Xử lý nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường

Trong thực tiễn hoạt động kinh doanh, không ít doanh nghiệp gặp phải tình huống nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu, lợi nhuận và tính minh bạch trong quản lý nội bộ.

I. Thực trạng liên quan đến nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường

Trong các doanh nghiệp hoạt động trong môi trường cạnh tranh hiện nay, vấn đề nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường không phải là hiếm. Đây là một hành vi vi phạm kỷ luật nội bộ và có thể gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

1. Mức độ phổ biến và biểu hiện

Thực tế cho thấy, ở nhiều công ty, đặc biệt là các doanh nghiệp thương mại và siêu thị, nhân viên có quyền tiếp xúc trực tiếp với hàng hóa và khách hàng. Một số trường hợp lợi dụng quyền hạn này để bán sản phẩm cho người quen, bạn bè với mức giá chiết khấu cao hơn mức cho phép hoặc thấp hơn giá bán được công ty quy định, nhằm thu lợi cá nhân. Hành vi này có thể diễn ra dưới nhiều hình thức như:

• Bán sản phẩm cho bạn bè với giá ưu đãi từ 20–50% so với giá thị trường.
• Ghi giá bán thấp trong hệ thống bán hàng để che giấu việc giảm giá cho người quen.
• Giúp bạn bè đặt hàng nội bộ, nhận hàng và trực tiếp giao cho người mua bên ngoài.

2. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng

Nguyên nhân của tình trạng này thường xuất phát từ nhiều yếu tố chủ quan và khách quan:

• Chủ quan từ nhân viên: Nhân viên nhận thức chưa đầy đủ về trách nhiệm bảo vệ tài sản và lợi ích của công ty; hoặc do nhu cầu trục lợi cá nhân, muốn tạo mối quan hệ thân thiết với bạn bè, người quen.
• Quy trình quản lý lỏng lẻo: Thiếu hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả, không giám sát chặt chẽ các giao dịch bán hàng, đặc biệt là trong bán lẻ hoặc kinh doanh hàng tồn kho.
• Thiếu chế tài rõ ràng: Chính sách nội bộ chưa quy định rõ mức phạt hay biện pháp xử lý đối với hành vi bán hàng cho người quen với giá ưu đãi ngoài quy định, khiến nhân viên dễ “lách” và xem nhẹ kỷ luật.
• Áp lực doanh số: Trong một số doanh nghiệp, nhân viên bị đặt kỳ vọng doanh số cao nên dễ tìm cách bán hàng “ngoại tuyến” để hoàn thành KPI cá nhân, bất chấp ảnh hưởng tiêu cực tới công ty.

3. Hệ quả của hành vi

• Hành vi này kéo theo nhiều tác động tiêu cực rõ rệt đối với công ty:
• Gây thất thoát doanh thu và lợi nhuận: Bán với giá thấp hơn thị trường, nhất là khi không thông qua hệ thống bán hàng chính thức, làm giảm thu nhập thực tế của doanh nghiệp.
• Mất công bằng trong nội bộ: Các nhân viên tuân thủ quy định có thể cảm thấy bị thiệt thòi khi một số người “lợi dụng” mối quan hệ để bán hàng giá rẻ, dẫn tới mất tinh thần làm việc công bằng, kỷ luật lao động suy giảm.
• Ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp: Khách hàng khi biết được có sự “ưu ái” bất thường có thể đánh giá doanh nghiệp thiếu minh bạch, gây tổn hại tới thương hiệu.
• Tạo tiền lệ xấu: Nếu không xử lý nghiêm, đây sẽ là hành vi dễ tái diễn và dẫn tới những vi phạm nghiêm trọng hơn trong tương lai.

Trong thực tiễn, nhiều doanh nghiệp lớn từng ghi nhận tình huống nhân viên bán hàng chuyển sản phẩm cho bạn bè với mức giá thấp hơn quy định mà không qua hệ thống thanh toán chính thức. Điều này xảy ra ở cả doanh nghiệp bán lẻ, kho hàng trung tâm phân phối hay chuỗi cửa hàng nhượng quyền. Những vụ việc như vậy thường được phát hiện khi bộ phận kiểm toán nội bộ hoặc quản lý phát hiện sai lệch số liệu tồn kho, doanh thu không khớp với giao dịch.

II. Khái niệm về nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường

Trong hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp luôn xây dựng cơ chế giá bán, chính sách chiết khấu và quy trình phê duyệt nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và tối đa hóa lợi nhuận. Tuy nhiên, thực tế phát sinh tình huống nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường, đặt ra nhiều vấn đề về nhận thức pháp lý và đạo đức nghề nghiệp. Vì vậy, cần làm rõ khái niệm, bản chất và hệ quả pháp lý của hành vi này.

1. Nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường là gì?

Nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường có thể được hiểu là việc nhân viên, với tư cách người được giao nhiệm vụ quản lý, giới thiệu hoặc bán hàng đã sử dụng quyền hạn được công ty trao để thực hiện giao dịch bán hàng cho người quen (bạn bè, người thân…) với mức giá thấp hơn giá niêm yết, giá thị trường hoặc thấp hơn mức giá được công ty cho phép.

Cụ thể:

• Về chủ thể: Là nhân viên đang có quan hệ lao động với công ty và được giao quyền tiếp cận, định giá, hoặc thực hiện giao dịch bán hàng.
• Về hành vi: Thực hiện bán hàng không tuân thủ chính sách giá chung hoặc vượt quá thẩm quyền cho phép.
• Về đối tượng hưởng lợi: Là bạn bè, người quen của nhân viên.
• Về hậu quả: Làm giảm lợi ích kinh tế của công ty hoặc làm sai lệch cơ chế cạnh tranh bình đẳng.
• Điểm cốt lõi nằm ở việc nhân viên đã không hành động vì lợi ích tối đa của doanh nghiệp, mà đặt lợi ích cá nhân hoặc quan hệ cá nhân lên trên lợi ích chung.

Như vậy, có thể khẳng định đây là hành vi sử dụng vị trí công việc để thực hiện giao dịch trái với cơ chế giá và lợi ích kinh tế của công ty.

2. Hành vi nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường có phải là xung đột lợi ích không?

Xung đột lợi ích xảy ra khi cá nhân có vị trí, quyền hạn trong tổ chức đứng trước tình huống mà lợi ích cá nhân có thể ảnh hưởng hoặc làm sai lệch quyết định vì lợi ích của tổ chức.

Trong trường hợp này:

• Nhân viên có nghĩa vụ trung thành, bảo vệ lợi ích công ty.
• Tuy nhiên, họ lại ưu tiên lợi ích cá nhân (giúp bạn bè, tạo quan hệ, hưởng lợi gián tiếp…).
• Quyết định giảm giá không xuất phát từ chính sách chung mà từ mối quan hệ cá nhân.

Xét về bản chất, đây là một dạng xung đột giữa nghĩa vụ nghề nghiệp và lợi ích cá nhân. Dù nhân viên có thể không trực tiếp thu lợi tài chính, nhưng việc ưu ái người quen vẫn làm sai lệch nguyên tắc công bằng và tối ưu lợi ích doanh nghiệp.

Trong nhiều doanh nghiệp, quy tắc đạo đức nghề nghiệp và quy chế nội bộ đều yêu cầu nhân viên phải công khai và tránh các tình huống xung đột lợi ích như vậy.

Do đó, có thể xác định rằng hành vi bán hàng cho bạn bè với giá thấp hơn thị trường là một biểu hiện điển hình của xung đột lợi ích trong quan hệ lao động.

3. Nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường có bị coi là lạm dụng quyền hạn không?

Lạm dụng quyền hạn được hiểu là việc sử dụng quyền được giao không đúng mục đích, vượt quá phạm vi cho phép hoặc nhằm phục vụ lợi ích cá nhân.

Trong trường hợp này cần phân biệt:

• Nếu nhân viên không có quyền tự quyết định giá nhưng vẫn tự ý giảm giá, đây là hành vi vượt quá thẩm quyền.
• Nếu nhân viên có quyền linh hoạt về giá trong một giới hạn nhất định, nhưng cố ý áp dụng mức thấp nhất hoặc ngoài chính sách để ưu ái người quen, đây là hành vi sử dụng quyền hạn sai mục đích.

Bản chất của quyền hạn trong doanh nghiệp là nhằm phục vụ lợi ích chung. Khi quyền đó được sử dụng để tạo lợi ích cho mối quan hệ cá nhân, nó đã bị chuyển hướng mục đích.

Trong trường hợp gây thiệt hại đáng kể, hành vi này có thể dẫn đến: Xử lý kỷ luật lao động (khiển trách, sa thải…); Bồi thường thiệt hại nếu làm thất thoát tài sản; Thậm chí có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý nếu có dấu hiệu chiếm đoạt hoặc gian dối.

Vì vậy, trong đa số trường hợp, hành vi này có thể được xem là một dạng lạm dụng quyền hạn trong quan hệ lao động nội bộ.

III. Quy định của pháp luật liên quan đến nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường

Trong quan hệ lao động, người lao động không chỉ có nghĩa vụ thực hiện công việc theo hợp đồng mà còn phải bảo đảm nguyên tắc trung thực, bảo vệ tài sản và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động. Do đó, hành vi nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường cần được xem xét dưới góc độ pháp luật lao động, pháp luật dân sự và các quy định liên quan đến quản lý giá, tài sản doanh nghiệp.

1. Pháp luật lao động quy định như thế nào về nghĩa vụ trung thực của người lao động khi bán hàng hóa của công ty?

Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động có các nghĩa vụ cơ bản sau:

• Thực hiện công việc theo hợp đồng lao động đã giao kết (điểm a khoản 2 Điều 5).
• Tuân thủ kỷ luật lao động, nội quy lao động (điểm b khoản 2 Điều 5).
• Bảo vệ tài sản, bí mật kinh doanh và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động (khoản 2 Điều 21).

Ngoài ra, Điều 129 quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, theo đó người lao động phải bồi thường nếu làm hư hỏng, mất mát tài sản hoặc gây thiệt hại do lỗi của mình.

Trong trường hợp nhân viên tự ý giảm giá bán cho bạn bè trái với chính sách công ty:

• Nếu hành vi làm giảm lợi nhuận hoặc gây thiệt hại thực tế thì có thể bị xử lý kỷ luật lao động theo Điều 122, 124 Bộ luật Lao động 2019.
• Nếu gây thiệt hại vật chất thì phải bồi thường theo Điều 129 Bộ luật Lao động 2019,.
• Nếu nội quy lao động quy định rõ hành vi này là vi phạm nghiêm trọng thì có thể bị sa thải theo Điều 125 Bộ luật Lao động 2019. 

Như vậy, pháp luật lao động đặt ra nghĩa vụ trung thực và bảo vệ tài sản doanh nghiệp như một nguyên tắc bắt buộc; việc bán hàng sai giá vì lợi ích cá nhân có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ này.

Nghĩa vụ trung thực và bảo vệ lợi ích công ty là căn cứ pháp lý trực tiếp để xử lý hành vi bán hàng dưới giá vì quan hệ cá nhân.

2. Trường hợp nào thì nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường được coi là hợp pháp?

Không phải mọi trường hợp bán dưới giá thị trường đều trái pháp luật. Hành vi có thể được coi là hợp pháp nếu đáp ứng các điều kiện sau:

• Thứ nhất, có căn cứ chính sách nội bộ hợp lệ. Nếu công ty có chương trình khuyến mãi, chiết khấu nhân viên, ưu đãi người thân… được ban hành hợp pháp và áp dụng công khai thì việc bán giá thấp không vi phạm.
• Thứ hai, người bán có thẩm quyền quyết định giá. Nếu hợp đồng lao động hoặc quy chế nội bộ trao quyền linh hoạt điều chỉnh giá trong phạm vi nhất định và nhân viên thực hiện đúng giới hạn đó thì không bị coi là lạm dụng quyền hạn.
• Thứ ba, không gây thiệt hại và không trái nội quy. Nếu mức giá thấp hơn không vi phạm cơ chế quản lý giá nội bộ, không làm thất thoát tài sản và không tạo lợi ích cá nhân bất chính, thì không cấu thành vi phạm.

Tính hợp pháp phụ thuộc vào chính sách nội bộ, thẩm quyền được giao và hậu quả thực tế của hành vi.

3. Giá thị trường được xác định như thế nào khi xem xét hành vi nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường?

Việc xác định “giá thị trường” có ý nghĩa quan trọng để đánh giá mức độ thiệt hại và tính vi phạm.

Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp nội bộ, giá thị trường có thể được xác định dựa trên:

• Giá niêm yết công khai của chính doanh nghiệp tại thời điểm bán.
• Giá bán trung bình cho khách hàng khác trong cùng điều kiện.
• Báo giá của các doanh nghiệp cùng ngành.
•  Kết luận của đơn vị thẩm định giá (nếu có tranh chấp nghiêm trọng).
•  Việc xác định giá thị trường là cơ sở để:
• Tính toán thiệt hại thực tế.
• Xem xét mức độ lỗi của nhân viên.
• Xác định nghĩa vụ bồi thường (nếu có).

Giá thị trường không chỉ là khái niệm kinh tế mà còn là căn cứ pháp lý quan trọng để đánh giá trách nhiệm của người lao động trong trường hợp bán hàng dưới giá.

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường

Trong thực tiễn quản trị doanh nghiệp, hành vi nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường là tình huống khá phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý. Tùy từng trường hợp cụ thể, hành vi này có thể bị xem là vi phạm nghĩa vụ trung thực, vi phạm quy chế nội bộ, gây thiệt hại tài sản hoặc thậm chí cấu thành hành vi chiếm đoạt. Dưới đây là phân tích chi tiết từng vấn đề thường gặp.

1. Công ty có quyền sa thải nhân viên ngay khi phát hiện hành vi bán hàng hóa với giá thấp hơn giá thị trường không?

Không phải mọi trường hợp đều được sa thải ngay lập tức. Theo quy định của Điều 125 Bộ luật Lao động 2019, hình thức sa thải được áp dụng khi người lao động có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động, có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động hoặc quấy rối tình dục tại nơi làm việc được quy định trong nội quy lao động.

Do đó, nếu chỉ đơn thuần bán giá thấp hơn thị trường nhưng không vi phạm nội quy, không gây thiệt hại nghiêm trọng, thì chưa đủ căn cứ sa thải. Công ty phải chứng minh yếu tố lỗi, thiệt hại và căn cứ nội quy.

Việc xử lý kỷ luật phải tuân thủ trình tự, thủ tục (họp xử lý kỷ luật, có đại diện công đoàn, lập biên bản…). Nếu không tuân thủ đúng thủ tục thì quyết định sa thải có thể bị tuyên trái pháp luật.

2. Nếu nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường nhưng không nhận bất kỳ lợi ích cá nhân nào thì có bị xử lý kỷ luật không?

Nếu nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường nhưng không nhận bất kỳ lợi ích cá nhân nào thì có thể bị xử lý kỷ luật. 

Trách nhiệm kỷ luật lao động không phụ thuộc vào việc có hưởng lợi cá nhân hay không, mà phụ thuộc vào:

• Có vi phạm nghĩa vụ trung thực, nghĩa vụ bảo vệ tài sản công ty hay không;
• Có vi phạm quy định về giá bán, thẩm quyền quyết định giá hay không.

Ví dụ: Nếu công ty quy định nhân viên không được tự ý điều chỉnh giá thì hành vi này vẫn là vi phạm dù không trục lợi. Nếu việc giảm giá gây thiệt hại tài chính hoặc làm xáo trộn chính sách giá thì vẫn có thể bị khiển trách, cảnh cáo hoặc hạ bậc lương.

3. Trường hợp giá bán thấp hơn giá thị trường nhưng vẫn có lợi nhuận cho công ty thì có bị coi là vi phạm không?

Cần phân biệt hai yếu tố:

(1) Quyền quyết định giá có thuộc về nhân viên không? Nếu nhân viên không có thẩm quyền điều chỉnh giá, việc tự ý thay đổi dù vẫn có lãi vẫn là vi phạm quy trình nội bộ.

(2) Có thiệt hại thực tế hay không? Nếu công ty có chính sách giá niêm yết bắt buộc, việc bán thấp hơn có thể:

• Gây rối loạn hệ thống phân phối;
• Ảnh hưởng đến chiến lược kinh doanh;
• Tạo sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các đại lý.

Vì vậy, vi phạm quy chế vẫn tồn tại dù công ty chưa có lợi nhuận.

4. Nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường có phải bồi thường toàn bộ khoản chênh lệch không?

Theo Điều 122 Bộ luật Lao động 2019, nếu thiệt hại không nghiêm trọng thì mức bồi thường có thể giới hạn (ví dụ: tối đa 03 tháng lương trong trường hợp thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất). Nếu không chứng minh được thiệt hại cụ thể thì không thể yêu cầu bồi thường toàn bộ khoản chênh lệch mang tính giả định. Công ty không được tự ý khấu trừ lương nếu chưa có căn cứ hợp pháp.

5. Nếu công ty đã có chính sách giảm giá nội bộ, việc nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường có bị coi là vi phạm không?

Trường hợp này cần xem:

• Chính sách giảm giá có cho phép áp dụng cho bạn bè, người quen không?
• Có yêu cầu phê duyệt trước không?
• Có giới hạn mức giảm không?

Nếu nhân viên:

• Áp dụng đúng chính sách thì không vi phạm.
• Áp dụng vượt mức, sai đối tượng hoặc không xin phê duyệt thì vẫn là vi phạm.

Mấu chốt nằm ở việc có tuân thủ quy chế nội bộ hay không, chứ không chỉ ở mức giá thấp hơn thị trường.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường

Khi phát sinh vấn đề liên quan đến việc nhân viên bán hàng hóa của công ty cho bạn bè với giá thấp hơn giá thị trường, cả doanh nghiệp và người lao động đều có thể đối mặt với rủi ro pháp lý như xử lý kỷ luật sai trình tự, sa thải trái luật, yêu cầu bồi thường không đúng căn cứ hoặc tranh chấp kéo dài tại Tòa án. Việc tìm đến luật sư tư vấn tại NPLaw giúp đánh giá chính xác hành vi có vi phạm hay không, xác định căn cứ áp dụng kỷ luật hoặc bồi thường theo Bộ luật Lao động 2019, đồng thời hỗ trợ xây dựng phương án xử lý phù hợp, hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.