Điều chỉnh giá gói thầu theo pháp luật đấu thầu Việt Nam: Quy định, thẩm quyền và quy trình thực hiện

Trong quá trình tổ chức lựa chọn nhà thầu, giá gói thầu được xác định trên cơ sở dự toán, tổng mức đầu tư hoặc kế hoạch lựa chọn nhà thầu đã được phê duyệt và đóng vai trò là căn cứ quan trọng để đánh giá tính hợp lý của giá dự thầu. Tuy nhiên, trên thực tế triển khai dự án, nhiều yếu tố khách quan và chủ quan có thể làm phát sinh sự thay đổi so với các tính toán ban đầu, như biến động giá thị trường, điều chỉnh thiết kế kỹ thuật…

I. Nhu cầu xin điều chỉnh giá gói thầu trong giai đoạn hiện nay

Hiện nay, giá gói thầu được xác định trên cơ sở tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng hoặc dự toán mua sắm đã được phê duyệt và là căn cứ quan trọng để tổ chức lựa chọn nhà thầu cũng như đánh giá tính hợp lý của giá dự thầu.

Theo quy định của Luật Đấu thầu 2023 và các văn bản hướng dẫn thi hành, giá gói thầu phải được xác định đầy đủ, chính xác, phù hợp với phạm vi công việc của gói thầu trước khi tiến hành lựa chọn nhà thầu.

Tuy nhiên, trong thực tiễn triển khai dự án hiện nay, nhu cầu xin điều chỉnh giá gói thầu ngày càng phát sinh phổ biến do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan tác động.

Trước hết, sự biến động mạnh của giá cả thị trường đối với nguyên vật liệu, thiết bị và chi phí nhân công trong lĩnh vực xây dựng, mua sắm công khiến cho các dự toán ban đầu không còn phản ánh đúng chi phí thực tế tại thời điểm tổ chức đấu thầu. Những biến động này đặc biệt rõ nét trong các dự án có thời gian chuẩn bị đầu tư kéo dài hoặc phải điều chỉnh tiến độ thực hiện. 

Trong trường hợp đó, nếu không điều chỉnh giá gói thầu, giá dự thầu của các nhà thầu có thể vượt quá giá gói thầu đã được phê duyệt, dẫn đến nguy cơ hủy thầu hoặc làm giảm tính cạnh tranh của quá trình lựa chọn nhà thầu.

Bên cạnh đó, quá trình chuẩn bị dự án hoặc triển khai thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công có thể phát sinh các yêu cầu điều chỉnh phạm vi công việc, khối lượng hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật của gói thầu. Khi các yếu tố này thay đổi, chi phí thực hiện gói thầu cũng cần được tính toán lại để bảo đảm sự phù hợp giữa giá gói thầu và nội dung công việc thực tế. 

Như vậy, trong bối cảnh biến động kinh tế và yêu cầu ngày càng cao đối với hiệu quả quản lý vốn đầu tư, nhu cầu xin điều chỉnh giá gói thầu trở thành một vấn đề mang tính thực tiễn rõ nét. 

II. Tìm hiểu về điều chỉnh giá gói thầu

Sau khi nhận diện nhu cầu điều chỉnh giá gói thầu ngày càng gia tăng trong thực tiễn, việc làm rõ bản chất pháp lý và khuôn khổ pháp luật điều chỉnh vấn đề này trở nên cần thiết.

1. Điều chỉnh giá gói thầu là gì và khi nào cần thực hiện điều chỉnh giá gói thầu

Điều chỉnh giá gói thầu có thể được hiểu là việc chủ đầu tư hoặc người có thẩm quyền xem xét, phê duyệt việc thay đổi mức giá gói thầu đã được xác định trước đó trên cơ sở cập nhật lại các yếu tố chi phí, phạm vi công việc hoặc điều kiện thực hiện dự án. 

Việc điều chỉnh này có thể làm tăng hoặc giảm giá gói thầu nhằm bảo đảm sự phù hợp giữa giá gói thầu với dự toán, thiết kế, khối lượng công việc và điều kiện thị trường tại thời điểm tổ chức đấu thầu. Về bản chất, đây là một quyết định quản lý trong quá trình chuẩn bị và tổ chức đấu thầu, có ảnh hưởng trực tiếp đến tính cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả kinh tế của hoạt động lựa chọn nhà thầu.

Trong thực tiễn, việc điều chỉnh giá gói thầu thường được thực hiện trong một số trường hợp điển hình. 

• Khi có sự biến động đáng kể của giá cả thị trường đối với vật liệu, thiết bị, nhân công hoặc các yếu tố chi phí khác làm cho giá gói thầu đã được phê duyệt không còn phản ánh đúng chi phí thực tế của gói thầu. 
• Khi phạm vi công việc, khối lượng hoặc yêu cầu kỹ thuật của gói thầu có sự thay đổi, chẳng hạn do điều chỉnh thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công hoặc cập nhật yêu cầu chuyên môn của dự án. 
• Việc điều chỉnh cũng có thể phát sinh khi các định mức, đơn giá, chế độ tiền lương hoặc chính sách pháp luật liên quan được Nhà nước ban hành hoặc điều chỉnh, dẫn đến thay đổi chi phí thực hiện gói thầu. 
• Ngoài ra, trong một số trường hợp, việc rà soát lại dự toán hoặc phát hiện sai sót trong quá trình lập giá gói thầu ban đầu cũng có thể là căn cứ để xem xét điều chỉnh.

Mặc dù pháp luật cho phép điều chỉnh giá gói thầu trong những trường hợp cần thiết, nhưng việc thực hiện phải tuân thủ các nguyên tắc và thủ tục chặt chẽ nhằm bảo đảm tính minh bạch và tránh bị lợi dụng để làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu. 

Theo đó, việc điều chỉnh phải dựa trên căn cứ hợp lý, được thẩm định và phê duyệt bởi chủ thể có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về đấu thầu và pháp luật có liên quan, đồng thời phải được thực hiện trước khi tiến hành các bước tiếp theo của quá trình lựa chọn nhà thầu. 

2. Những yếu tố nào thường dẫn đến việc điều chỉnh giá gói thầu

Trong thực tế, một số yếu tố phổ biến thường dẫn đến việc điều chỉnh giá gói thầu có thể được nhận diện như sau:

• Biến động giá thị trường của các yếu tố đầu vào. Sự thay đổi của giá vật liệu xây dựng, thiết bị, chi phí nhân công, chi phí vận chuyển hoặc tỷ giá ngoại tệ có thể làm cho chi phí thực hiện gói thầu tăng hoặc giảm so với thời điểm lập dự toán ban đầu.
• Thay đổi phạm vi công việc hoặc khối lượng thực hiện của gói thầu. Trong quá trình hoàn thiện hồ sơ thiết kế, thiết kế kỹ thuật hoặc thiết kế bản vẽ thi công, phạm vi công việc của gói thầu có thể được điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, yêu cầu an toàn hoặc mục tiêu của dự án. 
• Điều chỉnh các định mức kinh tế, kỹ thuật, đơn giá hoặc chính sách của Nhà nước. Trong một số trường hợp, cơ quan nhà nước ban hành định mức mới, điều chỉnh đơn giá xây dựng, thay đổi chế độ tiền lương hoặc chính sách thuế, phí có liên quan đến hoạt động đầu tư xây dựng và mua sắm công. 
• Sai sót hoặc thiếu sót trong quá trình lập dự toán ban đầu. Trong quá trình lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, việc tính toán giá gói thầu có thể phát sinh sai sót như xác định chưa đầy đủ khối lượng công việc, áp dụng nhầm định mức, đơn giá hoặc bỏ sót một số chi phí cần thiết.
• Thay đổi tiến độ hoặc điều kiện thực hiện dự án. Việc kéo dài thời gian thực hiện dự án, thay đổi địa điểm triển khai hoặc điều chỉnh phương án kỹ thuật có thể làm phát sinh thêm chi phí tổ chức thi công, chi phí quản lý hoặc chi phí dự phòng. 

Nhìn chung, các yếu tố dẫn đến việc điều chỉnh giá gói thầu thường xuất phát từ sự thay đổi của điều kiện kinh tế, kỹ thuật hoặc pháp lý so với thời điểm lập dự toán ban đầu. Do giá gói thầu có ảnh hưởng trực tiếp đến tính minh bạch và hiệu quả của quá trình lựa chọn nhà thầu, việc điều chỉnh phải được thực hiện trên cơ sở các căn cứ rõ ràng, được thẩm định và phê duyệt theo đúng trình tự, thẩm quyền mà pháp luật về đấu thầu quy định.

3. Các phương pháp phổ biến để xác định mức điều chỉnh giá gói thầu là gì?

Trong thực tiễn quản lý dự án và đấu thầu, một số phương pháp phổ biến thường được áp dụng để xác định mức điều chỉnh giá gói thầu bao gồm:

• Phương pháp điều chỉnh theo dự toán được cập nhật.
  • Đây là phương pháp được áp dụng phổ biến nhất. Theo đó, chủ đầu tư hoặc đơn vị tư vấn tiến hành rà soát, lập lại hoặc cập nhật dự toán gói thầu trên cơ sở khối lượng công việc, định mức kinh tế kỹ thuật và đơn giá tại thời điểm điều chỉnh. 
  • Việc cập nhật dự toán có thể bao gồm điều chỉnh giá vật liệu, nhân công, máy thi công hoặc các chi phí gián tiếp khác. Sau khi dự toán mới được thẩm định và phê duyệt, giá gói thầu sẽ được điều chỉnh tương ứng với giá trị dự toán đã cập nhật.
• Điều chỉnh theo chỉ số giá hoặc biến động giá thị trường.
  • Trong trường hợp giá cả các yếu tố đầu vào có sự biến động đáng kể so với thời điểm lập giá gói thầu ban đầu, việc điều chỉnh có thể được xác định dựa trên chỉ số giá xây dựng, chỉ số giá tiêu dùng hoặc các dữ liệu thống kê về biến động giá thị trường do cơ quan nhà nước có thẩm quyền công bố. 
• Điều chỉnh theo khối lượng công việc thay đổi.
  • Khi phạm vi công việc của gói thầu có sự thay đổi, ví dụ như bổ sung hạng mục mới, điều chỉnh thiết kế hoặc thay đổi tiêu chuẩn kỹ thuật, việc xác định mức điều chỉnh giá gói thầu thường được thực hiện thông qua việc tính toán lại khối lượng công việc và áp dụng các đơn giá phù hợp.
• Phương pháp điều chỉnh theo định mức, đơn giá hoặc chính sách pháp luật mới.
  • Trong trường hợp Nhà nước ban hành hoặc điều chỉnh các định mức kinh tế kỹ thuật, đơn giá xây dựng, chế độ tiền lương hoặc các chính sách tài chính có liên quan, giá gói thầu có thể được điều chỉnh bằng cách áp dụng hệ thống định mức và đơn giá mới để tính toán lại chi phí thực hiện gói thầu.

Tóm lại, các phương pháp xác định mức điều chỉnh giá gói thầu đều hướng tới mục tiêu bảo đảm rằng giá gói thầu phản ánh đúng chi phí cần thiết để thực hiện gói thầu tại thời điểm tổ chức lựa chọn nhà thầu. 

4. Thời điểm nào là phù hợp để xem xét điều chỉnh giá gói thầu trong quá trình thực hiện

Do giá gói thầu là căn cứ để lập hồ sơ mời thầu và đánh giá giá dự thầu, việc điều chỉnh chỉ được thực hiện trong những giai đoạn nhất định của quá trình chuẩn bị và tổ chức đấu thầu, đồng thời phải tuân thủ các nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư và lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật.

• Trước khi phát hành hồ sơ mời thầu hoặc hồ sơ yêu cầu.
  • Đây là thời điểm phổ biến và phù hợp nhất để xem xét điều chỉnh giá gói thầu. Trong giai đoạn này, chủ đầu tư có thể rà soát lại dự toán, cập nhật biến động giá thị trường, điều chỉnh khối lượng công việc hoặc hoàn thiện thiết kế kỹ thuật. 
  • Nếu phát hiện sự chênh lệch đáng kể giữa giá gói thầu đã phê duyệt và chi phí thực tế cần thiết để thực hiện gói thầu, việc điều chỉnh nên được thực hiện trước khi phát hành hồ sơ mời thầu nhằm bảo đảm giá gói thầu phản ánh đúng mặt bằng chi phí tại thời điểm tổ chức đấu thầu.
• Trong quá trình chuẩn bị đấu thầu khi có thay đổi về phạm vi hoặc thiết kế của gói thầu.
  • Trong một số trường hợp, sau khi kế hoạch lựa chọn nhà thầu đã được phê duyệt nhưng trước khi tiến hành mở thầu, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định điều chỉnh thiết kế kỹ thuật, phạm vi công việc hoặc tiêu chuẩn kỹ thuật của dự án. 
• Khi phát hiện sai sót trong việc xác định giá gói thầu ban đầu.
  • Trong quá trình thẩm định hồ sơ mời thầu hoặc rà soát dự toán, có thể phát hiện các sai sót như tính thiếu khối lượng, áp dụng sai định mức hoặc bỏ sót chi phí cần thiết. 
• Khi có biến động lớn về giá thị trường trong giai đoạn chuẩn bị đấu thầu kéo dài.
  • Đối với các dự án có thời gian chuẩn bị đầu tư dài, sự biến động mạnh của giá vật liệu, thiết bị hoặc chi phí nhân công có thể làm cho giá gói thầu đã xác định trước đó không còn phù hợp. 
  • Trong trường hợp này, việc xem xét điều chỉnh giá gói thầu trước khi tổ chức đấu thầu là cần thiết để tránh tình trạng giá dự thầu của các nhà thầu vượt quá giá gói thầu hoặc làm giảm tính cạnh tranh của quá trình đấu thầu.

Do đó, về nguyên tắc quản lý, giá gói thầu cần được rà soát và điều chỉnh kịp thời trước khi bước vào các giai đoạn quan trọng của quá trình lựa chọn nhà thầu. Điều này giúp bảo đảm rằng giá gói thầu tiếp tục giữ vai trò là căn cứ khách quan, hợp pháp và ổn định cho toàn bộ hoạt động đấu thầu.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến điều chỉnh giá gói thầu

Sau khi làm rõ khái niệm, nguyên nhân và thời điểm cần xem xét điều chỉnh giá gói thầu, việc nghiên cứu cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động này là bước tiếp theo cần thiết. 

1. Pháp luật đấu thầu quy định thủ tục xử lý điều chỉnh giá gói thầu như thế nào?

Giá gói thầu là căn cứ quan trọng để xác định tính hợp lý của giá dự thầu và bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Vì vậy, khi phát sinh nhu cầu điều chỉnh giá gói thầu, việc xử lý phải tuân thủ các quy định pháp luật liên quan đến lập và điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu, quản lý chi phí đầu tư và thẩm quyền phê duyệt.

• Rà soát căn cứ xác định giá gói thầu
  • Theo quy định tại khoản 2 Điều 39 của Luật Đấu thầu 2023 (được hướng dẫn bởi Điều 18 Nghị định 214/2025/NĐ-CP), giá gói thầu bao gồm toàn bộ chi phí để thực hiện gói thầu, kể cả chi phí dự phòng, phí, lệ phí và thuế. 
  • Trong thực tiễn, việc rà soát thường phát sinh khi có biến động về giá vật liệu, thay đổi thiết kế, điều chỉnh khối lượng công việc hoặc phát hiện sai sót trong quá trình lập dự toán ban đầu.
• Lập hồ sơ đề xuất điều chỉnh giá gói thầu
  • Sau khi xác định có căn cứ điều chỉnh, chủ đầu tư hoặc đơn vị tư vấn phải lập hồ sơ đề xuất điều chỉnh giá gói thầu. Nội dung hồ sơ thường bao gồm báo cáo giải trình lý do điều chỉnh, dự toán chi phí được cập nhật và các tài liệu chứng minh sự thay đổi của các yếu tố chi phí.
  • Đối với các gói thầu thuộc dự án đầu tư xây dựng, việc điều chỉnh dự toán phải tuân thủ các nguyên tắc quản lý chi phí theo Điều 73 và Điều 74 của Luật Xây dựng 2025, cũng như các quy định chi tiết tại Điều 7 và Điều 15 của Nghị định 10/2021/NĐ-CP.
• Thẩm định nội dung điều chỉnh
  • Theo quy định của pháp luật về quản lý dự án và đấu thầu, trước khi được phê duyệt, nội dung điều chỉnh giá gói thầu cần được cơ quan hoặc đơn vị có chức năng thẩm định xem xét. Nội dung thẩm định bao gồm việc kiểm tra tính hợp lý của các căn cứ điều chỉnh, tính chính xác của dự toán cập nhật và sự phù hợp với tổng mức đầu tư của dự án.
• Phê duyệt điều chỉnh giá gói thầu
  • Sau khi có kết quả thẩm định, người có thẩm quyền hoặc chủ đầu tư sẽ ban hành quyết định phê duyệt điều chỉnh giá gói thầu. Trong trường hợp giá gói thầu đã được xác định trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu, việc điều chỉnh giá gói thầu đồng thời phải thực hiện thủ tục điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu theo Điều 40 của Luật Đấu thầu 2023.
  • Ngoài ra, các quy định về thẩm quyền phê duyệt và trách nhiệm của chủ đầu tư trong quá trình lựa chọn nhà thầu cũng được xác định tại Điều 73 và Điều 74 của Luật Đấu thầu 2023.
• Cập nhật và công khai thông tin đấu thầu
  • Sau khi quyết định điều chỉnh được ban hành, bên mời thầu phải cập nhật giá gói thầu mới vào hồ sơ mời thầu hoặc kế hoạch lựa chọn nhà thầu và công khai thông tin theo quy định. 
  • Theo quy định tại Điều 8 của Luật Đấu thầu 2023 về cung cấp và đăng tải thông tin về đấu thầu, theo đó các thông tin quan trọng trong quá trình đấu thầu phải được đăng tải trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia nhằm bảo đảm tính minh bạch và bình đẳng giữa các nhà thầu.

Tóm lại,  thủ tục điều chỉnh giá gói thầu được thiết kế theo chu trình nêu trên. Cơ chế này phản ánh nguyên tắc quản lý chặt chẽ trong hoạt động đấu thầu nhằm tránh việc điều chỉnh tùy tiện, đồng thời bảo đảm rằng giá gói thầu luôn phù hợp với phạm vi công việc, nguồn vốn của dự án và điều kiện kinh tế tại thời điểm tổ chức đấu thầu.

2. Trong khuôn khổ pháp luật, ai là người có thẩm quyền quyết định điều chỉnh giá gói thầu và theo quy trình nào?

Việc điều chỉnh giá gói thầu phải được thực hiện bởi chủ thể có thẩm quyền theo quy định của pháp luật và thông qua một quy trình nhất định nhằm bảo đảm tính hợp pháp, minh bạch và hiệu quả trong quản lý chi phí. 

Chủ thể có thẩm quyền quyết định điều chỉnh giá gói thầu: Theo quy định của pháp luật đấu thầu, thẩm quyền quyết định điều chỉnh giá gói thầu gắn với thẩm quyền phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu và quản lý dự án. Cụ thể:

Thứ nhất, người có thẩm quyền của dự án.

Theo Điều 4 và Điều 73 của Luật Đấu thầu 2023, người có thẩm quyền được hiểu là cá nhân hoặc tổ chức được giao quyết định phê duyệt các nội dung quan trọng của quá trình lựa chọn nhà thầu, bao gồm phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu. 

Thứ hai, chủ đầu tư.

Theo Điều 74 của Luật Đấu thầu 2023, chủ đầu tư là chủ thể trực tiếp tổ chức lựa chọn nhà thầu và chịu trách nhiệm quản lý quá trình đấu thầu. 

Thứ ba, cơ quan hoặc đơn vị thẩm định.

Các cơ quan chuyên môn về đấu thầu hoặc đơn vị tư vấn thẩm định không có thẩm quyền quyết định điều chỉnh giá gói thầu, nhưng có trách nhiệm thẩm định các căn cứ và nội dung điều chỉnh trước khi trình người có thẩm quyền hoặc chủ đầu tư phê duyệt.

Quy trình thực hiện việc điều chỉnh giá gói thầu. Trong khuôn khổ pháp luật hiện hành, việc điều chỉnh giá gói thầu thường được thực hiện theo một quy trình cơ bản gồm các bước sau:

Bước 1: Rà soát và xác định nhu cầu điều chỉnh

Chủ đầu tư hoặc bên mời thầu tiến hành rà soát các căn cứ xác định giá gói thầu theo Điều 39 của Luật Đấu thầu 2023, bao gồm dự toán, khối lượng công việc, định mức, đơn giá và nguồn vốn của dự án. 

Khi các yếu tố này thay đổi hoặc phát hiện sai sót trong dự toán ban đầu, nhu cầu điều chỉnh giá gói thầu sẽ được đặt ra.

Bước 2: Lập hồ sơ đề xuất điều chỉnh giá gói thầu

Trên cơ sở kết quả rà soát, chủ đầu tư hoặc đơn vị tư vấn lập báo cáo đề xuất điều chỉnh giá gói thầu. Hồ sơ thường bao gồm báo cáo giải trình, dự toán chi phí đã cập nhật và các tài liệu chứng minh sự biến động của các yếu tố chi phí.

Bước 3: Thẩm định nội dung điều chỉnh

Hồ sơ điều chỉnh được gửi đến cơ quan hoặc đơn vị có chức năng thẩm định để xem xét tính hợp lý của các căn cứ điều chỉnh, bảo đảm sự phù hợp với tổng mức đầu tư và các quy định về nguyên tắc quản lý chi phí theo Điều 73 Luật Xây dựng 2025. 

Bước 4: Phê duyệt điều chỉnh giá gói thầu

Sau khi hoàn tất bước thẩm định, người có thẩm quyền hoặc chủ đầu tư (tùy theo cơ chế phân cấp) ban hành quyết định phê duyệt điều chỉnh giá gói thầu. 

Trường hợp giá gói thầu đã được ghi nhận trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu, việc điều chỉnh phải thực hiện theo thủ tục điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu quy định tại Điều 40 của Luật Đấu thầu 2023.

Bước 5: Cập nhật và công khai thông tin đấu thầu

Sau khi được phê duyệt, giá gói thầu mới phải được cập nhật vào hồ sơ mời thầu hoặc kế hoạch lựa chọn nhà thầu và công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định tại Điều 8 của Luật Đấu thầu 2023.

Như vậy, cơ chế này góp phần bảo đảm rằng việc điều chỉnh giá gói thầu được thực hiện trên cơ sở các căn cứ hợp lý, hạn chế nguy cơ lạm dụng việc điều chỉnh để làm sai lệch kết quả đấu thầu hoặc gây thất thoát vốn đầu tư.

3. Những rủi ro quản lý thường gặp khi thực hiện điều chỉnh giá gói thầu và cách giảm thiểu

Các rủi ro này cần được xem xét trong khuôn khổ các nguyên tắc về minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả kinh tế được quy định trong Luật Đấu thầu 2023, đặc biệt là các quy định về công khai thông tin đấu thầu tại Điều 8 và xác định giá gói thầu tại Điều 39.

• Rủi ro xác định căn cứ điều chỉnh giá không chính xác
  • Một trong những rủi ro phổ biến là việc điều chỉnh giá gói thầu dựa trên các căn cứ không đầy đủ hoặc không cập nhật, chẳng hạn như sử dụng dữ liệu giá vật liệu không phản ánh đúng biến động thị trường, sai sót trong việc xác định khối lượng công việc hoặc áp dụng định mức, đơn giá không phù hợp. 
  • Để giảm thiểu rủi ro này, chủ đầu tư cần thực hiện rà soát kỹ các yếu tố cấu thành chi phí, cập nhật định mức, đơn giá và các chỉ số giá theo quy định của pháp luật về quản lý chi phí đầu tư xây dựng, đặc biệt là các nguyên tắc về quản lý chi phí được quy định tại Điều 73 Luật Xây dựng 2025.
• Rủi ro điều chỉnh giá gói thầu không đúng thẩm quyền
  • Trong một số trường hợp, việc điều chỉnh giá gói thầu được thực hiện mà không thông qua chủ thể có thẩm quyền phê duyệt hoặc không thực hiện thủ tục điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu khi cần thiết. 
• Rủi ro thiếu minh bạch trong quá trình điều chỉnh
  • Việc điều chỉnh giá gói thầu nhưng không công khai hoặc không thông báo đầy đủ cho các nhà thầu có thể làm ảnh hưởng đến nguyên tắc minh bạch và bình đẳng trong đấu thầu. 
  • Để hạn chế rủi ro này, bên mời thầu cần thực hiện việc công khai và cập nhật thông tin đấu thầu trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, phù hợp với quy định về công khai thông tin tại Điều 8 của Luật Đấu thầu 2023.
• Rủi ro kéo dài tiến độ đấu thầu và thực hiện dự án
  • Việc điều chỉnh giá gói thầu nếu không được chuẩn bị kỹ lưỡng có thể làm kéo dài thời gian phê duyệt, sửa đổi hồ sơ mời thầu hoặc điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ lựa chọn nhà thầu và tiến độ thực hiện dự án.
  • Để hạn chế rủi ro này, chủ đầu tư cần chủ động dự báo biến động chi phí ngay từ giai đoạn lập dự toán và kế hoạch lựa chọn nhà thầu, đồng thời xây dựng quy trình xử lý nội bộ rõ ràng khi phát sinh nhu cầu điều chỉnh giá gói thầu.

Có thể thấy, việc điều chỉnh giá gói thầu là hoạt động cần thiết để phản ánh đúng chi phí thực tế của gói thầu, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý và quản trị nếu không được kiểm soát chặt chẽ. 

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến điều chỉnh giá gói thầu

Trong thực tiễn triển khai hoạt động đấu thầu, bên cạnh các quy định pháp luật mang tính nguyên tắc, quá trình áp dụng còn phát sinh nhiều vướng mắc từ phía chủ đầu tư, bên mời thầu cũng như các nhà thầu tham gia. 

1. Các yêu cầu về hồ sơ pháp lý và chứng từ để chứng minh cơ sở điều chỉnh giá gói thầu gồm những gì?

Trong thực tiễn quản lý dự án và theo quy định của pháp luật về đấu thầu và quản lý chi phí đầu tư xây dựng, các tài liệu sau đây thường được yêu cầu:

Thứ nhất, văn bản đề xuất điều chỉnh giá gói thầu.

• Chủ đầu tư hoặc bên mời thầu phải lập tờ trình đề xuất điều chỉnh giá gói thầu, trong đó nêu rõ: lý do điều chỉnh, căn cứ pháp lý, mức điều chỉnh dự kiến và ảnh hưởng của việc điều chỉnh đối với kế hoạch lựa chọn nhà thầu. 
• Văn bản này là cơ sở để người có thẩm quyền xem xét, quyết định điều chỉnh. Cơ sở pháp lý có thể được xác định từ các quy định về kế hoạch lựa chọn nhà thầu và giá gói thầu tại Điều 39 và Điều 40 Luật Đấu thầu năm 2023.

Thứ hai, tài liệu chứng minh biến động chi phí hoặc thay đổi phạm vi công việc.

• Việc điều chỉnh giá gói thầu thường xuất phát từ các yếu tố khách quan như biến động giá thị trường, thay đổi thiết kế hoặc điều chỉnh quy mô dự án. Do đó, hồ sơ cần kèm theo các tài liệu chứng minh như: Bảng cập nhật giá vật liệu, nhân công, máy thi công do cơ quan quản lý nhà nước công bố; Thông báo giá của nhà cung cấp hoặc báo giá thị trường; Chỉ số giá xây dựng hoặc chỉ số giá tiêu dùng liên quan.
• Các tài liệu này phù hợp với nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng theo Nghị định số 10/2021/NĐ-CP về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.

Thứ ba, hồ sơ kỹ thuật và dự toán được điều chỉnh. Nếu việc điều chỉnh giá gói thầu xuất phát từ thay đổi thiết kế, phạm vi hoặc khối lượng công việc thì cần có: Hồ sơ thiết kế được điều chỉnh, bổ sung; Bảng dự toán, tổng mức chi phí cập nhật; Thuyết minh phương pháp xác định giá gói thầu sau điều chỉnh.

• Theo quy định của pháp luật về xây dựng, việc điều chỉnh dự toán phải được thẩm định trước khi phê duyệt, bảo đảm tính chính xác và hợp lý của chi phí.

Thứ tư, kết quả thẩm định giá gói thầu điều chỉnh. 

• Trước khi phê duyệt, hồ sơ điều chỉnh giá gói thầu thường phải được cơ quan hoặc bộ phận chuyên môn thực hiện thẩm định. 
• Nội dung thẩm định tập trung vào tính hợp pháp của căn cứ điều chỉnh, phương pháp xác định chi phí và sự phù hợp với tổng mức đầu tư. Yêu cầu thẩm định này gắn với cơ chế quản lý dự án và quản lý chi phí theo Luật Xây dựng năm 2025. 

Tóm lại, hồ sơ chứng minh cơ sở điều chỉnh giá gói thầu thường bao gồm văn bản đề xuất điều chỉnh, tài liệu chứng minh biến động chi phí, hồ sơ dự toán và thiết kế điều chỉnh, báo cáo thẩm định và quyết định phê duyệt của người có thẩm quyền. 

2. Khi có tranh chấp về quyết định điều chỉnh giá gói thầu thì trình tự giải quyết theo pháp luật ra sao?

Khi phát sinh tranh chấp liên quan đến quyết định điều chỉnh giá gói thầu, việc giải quyết phải được thực hiện theo cơ chế giải quyết kiến nghị, khiếu nại và tố tụng trong hoạt động đấu thầu theo quy định của pháp luật. 

Thực hiện kiến nghị trong quá trình đấu thầu

Theo Điều 89 và Điều 90 Luật Đấu thầu năm 2023, nhà thầu có quyền kiến nghị khi cho rằng quyết định điều chỉnh giá gói thầu hoặc các nội dung liên quan trong hồ sơ mời thầu không phù hợp với quy định pháp luật hoặc gây ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của mình.

Trình tự kiến nghị được thực hiện theo hai cấp:

• Cấp thứ nhất: Nhà thầu gửi văn bản kiến nghị đến chủ đầu tư hoặc bên mời thầu để yêu cầu xem xét lại quyết định điều chỉnh giá gói thầu hoặc nội dung liên quan. Chủ đầu tư/bên mời thầu có trách nhiệm xem xét và trả lời trong thời hạn luật định.
• Cấp thứ hai: Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết hoặc quá thời hạn mà không được trả lời, nhà thầu có quyền tiếp tục kiến nghị đến người có thẩm quyền (người phê duyệt dự án hoặc phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu).

Yêu cầu Hội đồng tư vấn giải quyết kiến nghị về đấu thầu. Trong trường hợp tranh chấp phức tạp hoặc nhà thầu không đồng ý với kết quả giải quyết của người có thẩm quyền, vụ việc có thể được chuyển đến Hội đồng tư vấn giải quyết kiến nghị về đấu thầu để xem xét.

Cơ chế này được quy định trong Luật Đấu thầu năm 2023 và các văn bản hướng dẫn thi hành, theo đó Hội đồng tư vấn có chức năng; Đánh giá tính hợp pháp của quyết định điều chỉnh giá gói thầu; Xem xét việc tuân thủ quy định về lập và phê duyệt giá gói thầu; Đưa ra ý kiến tư vấn để người có thẩm quyền quyết định phương án giải quyết.

Khởi kiện tại Tòa án hoặc giải quyết theo pháp luật về tố tụng

• Nếu các cơ chế kiến nghị trong hoạt động đấu thầu không giải quyết được tranh chấp hoặc các bên vẫn không đồng thuận với kết quả xử lý, chủ thể bị ảnh hưởng có thể khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền theo quy định của pháp luật tố tụng.
• Tùy theo tính chất của tranh chấp, việc giải quyết có thể áp dụng:
  • Luật Tố tụng hành chính năm 2015: trong trường hợp tranh chấp liên quan đến quyết định hành chính của cơ quan nhà nước trong hoạt động đấu thầu.
  • Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015: nếu tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng hoặc quan hệ dân sự – thương mại giữa các bên.

Tòa án sẽ xem xét tính hợp pháp của quyết định điều chỉnh giá gói thầu, căn cứ pháp lý của việc điều chỉnh cũng như thiệt hại (nếu có) để đưa ra phán quyết cuối cùng.

Có thể thấy rằng pháp luật đấu thầu Việt Nam thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp theo hướng nhiều tầng. Cách tiếp cận này vừa tạo điều kiện giải quyết nhanh các vướng mắc trong quá trình lựa chọn nhà thầu, vừa bảo đảm quyền tiếp cận công lý của các chủ thể bị ảnh hưởng bởi quyết định điều chỉnh giá gói thầu.

3. Bên mời thầu tự ý phê duyệt điều chỉnh giá gói thầu vượt thẩm quyền sẽ chịu trách nhiệm pháp lý ra sao?

Việc bên mời thầu tự ý phê duyệt điều chỉnh giá gói thầu vượt thẩm quyền là hành vi vi phạm quy định về quản lý hoạt động đấu thầu và quản lý chi phí dự án. Hành vi này không chỉ làm sai lệch căn cứ tổ chức lựa chọn nhà thầu mà còn có thể ảnh hưởng đến tính cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm và hậu quả gây ra, chủ thể thực hiện hành vi có thể phải chịu trách nhiệm kỷ luật, trách nhiệm hành chính, trách nhiệm bồi thường thiệt hại hoặc thậm chí trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

• Kỷ luật trong quản lý dự án và đấu thầu
  • Trong trường hợp người thuộc bên mời thầu  tự ý điều chỉnh giá gói thầu mà không có thẩm quyền hoặc không đúng quy trình, họ có thể bị xử lý kỷ luật theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức, viên chức hoặc quy chế quản lý nội bộ của chủ đầu tư.
  • Theo Điều 17 và Điều 18 Luật Đấu thầu năm 2023, các hành vi vi phạm quy định về đấu thầu, bao gồm việc thực hiện các quyết định trái thẩm quyền làm sai lệch quá trình lựa chọn nhà thầu, đều bị nghiêm cấm và phải bị xử lý theo quy định của pháp luật.
• Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đấu thầu. 
  • Nếu hành vi điều chỉnh giá gói thầu vượt thẩm quyền làm ảnh hưởng đến quá trình lựa chọn nhà thầu hoặc gây sai lệch thông tin trong hồ sơ mời thầu, bên vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại Điều 32, Điều 37 Nghị định số 122/2021/NĐ-CP, trong đó quy định các hành vi vi phạm trong hoạt động đấu thầu như: Phê duyệt hoặc điều chỉnh nội dung liên quan đến đấu thầu không đúng thẩm quyền; Thực hiện các quyết định trái quy định dẫn đến làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu.
  • Hình thức xử phạt có thể bao gồm phạt tiền, buộc hủy hoặc điều chỉnh quyết định đã ban hành trái thẩm quyền, và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.
• Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
  • Nếu việc điều chỉnh giá gói thầu trái thẩm quyền gây thiệt hại cho nhà thầu hoặc cho ngân sách nhà nước (ví dụ làm tăng chi phí dự án, gây tổn thất tài chính hoặc làm phát sinh tranh chấp), chủ thể có lỗi có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng tại Điều 584 Bộ luật Dân sự năm 2015.
• Trách nhiệm hình sự trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng: 
  • Trong những trường hợp hành vi phê duyệt điều chỉnh giá gói thầu trái thẩm quyền được thực hiện có mục đích vụ lợi, thông thầu hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho Nhà nước, cá nhân có liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 222 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng. 

Việc bên mời thầu tự ý điều chỉnh giá gói thầu vượt thẩm quyền không chỉ vi phạm quy định của pháp luật đấu thầu mà còn có thể kéo theo nhiều hệ quả pháp lý nghiêm trọng. Vì vậy, trong thực tiễn quản lý dự án, việc tuân thủ đúng thẩm quyền phê duyệt và quy trình điều chỉnh là yêu cầu bắt buộc nhằm hạn chế rủi ro pháp lý và bảo đảm hiệu quả quản lý vốn đầu tư.

4. Nhà thầu kê khống chi phí để yêu cầu điều chỉnh giá gói thầu thì hậu quả và biện pháp xử lý thế nào?

Hành vi nhà thầu kê khống chi phí nhằm tạo căn cứ yêu cầu điều chỉnh giá gói thầu là hành vi vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc trung thực, minh bạch trong hoạt động đấu thầu và quản lý chi phí dự án. 

Việc cung cấp thông tin sai lệch về chi phí không chỉ làm sai lệch cơ sở xác định giá gói thầu mà còn có thể dẫn đến thất thoát vốn đầu tư, ảnh hưởng đến tính cạnh tranh và hiệu quả của quá trình lựa chọn nhà thầu. 

Thứ nhất, hậu quả pháp lý trong hoạt động đấu thầu

• Theo Điều 16 và Điều 17 Luật Đấu thầu năm 2023, các hành vi gian lận trong đấu thầu, bao gồm việc cung cấp thông tin không trung thực hoặc làm giả tài liệu trong hồ sơ liên quan đến đấu thầu, là hành vi bị nghiêm cấm. Nếu phát hiện nhà thầu kê khống chi phí để tác động đến việc điều chỉnh giá gói thầu, cơ quan có thẩm quyền có thể áp dụng các biện pháp như:
  • Loại bỏ hồ sơ dự thầu hoặc hủy kết quả lựa chọn nhà thầu nếu vi phạm được phát hiện trong quá trình đánh giá hồ sơ;
  • Hủy thầu hoặc chấm dứt hợp đồng nếu hành vi được phát hiện sau khi đã lựa chọn nhà thầu;
  • Cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong một thời hạn nhất định theo quy định của pháp luật về đấu thầu.

Thứ hai, xử phạt vi phạm hành chính

• Trường hợp hành vi kê khống chi phí chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, nhà thầu có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 38 Nghị định số 122/2021/NĐ-CP. 
• Các hình thức xử lý có thể bao gồm: Phạt tiền đối với hành vi cung cấp thông tin sai lệch hoặc không trung thực trong đấu thầu; Buộc hủy hoặc điều chỉnh các tài liệu, kết quả liên quan đến đấu thầu; Cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong một thời gian nhất định tùy theo mức độ vi phạm.

Thứ ba, trách nhiệm bồi thường thiệt hại

• Nếu việc kê khống chi phí dẫn đến thiệt hại cho chủ đầu tư, cơ quan nhà nước hoặc các nhà thầu khác, nhà thầu vi phạm có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, đặc biệt theo các quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do hành vi trái pháp luật.

Thứ tư, trách nhiệm hình sự trong trường hợp nghiêm trọng

• Trong trường hợp hành vi kê khống chi phí được thực hiện có chủ ý nhằm trục lợi hoặc gây thiệt hại lớn cho Nhà nước hoặc chủ đầu tư, cá nhân có liên quan có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 222 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng;

Có thể thấy, việc nhà thầu kê khống chi phí để yêu cầu điều chỉnh giá gói thầu không chỉ làm sai lệch cơ sở xác định chi phí mà còn có nguy cơ gây thất thoát ngân sách và làm suy giảm tính minh bạch của hoạt động đấu thầu. 

5. Điều chỉnh giá gói thầu nhiều lần một cách bất thường nhằm trục lợi có thể bị xử lý hành chính hay hình sự ra sao?

Trước hết, trong trường hợp hành vi vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cá nhân hoặc tổ chức liên quan có thể bị xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về đấu thầu. 

• Theo Điều 16 Luật Đấu thầu năm 2023, các hành vi bị cấm trong đấu thầu bao gồm việc gian lận, thông đồng hoặc can thiệp trái pháp luật làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu. Việc cố ý điều chỉnh giá gói thầu nhiều lần nhằm tạo lợi thế cho một nhà thầu hoặc làm sai lệch tính cạnh tranh của quá trình đấu thầu có thể được xem là một dạng hành vi can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu. 
• Theo Điều 37 Nghị định số 122/2021/NĐ-CP các hành vi gian lận trong đấu thầu có thể bị phạt tiền đến 300.000.000 đồng. Ngoài hình thức phạt tiền, cơ quan có thẩm quyền còn có thể áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc điều chỉnh hoặc hủy bỏ quyết định phê duyệt giá gói thầu trái pháp luật, đồng thời áp dụng biện pháp cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong một thời hạn nhất định theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, trong trường hợp hành vi điều chỉnh giá gói thầu nhiều lần nhằm trục lợi gây thiệt hại nghiêm trọng cho Nhà nước hoặc làm sai lệch kết quả đấu thầu, cá nhân thực hiện hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. 

• Cụ thể, theo Điều 222 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng, người nào thực hiện hành vi gian lận, thông thầu hoặc can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng trở lên có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. 

Như vậy, việc điều chỉnh giá gói thầu nhiều lần một cách bất thường không chỉ làm suy giảm tính minh bạch và cạnh tranh của hoạt động đấu thầu mà còn tiềm ẩn nguy cơ gây thất thoát ngân sách nhà nước. 

V. Bạn đang tìm một chuyên gia pháp lý uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến điều chỉnh giá gói thầu?

Nếu Quý khách có nhu cầu tư vấn các vấn đề có liên quan đến vấn đề nêu trên…. Hãy liên hệ ngay đến Công ty Luật TNHH Ngọc Phú để được tư vấn tận tình và nhanh chóng. Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.