Cùng NPLAW tìm hiểu về ưu đãi đầu tư đặc biệt

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gia tăng, ưu đãi đầu tư đặc biệt trở thành một trong những công cụ quan trọng giúp các quốc gia và vùng lãnh thổ hấp dẫn các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Những chính sách ưu đãi này không chỉ khuyến khích phát triển kinh tế mà còn tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp mở rộng hoạt động, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, năng lượng tái tạo và các ngành công nghiệp mũi nhọn. Tuy nhiên, để được hưởng những ưu đãi này, doanh nghiệp cần hiểu rõ về các quy định pháp luật, điều kiện áp dụng và thủ tục đăng ký. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện về ưu đãi đầu tư đặc biệt, đồng thời giải đáp những thắc mắc phổ biến liên quan đến chính sách này.

Sau đây, kính mời quý độc giả hãy cùng NPLAW tìm hiểu các vấn đề liên quan đến ưu đãi đầu tư đặc biệt nhé!

I. Tìm hiểu về ưu đãi đầu tư đặc biệt

1. Khái niệm về ưu đãi đầu tư đặc biệt

Ưu đãi đầu tư đặc biệt là ưu đãi mà Nhà nước dành cho nhà đầu tư khi họ đầu tư vào lĩnh vực, địa bàn được khuyến khích nhằm tạo sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Hiện nay, Nhà nước rất quan tâm đến các hoạt động khuyến khích, ưu đãi đầu tư nhằm hướng đến mục đích phát triển kinh tế đất nước, giải quyết vấn đề việc làm cho người dân.

2. Vai trò của ưu đãi đầu tư đặc biệt trong phát triển kinh tế

Ưu đãi đầu tư đặc biệt đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút nguồn vốn đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược. Chính sách này giúp định hướng dòng vốn vào các ngành trọng điểm như công nghệ cao, năng lượng tái tạo, hạ tầng kỹ thuật và công nghiệp hỗ trợ, từ đó tạo động lực phát triển cho các ngành kinh tế mũi nhọn. 

Bên cạnh đó, ưu đãi đầu tư đặc biệt còn góp phần cải thiện môi trường kinh doanh, thu hút doanh nghiệp trong và ngoài nước, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động. Ngoài ra, việc áp dụng chính sách ưu đãi hợp lý giúp cân bằng phát triển giữa các vùng miền, khuyến khích đầu tư vào những khu vực khó khăn, qua đó thu hẹp khoảng cách kinh tế giữa các địa phương và đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

II. Quy định pháp luật về ưu đãi đầu tư đặc biệt

1. Thế nào là ưu đãi đầu tư đặc biệt?

Chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt được quy định cụ thể tại Điều 20 Luật Đầu tư 2020 như sau:

(1) Chính phủ quyết định việc áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt nhằm khuyến khích phát triển một số dự án đầu tư có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội.

(2) Đối tượng áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt bao gồm:

- Dự án đầu tư thành lập mới (bao gồm cả việc mở rộng dự án thành lập mới đó) các trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển có tổng vốn đầu tư từ 3.000 tỷ đồng trở lên, thực hiện giải ngân tối thiểu 1.000 tỷ đồng trong thời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư; trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia được thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ;

- Dự án đầu tư thuộc ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư có quy mô vốn đầu tư từ 30.000 tỷ đồng trở lên, thực hiện giải ngân tối thiểu 10.000 tỷ đồng trong thời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư.

(3) Mức ưu đãi và thời hạn áp dụng ưu đãi đặc biệt thực hiện theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và pháp luật về đất đai.

(4) Hỗ trợ đầu tư đặc biệt được thực hiện theo các hình thức sau đây:

- Hỗ trợ phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội trong và ngoài hàng rào dự án đầu tư;

- Hỗ trợ đào tạo, phát triển nguồn nhân lực;

- Hỗ trợ tín dụng;

- Hỗ trợ tiếp cận mặt bằng sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ cơ sở sản xuất, kinh doanh di dời theo quyết định của cơ quan nhà nước;

- Hỗ trợ khoa học, kỹ thuật, chuyển giao công nghệ;

- Hỗ trợ phát triển thị trường, cung cấp thông tin;

- Hỗ trợ nghiên cứu và phát triển.

(5) Ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt quy định tại Điều này không áp dụng đối với các trường hợp sau đây:

- Dự án đầu tư đã được cấp Giấy chứng nhận đầu tư, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc quyết định chủ trương đầu tư trước ngày 01/01/2021;

- Dự án đầu tư quy định tại khoản 5 Điều 15 Luật Đầu tư 2020.

(6) Chính phủ trình Quốc hội quyết định áp dụng các ưu đãi đầu tư khác với ưu đãi đầu tư được quy định tại Luật Đầu tư 2020 và các luật khác trong trường hợp cần khuyến khích phát triển một dự án đầu tư đặc biệt quan trọng hoặc đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

2. Điều kiện để hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt

Theo khoản 2 Điều 20 Luật Đầu tư 2020 có quy định về ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt như sau:

- Chính phủ quyết định việc áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt nhằm khuyến khích phát triển một số dự án đầu tư có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội.

- Đối tượng áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt quy định nêu trên bao gồm:

+ Dự án đầu tư thành lập mới (bao gồm cả việc mở rộng dự án thành lập mới đó) các trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển có tổng vốn đầu tư từ 3.000 tỷ đồng trở lên, thực hiện giải ngân tối thiểu 1.000 tỷ đồng trong thời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư; trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia được thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ;

+ Dự án đầu tư thuộc ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư có quy mô vốn đầu tư từ 30.000 tỷ đồng trở lên, thực hiện giải ngân tối thiểu 10.000 tỷ đồng trong thời hạn 03 năm kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư.

- Mức ưu đãi và thời hạn áp dụng ưu đãi đặc biệt thực hiện theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008 và pháp luật về đất đai.

Như vậy, theo quy định những đối tượng đáp ứng những điều kiện nêu trên được áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt.

3. Cơ quan nào có thẩm quyền quản lý ưu đãi đầu tư đặc biệt?

Thẩm quyền quyết định việc áp dụng ưu đãi hỗ trợ đầu tư đặc biệt đối với các dự án đầu tư được quy định tại Điều 20 Luật Đầu tư 2020 như sau:

“Ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt

1. Chính phủ quyết định việc áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt nhằm khuyến khích phát triển một số dự án đầu tư có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội.

...

6. Chính phủ trình Quốc hội quyết định áp dụng các ưu đãi đầu tư khác với ưu đãi đầu tư được quy định tại Luật này và các luật khác trong trường hợp cần khuyến khích phát triển một dự án đầu tư đặc biệt quan trọng hoặc đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt

7. Chính phủ quy định chi tiết Điều này.”

Như vậy, theo quy định thì Chính phủ có quyền quyết định việc áp dụng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt nhằm khuyến khích phát triển một số dự án đầu tư có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội.

Ngoài ra, Chính phủ phải trình Quốc hội quyết định áp dụng các ưu đãi đầu tư khác với ưu đãi đầu tư được quy định tại Luật Đầu tư 2020 và các luật khác trong trường hợp cần khuyến khích phát triển một dự án đầu tư đặc biệt quan trọng hoặc đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt.

4. Thủ tục đăng ký để hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt

Giai đoạn 1: Chuẩn bị hồ sơ

Hồ sơ đăng ký đầu tư bao gồm các tài liệu được quy định tại các điểm a, b, c, d, đ, g và h khoản 1 Điều 33 Luật Đầu tư 2020. Trong đó, văn bản đề nghị thực hiện dự án đầu tư phải có cam kết đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định của pháp luật về xây dựng, bảo vệ môi trường và phòng cháy, chữa cháy. Đề xuất dự án đầu tư cần bao gồm việc nhận dạng, dự báo tác động đến môi trường, cùng với các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường, thay thế cho việc đánh giá sơ bộ tác động môi trường.

Giai đoạn 2: Đánh giá nội dung đánh giá hồ sơ đăng ký thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt

Hồ sơ đăng ký thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt sẽ được đánh giá thông qua 07 nội dung sau đây:

Theo khoản 1 Điều 39 Luật đầu tư 2020, hồ sơ đăng ký thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt sẽ được gửi đến Ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế. 

Giai đoạn 3: Trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận hồ sơ, Ban quản lý có trách nhiệm tiến hành đánh giá và cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo điểm b khoản 1 Điều 38 Luật doanh nghiệp 2020. Theo quy định tương ứng, sẽ thực hiện việc điều chỉnh mục tiêu hoạt động của dự án.

III. Một số thắc mắc về ưu đãi đầu tư đặc biệt

1. Có còn được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt tại vùng đặc biệt khó khăn khi có sự thay đổi pháp luật không?

Căn cứ quy định tại Điều 13 Luật Đầu tư 2020 thì vùng đặc biệt khó khăn khi có sự thay đổi pháp luật vẫn được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt cụ thể như sau:

(i) Trường hợp văn bản pháp luật mới được ban hành quy định ưu đãi đầu tư mới, ưu đãi đầu tư cao hơn thì nhà đầu tư được hưởng ưu đãi đầu tư theo quy định của văn bản pháp luật mới cho thời gian hưởng ưu đãi còn lại của dự án đầu tư, trừ ưu đãi đầu tư đặc biệt đối với dự án đầu tư thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 5 Điều 20 của Luật Đầu tư 2020 (khoản 1 Điều 13 Luật đầu tư 2020)

(ii) Trường hợp văn bản pháp luật mới được ban hành quy định ưu đãi đầu tư thấp hơn ưu đãi đầu tư mà nhà đầu tư được hưởng trước đó thì nhà đầu tư được tiếp tục áp dụng ưu đãi đầu tư theo quy định trước đó cho thời gian hưởng ưu đãi còn lại của dự án đầu tư (khoản 2 Điều 13 Luật đầu tư 2020)

Tuy nhiên, quy định tại khoản 2 Điều 13 Luật Đầu tư 2020 không áp dụng trong trường hợp thay đổi quy định của văn bản pháp luật vì lý do quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe của cộng đồng, bảo vệ môi trường.

2. Dầu đá phiến có được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt hay không?

Căn cứ tại điểm g khoản 2 Điều 53 Luật Dầu khí 2022 quy định về đối tượng ưu đãi như sau: “Lô dầu khí có đối tượng là dầu khí phi truyền thống”. Theo quy định này thì dầu đá phiến là một loại dầu khí phi truyền thống. Do đó, lô dầu đá phiến được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt.

3. Thuế suất xuất khẩu dầu thô với mỏ dầu khí được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt là bao nhiêu?

Tại khoản 3 Điều 54 Luật Dầu khí 2022 quy định về chính sách ưu đãi với mỏ dầu khí được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt như sau:

“Hợp đồng dầu khí đối với lô, mỏ dầu khí được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 25%, thuế suất thuế xuất khẩu dầu thô là 5% và mức thu hồi chi phí tối đa 80% sản lượng dầu khí khai thác được trong năm.”

Theo đó với doanh nghiệp có hợp đồng dầu khí mỏ dầu khí được hưởng chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp là 25%, thuế suất thuế xuất khẩu dầu thô là 5% và mức thu hồi chi phí tối đa 80% sản lượng dầu khí khai thác được trong năm.

4. Các dự án công nghệ cao có thuộc đối tượng hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt không?

Căn cứ khoản 1 Điều 3 Quyết định 29/2021/QĐ-TTg hướng dẫn xác định dự án đáp ứng tiêu chí công nghệ cao theo quy định tại điểm d khoản 6 Điều 20 Nghị định 31/2021/NĐ-CP. Đồng thời, căn cứ điểm d khoản 6 Điều 20 Nghị định 31/2021/NĐ-CP quy định như sau:

“Nguyên tắc áp dụng ưu đãi đầu tư

...

6. Ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt đối với dự án đầu tư quy định tại khoản 2 Điều 20 Luật Đầu tư được áp dụng như sau:

a) Mức ưu đãi, thời hạn áp dụng ưu đãi đặc biệt về thuế thu nhập doanh nghiệp, tiền thuê đất, thuê mặt nước thực hiện theo quy định của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và pháp luật về đất đai;

b) Ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt được áp dụng đối với Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia do Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập và toàn bộ cơ sở trực thuộc đặt ngoài trụ sở chính của Trung tâm;

c) Nhà đầu tư đề xuất áp dụng ưu đãi đầu tư đặc biệt phải cam kết đáp ứng các điều kiện về ngành, nghề đầu tư, tổng vốn đăng ký đầu tư, mức vốn giải ngân, thời hạn giải ngân quy định tại các điểm a và b khoản 2 Điều 20 Luật Đầu tư và các điều kiện khác ghi tại Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, Quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc thỏa thuận bằng văn bản với cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ;

d) Thủ tướng Chính phủ quyết định mức, thời gian ưu đãi đầu tư đặc biệt theo các tiêu chí về công nghệ cao, chuyển giao công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi, giá trị sản xuất trong nước đối với các dự án đầu tư quy định tại khoản 2 Điều 20 Luật Đầu tư.

…”

Như vậy, từ những quy định trên, có thể thấy, dự án công nghệ cao thuộc đối tượng được hưởng ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt.

5. Nếu doanh nghiệp không đáp ứng đủ điều kiện sau một thời gian thì có bị thu hồi ưu đãi đầu tư đặc biệt không?

Trong thời gian hưởng ưu đãi đầu tư, nếu dự án đầu tư có giai đoạn không đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thì doanh nghiệp sẽ không được hưởng ưu đãi trong khoảng thời gian đó, thay vì bị thu hồi hoàn toàn vì pháp luật Việt Nam không có quy định về việc thu hồi ưu đãi đầu tư đặc biệt. Theo khoản 3 Điều 22 Nghị định 31/2021/NĐ-CP, nếu dự án đầu tư không đáp ứng các điều kiện theo quy định, doanh nghiệp sẽ không được hưởng ưu đãi tương ứng với khoảng thời gian không đáp ứng điều kiện, cụ thể quy định như sau: “Trong thời gian hưởng ưu đãi, trường hợp dự án đầu tư có thời gian không đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư thì nhà đầu tư không được hưởng ưu đãi đầu tư cho thời gian không đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư.”

Như vậy, theo quy định này thì trong thời gian hưởng ưu đãi, trường hợp dự án đầu tư có thời gian không đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư thì nhà đầu tư không được hưởng ưu đãi đầu tư cho thời gian không đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi đầu tư. Cũng có thể hiểu rằng ưu đãi đầu tư không bị thu hồi hoàn toàn mà chỉ tạm dừng trong thời gian dự án không đáp ứng điều kiện.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến ưu đãi đầu tư đặc biệt

Trong bối cảnh pháp lý phức tạp hiện nay, việc sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý là một giải pháp tối ưu để thực hiện tốt nhất các quy định pháp luật. Các luật sư sẽ hỗ trợ trong việc tư vấn về ưu đãi đầu tư đặc biệt, đồng thời đưa ra các giải pháp hiệu quả nhất cho khách hàng.