, cấp phát thuốc, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác;
- Mức phạt: Cảnh cáo, phạt tiền đến 100 triệu đồng, phạt tù đến 15 năm nếu thuộc một trong các trường hợp: làm chết 03 người trở lên; Gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này 201% trở lên; Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
5. Vi phạm quy định hành nghề trong đông y có thể dẫn đến việc thu hồi giấy phép hành nghề không?
Theo Khoản 9 Điều 38 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP, buộc nộp lại chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với hành vi:
- Thuê, mượn chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh để hành nghề;
- Cho người khác thuê, mượn chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh;
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến vi phạm quy định hành nghề trong đông y
Việc tìm luật sư tư vấn giúp cá nhân và cơ sở hành nghề đông y hiểu rõ quy định pháp luật, phòng tránh vi phạm, xử lý hiệu quả khi bị thanh tra hoặc khiếu nại, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp trước nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Quý Khách hàng có nhu cầu tư vấn về vi phạm quy định hành nghề trong đông y, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
