Xử lý vi phạm đối với thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần

Trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng đa dạng, việc ghi nhãn và công bố thành phần sản phẩm là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm quyền lợi và an toàn cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn còn nhiều trường hợp thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần, gây khó khăn trong việc kiểm soát chất lượng và tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật. Bài viết dưới đây sẽ phân tích quy định pháp luật và hình thức xử lý đối với hành vi vi phạm này.

I. Rủi ro pháp lý phổ biến liên quan đến thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần

Việc ghi nhãn hàng hóa, đặc biệt là đối với thực phẩm đóng gói sẵn, không chỉ mang tính chất thông tin cho người tiêu dùng mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc của tổ chức, cá nhân sản xuất – kinh doanh. Khi thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần hoặc ghi sai, ghi thiếu, doanh nghiệp có thể đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý đáng kể như sau:

• Vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa: Theo Khoản 2 Điều 3 Nghị định số 43/2017/NĐ-CP, nhãn hàng hóa phải thể hiện đầy đủ thông tin bắt buộc, trong đó thành phần cấu tạo là nội dung quan trọng giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm. Nếu sản phẩm không ghi rõ thành phần, đây được xem là hành vi vi phạm theo Điều 16 Nghị định số 43/2017/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP) và Điều 8 Thông tư 05/2019/TT-BKHCN. 
• Nguy cơ bị xử phạt theo quy định về an toàn thực phẩm: Việc không ghi hoặc ghi không đúng, không đầy đủ thông tin bắt buộc về thành phần thực phẩm được xem là hành vi vi phạm quy định về điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm và có thể bị xử phạt hành chính theo quy định tại Điều 30, Điều 31 Nghị định số 119/2017/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 126/2021/NĐ-CP
• Rủi ro về trách nhiệm dân sự: Trong trường hợp việc không ghi rõ thành phần gây thiệt hại cho người tiêu dùng (ví dụ: người bị dị ứng với một chất có trong sản phẩm nhưng không được thông báo), tổ chức, cá nhân sản xuất – kinh doanh có thể bị yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Ngoài ra, người tiêu dùng có quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.
•  Rủi ro bị truy cứu trách nhiệm hình sự (trong trường hợp nghiêm trọng): Nếu việc ghi nhãn sai, không ghi rõ thành phần nhằm gian dối về nguồn gốc, chất lượng, gây nguy hại cho sức khỏe hoặc tính mạng người tiêu dùng, cá nhân, tổ chức có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về “Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”.

II. Tìm hiểu về thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần

Việc ghi rõ thành phần trên bao bì thực phẩm không chỉ là yêu cầu pháp lý bắt buộc mà còn là yếu tố quan trọng giúp người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm phù hợp với sức khỏe, khẩu vị và nhu cầu dinh dưỡng của mình. Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn tồn tại nhiều sản phẩm thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ hoặc cố tình che giấu thành phần, gây nên những hệ lụy đáng lo ngại. Dưới đây là hai khía cạnh đáng chú ý cần được làm rõ:

1. Thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần có thể gây ra nguy hiểm cho sức khỏe không?

Việc không ghi rõ thành phần có thể gây ra nhiều nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe người tiêu dùng, đặc biệt là đối với:

• Người bị dị ứng thực phẩm: Khi không biết sản phẩm có chứa các thành phần như đậu phộng, sữa, trứng, gluten, hải sản… người tiêu dùng có thể bị sốc phản vệ hoặc dị ứng nặng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
• Người mắc bệnh nền: Một số người phải kiểm soát lượng đường, muối, chất béo, phụ gia hoặc chất bảo quản, nếu không có thông tin rõ ràng sẽ rất khó điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
• Trẻ em và phụ nữ mang thai: Là nhóm nhạy cảm hơn với các chất phụ gia, phẩm màu hoặc chất bảo quản, việc không công khai thành phần có thể dẫn đến nguy cơ tích tụ độc tố hoặc rối loạn tiêu hóa.

Như vậy, thực phẩm không ghi rõ thành phần không chỉ vi phạm quy định về ghi nhãn mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

2. Có sự khác biệt nào giữa thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần và thực phẩm có ghi đầy đủ không?

Thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần và thực phẩm có ghi đầy đủ có sự khác biệt thể hiện rõ ở mức độ minh bạch, độ an toàn và giá trị pháp lý của sản phẩm:

Về thông tin minh bạch:

• Thực phẩm có ghi rõ thành phần giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận biết chất lượng, nguồn gốc, hàm lượng dinh dưỡng.
• Ngược lại, sản phẩm không ghi rõ thành phần thể hiện sự thiếu trung thực hoặc cẩu thả trong sản xuất – kinh doanh.

Về độ an toàn và khả năng kiểm soát:

• Thực phẩm có nhãn rõ ràng giúp cơ quan quản lý dễ dàng truy xuất nguồn gốc, kiểm tra và xử lý khi có sự cố.
• Thực phẩm không ghi thành phần khiến việc kiểm định và giám sát trở nên khó khăn, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm an toàn thực phẩm.

Về trách nhiệm pháp lý:

• Sản phẩm ghi đúng, đầy đủ thành phần được pháp luật bảo hộ và có thể chứng minh nguồn gốc khi có tranh chấp.
• Ngược lại, thực phẩm không ghi rõ thành phần có thể bị xử phạt, thu hồi, hoặc tiêu hủy theo quy định pháp luật hiện hành.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần

Ghi nhãn thực phẩm là một trong những nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với các tổ chức, cá nhân sản xuất và kinh doanh thực phẩm. Việc ghi rõ thành phần không chỉ giúp người tiêu dùng nhận biết thông tin sản phẩm, mà còn là căn cứ để cơ quan chức năng kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc khi cần thiết. Pháp luật Việt Nam hiện nay đã có nhiều quy định cụ thể điều chỉnh vấn đề này, nhằm ngăn ngừa hành vi không ghi rõ hoặc ghi sai thành phần của thực phẩm đóng gói sẵn.

1. Có những quy định nào về ghi nhãn thực phẩm nhằm ngăn ngừa việc không ghi rõ thành phần không?

Pháp luật Việt Nam quy định rất cụ thể về việc ghi nhãn đối với hàng hóa nói chung và thực phẩm nói riêng, trong đó nhấn mạnh nghĩa vụ ghi rõ thành phần cấu tạo. Cụ thể:

Điều 16 Nghị định số 43/2017/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 111/2021/NĐ-CP) quy định về ghi thành phần hàng hóa như sau:

• Ghi thành phần là ghi tên nguyên liệu kể cả chất phụ gia dùng để sản xuất ra hàng hóa và tồn tại trong thành phẩm kể cả trường hợp hình thức nguyên liệu đã bị thay đổi.
• Trường hợp tên của thành phần được ghi trên nhãn hàng hóa để gây sự chú ý đối với hàng hóa thì thành phần đó bắt buộc phải ghi định lượng, trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 13 của Nghị định này.

Đối với một số loại hàng hóa, việc ghi thành phần, thành phần định lượng được quy định như sau:

• Đối với thực phẩm phải ghi thành phần theo thứ tự từ cao đến thấp về khối lượng.
• Nếu thành phần là chất phụ gia ghi tên nhóm chất phụ gia, tên chất phụ gia hoặc mã số quốc tế INS (nếu có);
• Trường hợp chất phụ gia là chất tạo ngọt, chất tạo màu ghi tên nhóm chất tạo ngọt, chất tạo màu, ghi tên chất hoặc mã số quốc tế INS (nếu có) và ghi thêm chất đó là chất “tự nhiên”, “giống tự nhiên”, “tổng hợp” hay “nhân tạo”.
• Trường hợp chất phụ gia là hương liệu ghi “hương liệu” kèm theo một hoặc một số các cụm từ sau đây để làm rõ nghĩa: "tự nhiên", "giống tự nhiên", “tổng hợp”; "nhân tạo".
• Đối với trường hợp mã số phụ gia của quốc gia trùng với mã số quốc tế (INS) thì có thể ghi mã số quốc gia thay cho mã số quốc tế (INS);
• Đối với thuốc dùng cho người, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn dùng trong lĩnh vực gia dụng và y tế ghi thành phần và hàm lượng các hoạt chất
• Đối với mỹ phẩm phải ghi thành phần bao gồm cả các chất phụ gia;
• Đối với đồ gia dụng kim khí, đồ dùng được chế tạo từ một loại nguyên liệu chính quyết định giá trị sử dụng thì phải ghi tên thành phần nguyên liệu chính cùng với tên hàng hóa và không phải ghi thành phần và thành phần định lượng.

Ngoài ra, Điều 8 Thông tư 05/2019/TT-BKHCN còn hướng dẫn ghi thành phần trên nhãn hàng hóa như sau:

• Trường hợp tên của thành phần được ghi trên nhãn hàng hóa để gây sự chú ý đối với hàng hóa thì thành phần đó bắt buộc phải ghi định lượng, việc ghi định lượng không bắt buộc phải ghi kèm theo vị trí của thành phần mà có thể ghi trong các mục khác của nhãn.
• Trường hợp trên nhãn hàng hóa có nhấn mạnh sự không có mặt, không chứa hoặc không bổ sung một hoặc một số thành phần thì:
• Thành phần đó không tồn tại trong hàng hóa và trong các nguyên liệu dùng để sản xuất ra hàng hóa;
• Hàng hóa không chứa các thành phần cùng nhóm có tính chất hoặc công dụng tương tự với thành phần đó, trừ khi bản chất của sự thay thế dược ghi chú rõ ràng.

Ví dụ 1: hàng hóa được ghi nhãn “Không đường” nếu:

- Thành phần của hàng hóa và của nguyên liệu dùng để sản xuất ra hàng hóa không tồn tại đường;

- Hàm lượng đường trong hàng hóa đáp ứng quy định “Không đường” của Tiêu chuẩn Codex: nhỏ hơn hoặc bằng 0,5g/100g (chất rắn) hoặc 0,5g/100ml (chất lỏng);

Ví dụ 2: sản phẩm dinh dưỡng dành cho trẻ dị ứng với đạm sữa bò, không chứa đạm sữa bò nhưng chứa đạm đậu nành có thể ghi “Không chứa đạm sữa bò” nhưng phải ghi chú rõ ràng là “Chứa đạm đậu nành”.

2. Có cách nào để xác minh rằng thực phẩm đóng gói sẵn đã được kiểm tra và có ghi rõ thành phần không?

Người tiêu dùng có thể xác minh tính hợp pháp và minh bạch của thực phẩm đóng gói sẵn thông qua các hình thức sau:

• Kiểm tra thông tin trên nhãn hàng hóa: bao gồm tên sản phẩm, thành phần cấu tạo, khối lượng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, tên và địa chỉ cơ sở sản xuất.
• Tìm kiếm mã số, mã vạch hoặc mã QR trên bao bì: giúp truy xuất nguồn gốc sản phẩm, xác định doanh nghiệp sản xuất, nơi nhập khẩu và thông tin công bố chất lượng.
• Đối chiếu với Giấy tiếp nhận công bố sản phẩm hoặc Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, do cơ quan có thẩm quyền cấp (thường là Bộ Y tế hoặc Sở Công Thương).
• Tra cứu trên cổng thông tin điện tử của cơ quan quản lý như Cục An toàn thực phẩm (https://vfa.gov.vn) để kiểm tra danh sách sản phẩm được cấp phép lưu hành.

Việc xác minh này không chỉ giúp người tiêu dùng tránh mua phải hàng hóa vi phạm mà còn góp phần tăng tính minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

3. Thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần bị xử lý như thế nào?

Tùy theo mức độ và tính chất của hành vi vi phạm, việc xử lý thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần được thực hiện theo các quy định tại Điều 30, Điều 31 Nghị định số 119/2017/NĐ-CP, sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 126/2021/NĐ-CP sau:

• Doanh nghiệp vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa trong kinh doanh có thể bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 30.000.000 đồng tùy thuộc theo mức độ vi phạm và giá trị hàng hóa, sản phẩm đồng thời buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa vi phạm.
• Doanh nghiệp vi phạm quy định về nội dung bắt buộc trên nhãn hàng hóa hoặc nội dung bắt buộc phải thể hiện trên nhãn theo tính chất hàng hóa có thể bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 60.000.000 đồng. 

Ngoài ra doanh nghiệp còn phải chịu những hình phạt bổ sung như tịch thu tang vật, buộc tiêu hủy sản phẩm và tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề; biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thu hồi sản phẩm, hàng hóa. 

VI. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần

Trong quá trình sản xuất, kinh doanh hoặc tiêu dùng thực phẩm đóng gói sẵn, không ít trường hợp xảy ra tranh chấp hoặc vi phạm liên quan đến việc ghi thiếu, ghi sai hoặc không ghi thành phần trên bao bì. Đây là vấn đề vừa ảnh hưởng đến an toàn sức khỏe cộng đồng, vừa tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Dưới đây là những câu hỏi thường gặp cùng giải đáp cụ thể theo quy định pháp luật hiện hành:

1.Ai chịu trách nhiệm pháp lý nếu thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng?

Theo Điều 8 Nghị định số 43/2017/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân sản xuất – kinh doanh thực phẩm chịu trách nhiệm chính về chất lượng, độ an toàn và tính trung thực của thông tin ghi trên nhãn sản phẩm.

• Nếu thực phẩm không ghi rõ thành phần dẫn đến ngộ độc, dị ứng hoặc tổn hại sức khỏe, doanh nghiệp sản xuất sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường và bị xử lý hành chính hoặc hình sự tùy mức độ.
• Trong trường hợp hàng hóa do đơn vị nhập khẩu cung cấp, bên nhập khẩu và nhà phân phối tại Việt Nam cũng phải liên đới chịu trách nhiệm.

2.Người tiêu dùng có quyền khiếu nại khi mua phải thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần không?

Theo Khoản 7 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, người tiêu dùng có quyền “Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.”

Như vậy, người tiêu dùng có quyền khiếu nại,hành vi vi phạm quy định về ghi nhãn, quảng cáo sai sự thật hoặc cung cấp sản phẩm không rõ thông tin. 

3.Có thể truy cứu trách nhiệm hình sự nếu thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần gây chết người không?

Theo Điều 317 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) – Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, nếu hành vi sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm an toàn, không ghi rõ thành phần hoặc có chứa chất gây hại dẫn đến chết người hoặc gây tổn hại nghiêm trọng đến sức khỏe, người vi phạm có thể bị:

• Phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù 03 năm đến 07 năm: Nếu làm chết 01 người hoặc gây tổn hại sức khỏe cho 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;
• Phạt tù từ 07 năm đến 15 năm: Nếu làm chết 02 người;
• Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm: Nếu làm chết 03 người trở lên;

4.Nếu đối tác giao thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần, bên mua có quyền yêu cầu bồi thường không?

Theo quy định tại Điều 439 Bộ luật Dân sự năm 2015, nếu hàng hóa được giao không đúng chủng loại thì bên mua có thể xử lý theo những cách sau đây:

• Nhận hàng hóa và thanh toán tiền hàng theo giá do các bên thỏa thuận;
• Yêu cầu bên bán giao hàng hóa đúng chủng loại và thực hiện bồi thường thiệt hại;
• Hủy bỏ hợp đồng mua bán hàng hóa giữa các bên và yêu cầu bên bán bồi thường thiệt hại nếu việc giao hàng hóa không đúng chủng loại của bên bán làm cho bên mua không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng.

Như vậy, nếu đối tác giao thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần, bên mua có quyền yêu cầu bên bán bên bán giao hàng hóa đúng chủng loại và thực hiện bồi thường thiệt hại. 

5.Trường hợp thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần đã tiêu thụ toàn bộ, doanh nghiệp phải làm gì?

Khi phát hiện sản phẩm vi phạm đã tiêu thụ trên thị trường, doanh nghiệp có nghĩa vụ:

• Chủ động báo cáo với cơ quan quản lý nhà nước (như Cục An toàn thực phẩm hoặc Chi cục Quản lý thị trường);
• Thu hồi sản phẩm đã bán ra và thông báo công khai về việc thu hồi, nguyên nhân vi phạm;
• Khắc phục nhãn hàng hóa, ghi bổ sung thành phần theo đúng quy định;
• Bồi thường thiệt hại (nếu có) .

V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần?

Trong trường hợp doanh nghiệp hoặc cá nhân đang gặp khó khăn trong việc xử lý vi phạm, soạn thảo hồ sơ khắc phục, hay tư vấn pháp lý về ghi nhãn thực phẩm, việc tìm đến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý chuyên về lĩnh vực an toàn thực phẩm và nhãn hàng hóa là hết sức cần thiết.

Chuyên gia pháp lý sẽ giúp:

• Tư vấn quy định pháp luật cụ thể liên quan đến ghi nhãn, quảng cáo và công bố sản phẩm;
• Hỗ trợ làm việc với cơ quan quản lý nhà nước, lập hồ sơ giải trình và khắc phục vi phạm;
• Đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, đồng thời giảm thiểu rủi ro xử phạt hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hay nhu cầu tư vấn về thực phẩm đóng gói sẵn không ghi rõ thành phần, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.