Xử lý khi lô thực phẩm bị quá date theo pháp luật

Lô thực phẩm bị quá date hoặc hết hạn sử dụng là một trong những vấn đề thường gặp trong hoạt động mua bán hàng hóa. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về cách xử lý khi mua bán phải thực phẩm bị quá date và giải đáp một số thắc mắc liên quan.

I. Rủi ro pháp lý phổ biến liên quan đến lô thực phẩm bị quá date

Rủi ro pháp lý thường gặp liên quan đến lô thực phẩm bị quá date hay cung cấp thực phẩm hết hạn sử dụng đến người tiêu dùng, tùy theo trường hợp và mức độ nghiêm trọng, người bán sẽ đối mặt với việc bị phạt tiền, tịch thu hàng hóa, buộc tiêu hủy thực phẩm và có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người tiêu dùng.

II. Tìm hiểu về lô thực phẩm bị quá date

Lô thực phẩm bị quá date là thực phẩm đã quá thời gian sử dụng được nhà sản xuất quy định để đảm bảo chất lượng và an toàn, có thể gây ra nguy cơ sức khỏe do vi khuẩn, nấm mốc phát triển hoặc sản sinh chất độc hại, dẫn đến ngộ độc thực phẩm, bệnh đường ruột, dị ứng. Việc tiêu thụ thực phẩm hết hạn, có thể gây nguy hiểm nghiêm trọng đến sức khỏe của người tiêu dùng, do đó pháp luật đã có những chế tài xử lý vi phạm đối với hành vi này.

1. Làm thế nào để xác định một lô thực phẩm bị quá date?

Để xác định một lô thực phẩm bị quá date hay hết hạn sử dụng, người tiêu dùng hoặc người mua hàng có thể căn cứ vào các yếu tố sau:

Kiểm tra thông tin trên bao bì

• Ngày hết hạn (Hạn sử dụng): Đây là thông tin quan trọng nhất để xác định thực phẩm còn an toàn để sử dụng hay không.

Theo khoản 11 Điều 3 Nghị định 43/2017/NĐ-CP, “hạn sử dụng” hay “hạn dùng” là mốc thời gian sử dụng ấn định cho hàng hóa hoặc một lô hàng hóa mà sau thời gian này hàng hóa không còn giữ được đầy đủ các đặc tính chất lượng vốn có của nó. Đồng thời, theo Điều 44 Luật An toàn thực phẩm 2010, cách ghi thời hạn sử dụng trên nhãn được chia làm ba cách tùy theo loại sản phẩm được ghi là “hạn sử dụng”, “sử dụng đến ngày”, “sử dụng tốt nhất trước ngày”.

• Bao bì: Kiểm tra xem bao bì có bị móp méo, rách, hoặc có dấu hiệu rò rỉ không, đặc biệt với đồ hộp và các sản phẩm cần bảo quản lạnh.

Sử dụng các giác quan để đánh giá 

• Quan sát bằng mắt: Sự thay đổi màu sắc hoặc xuất hiện các đốm lạ là dấu hiệu của vi khuẩn hoặc nấm mốc phát triển. Thực phẩm bị vón cục, nhão, hoặc chảy nước cũng là dấu hiệu của sự nhiễm khuẩn.
• Ngửi mùi: Mùi hôi thối, mùi lên men, hoặc mùi lạ là dấu hiệu rõ ràng cho thấy thực phẩm đã bị hỏng và không còn an toàn để ăn.

2. Nên làm gì nếu mua phải lô thực phẩm bị quá date?

Nếu mua phải lô thực phẩm bị quá date, người tiêu dùng cần lưu ý như sau:

- Giữ nguyên hiện trạng hàng hóa: Điều quan trọng nhất là người tiêu dùng cần giữ nguyên hiện trạng hàng hóa, bao gồm cả bao bì, tem nhãn, hạn sử dụng,... Điều này sẽ giúp cho cơ quan chức năng xác minh, xử lý vụ việc một cách chính xác và khách quan.

-  Liên hệ với người bán hàng: Người tiêu dùng nên liên hệ với người bán hàng để yêu cầu đổi trả hàng hóa hoặc hoàn tiền. Nếu người bán hàng không đồng ý, người tiêu dùng có thể báo cáo với cơ quan chức năng.

- Báo cáo với cơ quan chức năng: Người tiêu dùng có thể báo cáo với các cơ quan chức năng như: Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, Sở Y tế hoặc Công an. Các cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra, xác minh và xử lý theo quy định của pháp luật.

- Khởi kiện: Người tiêu dùng có thể khởi kiện người bán hàng hoặc nhà sản xuất ra tòa án trong trường hợp bị thiệt hại về sức khỏe hoặc tài sản do sử dụng hàng hóa bị quá date.

3. Lô thực phẩm bị quá date có thể gây ra những rủi ro sức khỏe nào?

Những rủi ro sức khỏe khi sử dụng lô thực phẩm bị quá date:

• Nguy cơ ngộ độc thực phẩm: Một trong những rủi ro phổ biến nhất khi sử dụng thực phẩm quá hạn là nguy cơ ngộ độc. Hạn sử dụng là chỉ số thời gian mà nhà sản xuất đảm bảo chất lượng và an toàn của sản phẩm. Khi thực phẩm đã qua ngày này, vi khuẩn và nấm mốc có thể phát triển mạnh mẽ.
• Bệnh tật mãn tính và các rối loạn tiêu hóa: Sử dụng thực phẩm quá hạn trong thời gian dài có thể góp phần vào sự phát triển của các bệnh tật mãn tính.
• Suy giảm chất lượng dinh dưỡng: Thực phẩm quá hạn không chỉ gây hại cho sức khỏe mà còn mất đi giá trị dinh dưỡng vốn có. Các vitamin và khoáng chất trong thực phẩm có thể bị phân hủy theo thời gian, làm giảm hiệu quả dinh dưỡng khi tiêu thụ.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến lô thực phẩm bị quá date

Tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan đến lô thực phẩm bị quá date là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định pháp luật Việt Nam có nhiều thay đổi thì việc hiểu và áp dụng đúng các quy định không phải là điều dễ dàng. 

Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định pháp luật cũng như biện pháp xử lý khi có vi phạm theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Quy trình khiếu nại đối với lô thực phẩm bị quá date như thế nào?

Theo khoản 4 Điều 8 Luật chất lượng sản phẩm hàng hóa 2007 sửa đổi 2025 có quy định nghiêm cấm hành vi xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán hàng hóa, trao đổi, tiếp thị sản phẩm, hàng hóa đã hết hạn sử dụng.

Đồng thời theo khoản 2 Điều 318 Luật thương mại 2005, thời hạn khiếu nại do các bên thỏa thuận, nếu các bên không có thoả thuận thì thời hạn khiếu nại là sáu tháng, kể từ ngày giao hàng đối với khiếu nại về chất lượng hàng hóa; trong trường hợp hàng hoá có bảo hành thì thời hạn khiếu nại là ba tháng, kể từ ngày hết thời hạn bảo hành.

Về quy trình khiếu nại đối với lô thực phẩm bị quá date như sau:

• Thu thập bằng chứng: Chuẩn bị đầy đủ bằng chứng như hóa đơn mua hàng, biên lai, hình ảnh chụp sản phẩm hết hạn sử dụng, bao bì sản phẩm còn nguyên vẹn, thông tin về ngày hết hạn. 
• Thông báo cho người bán: Liên hệ trực tiếp với cửa hàng, nhà cung cấp hoặc đơn vị bán hàng để trình bày sự việc và yêu cầu giải quyết. Yêu cầu đổi sản phẩm mới tương đương, hoàn tiền hoặc bồi thường theo quy định của pháp luật hoặc theo thỏa thuận trong hợp đồng. 
• Gửi đơn khiếu nại: Người mua soạn đơn khiếu nại và kèm theo chứng cứ lô hàng bị quá date cho người bán. Nếu người bán từ chối giải quyết, có thể gửi đơn khiếu nại đến cơ quan quản lý nhà nước như Cục cạnh tranh và Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, thanh tra chuyên ngành (ví dụ: cơ quan y tế, nông nghiệp) hoặc các tổ chức đại diện người tiêu dùng để được hỗ trợ.

2. Ai sẽ chịu trách nhiệm pháp lý khi lô thực phẩm bị quá date được bán ra thị trường?

Theo khoản 1 Điều 10 Luật chất lượng sản phẩm hàng hóa 2007 sửa đổi 2025, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất gồm:

• Tuân thủ các điều kiện bảo đảm chất lượng đối với sản phẩm trước khi lưu thông trên thị trường theo quy định tại Điều 28 của Luật này và chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm do mình sản xuất.
• Thể hiện các thông tin về chất lượng trên nhãn hàng hóa, bao bì, trong tài liệu kèm theo hàng hóa theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa.
• Thông tin trung thực về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Theo khoản 1 Điều 16 Luật chất lượng sản phẩm hàng hóa 2007 sửa đổi 2025, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân bán hàng gồm:

• Tuân thủ các điều kiện bảo đảm chất lượng đối với hàng hóa lưu thông trên thị trường theo quy định tại Điều 34a của Luật này và chịu trách nhiệm về chất lượng hàng hóa.
• Thông tin trung thực về chất lượng và nguồn gốc xuất xứ sản phẩm, hàng hóa.

Như vậy, khi lô thực phẩm bị quá date được bán ra thị trường, người bán thường là người chịu trách nhiệm pháp lý chính, nhưng nhà sản xuất, nhà phân phối hoặc các cơ quan, tổ chức có nghĩa vụ kiểm tra chất lượng thực phẩm cũng có thể chịu trách nhiệm liên đới tùy thuộc vào lỗi và các thỏa thuận giữa các bên. 

3. Những điều khoản nào trong hợp đồng liên quan đến lô thực phẩm bị quá date?

Trong hợp đồng, các điều khoản liên quan đến lô thực phẩm bị quá date như sau:

• Điều khoản về chất lượng thực phẩm: Điều khoản này quy định bên bán hoặc nhà sản xuất có trách nhiệm đảm bảo chất lượng thực phẩm theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật trước khi bán cho khách hàng.
• Điều khoản về trách nhiệm xử lý thực phẩm bị quá date: Hợp đồng sẽ xác định rõ bên nào có nghĩa vụ thu hồi, tiêu hủy hàng hóa đã hết hạn sử dụng, và ai chịu chi phí phát sinh trong quá trình này. 
• Điều khoản về bồi thường thiệt hại và phạt vi phạm: Nếu lô thực phẩm bị quá date do lỗi của nhà cung cấp nguyên liệu hoặc trong quá trình sản xuất, hợp đồng có thể quy định trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm và phạt vi phạm nếu các bên có thỏa thuận trong hợp đồng.
• Biện pháp chế tài: Các điều khoản về hình thức xử phạt, như phạt tiền, tịch thu tang vật, hoặc các biện pháp khắc phục hậu quả khác, sẽ được áp dụng đối với hành vi kinh doanh hàng hóa hết hạn sử dụng. 
• Quy định về hóa đơn và chứng từ: Hợp đồng cũng có thể bao gồm các quy định về việc xuất hóa đơn cho các trường hợp hàng hóa bị thu hồi, tiêu hủy hoặc các hoạt động liên quan.

4. Lô thực phẩm bị quá date có thể được xử lý như thế nào theo quy định pháp luật?

Theo Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, tùy thuộc vào giá trị hàng hóa vi phạm mà mức xử phạt được quy định khác nhau, phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 - 50.000.000 đồng.

Ngoài ra, cá nhân, tổ chức vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả sau:

- Buộc tiêu hủy tang vật vi phạm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường;

- Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến lô thực phẩm bị quá date

Để quý bạn đọc hiểu hơn về  lô thực phẩm bị quá date, NPLaw tổng hợp các thắc mắc thường gặp và đưa ra giải đáp ở phần dưới đây: 

1.Nếu lô thực phẩm bị quá date gây ngộ độc, trách nhiệm hình sự được áp dụng thế nào?

Tại khoản 2 Điều 317 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 119 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 quy định về tội "Vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm" như sau:

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 03 năm đến 07 năm:

• Có tổ chức;
• Làm chết người;
• Gây ngộ độc ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của từ 21 người đến 100 người;
• Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
• Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;
• Thực phẩm có sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm cấm sử dụng hoặc ngoài danh mục được phép sử dụng trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 20.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng;
• Thực phẩm có sử dụng nguyên liệu là động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng;
• Thực phẩm có sử dụng chất, hóa chất, kháng sinh, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, phụ gia thực phẩm hoặc chất hỗ trợ chế biến thực phẩm chưa được phép sử dụng hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
• Tái phạm nguy hiểm.

Như vậy, người nào có hành vi bán thực phẩm gây ngộ độc thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, phạt tiền từ 200 - 500 triệu đồng hoặc phạt tù từ 03 - 07 năm.

2.Có thể bị thu hồi giấy phép kinh doanh nếu vi phạm nhiều lần liên quan đến lô thực phẩm bị quá date không?

- Tại khoản 3 Điều 31 Nghị định 119/2017/NĐ-CP sửa đổi bởi khoản 50, khoản 51 Điều 2 Nghị định 126/2021/NĐ-CP quy định mức phạt với hành vi bán hàng hết hạn sử dụng sẽ tùy thuộc vào giá trị hàng hóa vi phạm trong từng trường hợp với mức phạt tiền từ 200.000 đồng đến 40.000.000 đồng.

- Đồng thời, còn có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề từ 01 tháng đến 03 tháng và buộc thu hồi và tiêu hủy hàng hóa quá hạn sử dụng theo quy định tại khoản 7, khoản 8 Điều 31 Nghị định 119/2017/NĐ-CP sửa đổi bởi Điều 2 Nghị định 126/2021/NĐ-CP

Như vậy, người bán có thể bị thu hồi giấy phép kinh doanh nếu vi phạm nhiều lần liên quan đến lô thực phẩm bị quá date.

3.Quy trình tiêu hủy an toàn đối với lô thực phẩm bị quá date là gì?

Việc tiêu hủy hàng hóa, thực phẩm bị quá date an toàn của bên cơ quan quản lý thị trường nói riêng và cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính nói chung được quy định tại Điều 3 và Điều 4 Thông tư 173/2013/TT-BTC, cụ thể:

- Người ra quyết định tạm giữ thành lập Hội đồng xử lý để tiêu hủy các hàng hoá, vật phẩm bị hư hỏng đối với hàng hoá, vật phẩm xử lý theo hình thức tiêu huỷ. 

- Hội đồng xử lý do người ra quyết định tạm giữ hoặc người được uỷ quyền làm Chủ tịch, các thành viên khác gồm: đại diện cơ quan tài chính cùng cấp hoặc cơ quan tài chính tại địa bàn xảy ra hành vi vi phạm (trong trường hợp được cơ quan tài chính cấp trên uỷ quyền hoặc trường hợp người ra quyết định tạm giữ thuộc cơ quan không tổ chức theo cấp hành chính) và đại diện các cơ quan chuyên môn liên quan.

- Hình thức tiêu hủyhuỷ: TùyTuỳ thuộc vào tính chất, đặc điểm của hàng hoá, vật phẩm và yêu cầu đảm bảo vệ sinh môi trường, việc tiêu hủy được thực hiện theo các hình thức sau đây:

• Sử dụng hóa chất;
• Sử dụng biện pháp cơ học;
• Hủy đốt;
• Hủy chôn;
• Hình thức khác theo quy định của pháp luật.

- Việc tiêu hủy hàng hóahoá, vật phẩm phải được lập thành biên bản, có đầy đủ chữ ký của các thành viên Hội đồng xử lý. Nội dung chủ yếu của biên bản gồm: căn cứ và lý do thực hiện tiêu huỷ; thời gian, địa điểm tiêu huỷ; thành phần tham gia tiêu huỷ; tên, chủng loại, nguồn gốc, xuất xứ, số lượng, hiện trạng của hàng hoá, vật phẩm tại thời điểm tiêu huỷ; hình thức tiêu hủy và các nội dung khác có liên quan.

4.Trách nhiệm của nhà sản xuất nếu hệ thống phân phối bán ra lô thực phẩm bị quá date là gì?

Theo Điều 10 Luật chất lượng sản phẩm hàng hóa 2007 sửa đổi 2025, trách nhiệm của nhà sản xuất nếu hệ thống phân phối bán ra lô thực phẩm bị quá date như sau:

• Tuân thủ các điều kiện bảo đảm chất lượng đối với sản phẩm trước khi lưu thông trên thị trường theo quy định tại Điều 28 của Luật này và chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm do mình sản xuất.
• Thể hiện các thông tin về chất lượng trên nhãn hàng hóa, bao bì, trong tài liệu kèm theo hàng hóa theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa.
• Thông tin trung thực về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.
• Cảnh báo về mức độ rủi ro của sản phẩm và cách phòng ngừa cho tổ chức, cá nhân bán hàng và người tiêu dùng.
• Thực hiện việc sửa chữa, đổi hàng hoặc thu hồi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật và trả lại tiền cho người tiêu dùng theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Kịp thời ngừng sản xuất, thông báo cho các bên liên quan và có biện pháp khắc phục hậu quả khi phát hiện sản phẩm, hàng hóa không phù hợp với tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.
• Thu hồi, xử lý sản phẩm, hàng hóa không bảo đảm chất lượng. Trong trường hợp phải tiêu hủy hàng hóa thì phải chịu toàn bộ chi phí cho việc tiêu hủy hàng hóa và chịu trách nhiệm về hậu quả của việc tiêu hủy hàng hóa theo quy định của pháp luật.
• Bồi thường thiệt hại theo quy định pháp luật.

5.Hành vi đóng gói mới để che giấu lô thực phẩm bị quá date sẽ bị xử lý như thế nào?

Hiện nay, không có quy định cụ thể nào về vấn đề cấm hay cho phép đóng gói lại sản phẩm trong trường hợp sản phẩm đó đã hết hạn sử dụng (nhưng vẫn đảm bảo tiêu chuẩn chất lượng). Tuy nhiên, pháp luật có những quy định cụ thể về nghĩa vụ của người sản xuất như sau:

Theo khoản 1, khoản 2, khoản 3 Điều 10 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 quy định nghĩa vụ của người sản xuất như sau:

• Tuân thủ các điều kiện bảo đảm chất lượng đối với sản phẩm trước khi đưa ra thị trường theo quy định tại Điều 28 của Luật này và chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm do mình sản xuất.
• Thể hiện các thông tin về chất lượng trên nhãn hàng hóa, bao bì, trong tài liệu kèm theo hàng hóa theo quy định của pháp luật về nhãn hàng hóa.
• Thông tin trung thực về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Tại khoản 4 Điều 8 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 quy định hành vi bị nghiêm cấm là xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán hàng hóa, trao đổi, tiếp thị sản phẩm, hàng hóa đã hết hạn sử dụng.

Theo đó, hàng hoá đã hết hạn sử dụng nhưng đóng lại date khác lên sản phẩm để tiếp tục bán là hành vi vi phạm nghĩa vụ của người sản xuất và cũng là hành vi bị nghiêm cấm theo quy định pháp luật, hành vi này sẽ bị xử phạt theo quy định như trên.

V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến lô thực phẩm bị quá date?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về lô thực phẩm bị quá date mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.