Rủi ro pháp lý khi đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng

Trong thực tế, nhiều bên vẫn lựa chọn đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng do tin tưởng lẫn nhau hoặc muốn đẩy nhanh tiến độ dự án. Tuy nhiên, khi phát sinh mâu thuẫn về quyền sở hữu, vận hành hoặc phân chia lợi ích, việc thiếu chứng cứ bằng văn bản khiến quá trình giải quyết tranh chấp trở nên phức tạp. Không ít trường hợp một bên phủ nhận nội dung đã thỏa thuận, dẫn đến khó khăn trong việc chứng minh ý chí và phạm vi cam kết. Điều này làm gia tăng rủi ro pháp lý và thiệt hại tài chính cho các bên tham gia dự án BOO.

I. Rủi ro pháp lý phổ biến liên quan đến đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng

Việc đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, đặc biệt khi hợp đồng BOO thường gắn với dự án đầu tư có giá trị lớn, thời gian thực hiện dài và cơ cấu quyền - nghĩa vụ phức tạp. Khi không có văn bản ghi nhận, các bên sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh nội dung đã thỏa thuận, phạm vi cam kết cũng như thời điểm giao kết. Nếu phát sinh tranh chấp, việc một bên phủ nhận sự tồn tại hoặc nội dung của thỏa thuận miệng có thể khiến quá trình giải quyết kéo dài và bất lợi cho bên còn lại.

Bên cạnh đó, nhiều giao dịch trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng hoặc liên quan đến quyền sử dụng đất đòi hỏi phải được lập thành văn bản theo quy định pháp luật, thậm chí phải công chứng, chứng thực hoặc đăng ký. Thỏa thuận miệng có thể không đáp ứng điều kiện về hình thức và đứng trước nguy cơ bị tuyên vô hiệu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền, nghĩa vụ của các bên mà còn tác động đến khả năng huy động vốn, bảo lãnh và tính ổn định pháp lý của toàn bộ dự án BOO.

II. Tìm hiểu về đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng

Dưới đây là những phân tích nhằm làm rõ khái niệm, điều kiện áp dụng và các tình huống thực tế liên quan đến việc đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng.

1. Đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng có nghĩa là gì?

Theo điểm c khoản 16 Điều 3 và điểm c khoản 1 Điều 45 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020, hợp đồng Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh (Build - Own - Operate sau đây gọi là BOO) là một loại hợp đồng dự án PPP, theo đó nhà đầu tư được xây dựng công trình, sở hữu công trình sau khi hoàn thành và trực tiếp tổ chức vận hành, kinh doanh công trình đó trong thời hạn thỏa thuận. Khác với một số loại hợp đồng PPP khác, ở mô hình BOO, nhà đầu tư không phải chuyển giao công trình cho Nhà nước sau khi kết thúc thời hạn hợp đồng.

Điều khoản trong hợp đồng là các nội dung do các bên thỏa thuận nhằm xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự. Vì vậy, khi các bên đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng, đó là việc thống nhất bằng lời nói về các nội dung như phạm vi đầu tư, quyền sở hữu, cơ chế khai thác và phân chia lợi ích, nhưng chưa được ghi nhận bằng văn bản chính thức theo quy định pháp luật.

2. Khi nào các bên nên xem xét việc đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng thay vì viết?

Trên thực tế, hợp đồng BOO là loại hợp đồng dự án có giá trị lớn, thời hạn dài và chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật về đầu tư, xây dựng và PPP, nên về nguyên tắc không nên chỉ đồng ý điều khoản bằng miệng. Tuy nhiên, việc thỏa thuận miệng có thể xuất hiện trong giai đoạn tiền hợp đồng, như khi các bên trao đổi sơ bộ về định hướng hợp tác, nguyên tắc phân chia lợi ích hoặc điều chỉnh kỹ thuật nhỏ để kịp thời xử lý tình huống phát sinh.

Dù vậy, những nội dung cốt lõi như quyền sở hữu công trình, cơ chế tài chính, phân bổ rủi ro, thời hạn vận hành… bắt buộc nên được lập thành văn bản. Việc chỉ dựa vào sự đồng ý miệng trong các nội dung quan trọng của hợp đồng BOO tiềm ẩn rủi ro cao về hiệu lực và chứng minh khi xảy ra tranh chấp.

3. Làm thế nào để xác nhận một thỏa thuận đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng?

Hợp đồng miệng có giá trị pháp lý như hợp đồng bằng văn bản nhưng chỉ trong những trường hợp nhất định. Thỏa thuận miệng chỉ có hiệu lực khi đáp ứng đủ các điều kiện chung về giao dịch dân sự và không thuộc trường hợp luật bắt buộc phải lập thành văn bản căn cứ khoản 1 Điều 117 của Bộ luật Dân sự 2015.

Để hạn chế rủi ro, nếu đã có sự đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng, các bên nên nhanh chóng xác nhận lại bằng hình thức có thể chứng minh được, như: lập biên bản làm việc, gửi email xác nhận nội dung đã thống nhất, tin nhắn chính thức giữa người có thẩm quyền, hoặc ghi nhận trong phụ lục hợp đồng.

Ngoài ra, cần đảm bảo người tham gia thỏa thuận có đúng thẩm quyền đại diện theo pháp luật hoặc theo ủy quyền hợp lệ. Trong trường hợp phát sinh tranh chấp, các tài liệu, dữ liệu điện tử, bản ghi âm (nếu hợp pháp) hoặc lời khai của người làm chứng có thể được sử dụng làm chứng cứ, nhưng giá trị chứng minh thường không vững chắc bằng văn bản được ký kết chính thức.

4. Đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng có thể dẫn đến tranh chấp không?

Đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng có thể dẫn đến nguy cơ tranh chấp khá cao. Hợp đồng BOO là loại hợp đồng đầu tư có giá trị lớn, thời gian thực hiện kéo dài và liên quan đến quyền sở hữu, khai thác công trình cũng như cơ chế phân chia lợi ích phức tạp. Khi các điều khoản quan trọng chỉ được đồng ý bằng miệng, mỗi bên có thể hiểu và diễn giải nội dung thỏa thuận theo cách khác nhau, đặc biệt về phạm vi quyền, nghĩa vụ tài chính hoặc trách nhiệm khi phát sinh rủi ro.

Ngoài ra, nếu một bên phủ nhận việc đã từng đồng ý hoặc cho rằng nội dung bị hiểu sai, bên còn lại sẽ gặp khó khăn trong việc chứng minh sự tồn tại và nội dung cụ thể của thỏa thuận. Trong các dự án BOO, tranh chấp có thể kéo theo thiệt hại lớn về tài chính, đình trệ dự án, thậm chí ảnh hưởng đến quan hệ với cơ quan nhà nước và bên cho vay. Vì vậy, việc chỉ đồng ý điều khoản bằng miệng luôn tiềm ẩn nguy cơ tranh chấp nghiêm trọng và khó kiểm soát.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng

Tiếp theo, chúng ta sẽ xem xét các quy định pháp luật điều chỉnh hình thức, hiệu lực và thẩm quyền giải quyết tranh chấp đối với thỏa thuận miệng trong hợp đồng BOO.

1. Có yêu cầu nào về hình thức khi đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng không?

Theo Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 về hình thức giao dịch dân sự có thể được xác lập bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể, trừ trường hợp pháp luật quy định phải lập thành văn bản, có công chứng, chứng thực hoặc đăng ký. Tuy nhiên, đối với hợp đồng BOO - vốn là một dạng hợp đồng dự án PPP theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020 - pháp luật yêu cầu phải được lập thành văn bản và tuân thủ chặt chẽ về nội dung, thẩm quyền ký kết (điểm c Khoản 16 Điều 3 Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020). Vì vậy, việc chỉ đồng ý điều khoản bằng miệng thường không đáp ứng yêu cầu về hình thức đối với hợp đồng BOO chính thức.

2. Các bên đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng thì có tính pháp lý không?

Về nguyên tắc chung, nếu thỏa thuận miệng đáp ứng đủ điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự (chủ thể có năng lực, tự nguyện, mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm…), thì vẫn có thể được công nhận. Tuy nhiên, trong lĩnh vực PPP và dự án BOO, do pháp luật yêu cầu hợp đồng phải lập thành văn bản nên việc chỉ đồng ý bằng miệng đối với các điều khoản cốt lõi có thể không được công nhận hoặc có nguy cơ bị tuyên vô hiệu về hình thức. Ngoài ra, ngay cả khi không bị vô hiệu, giá trị chứng minh của thỏa thuận miệng cũng rất hạn chế khi xảy ra tranh chấp.

3. Cơ quan nào có quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng?

Trường hợp các bên không có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tranh chấp liên quan đến việc đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng sẽ thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân theo quy định tại khoản 3 Điều 26 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 là tranh chấp về giao dịch dân sự, hợp đồng dân sự.

Trường hợp các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tranh chấp sẽ được giải quyết tại Trọng tài thương mại theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010. Như vậy, thẩm quyền giải quyết phụ thuộc chủ yếu vào việc có hay không tồn tại thỏa thuận trọng tài hợp pháp giữa các bên.

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng

Cuối cùng, phần này sẽ giải đáp những câu hỏi thường gặp và lưu ý quan trọng để các bên hạn chế rủi ro khi chỉ đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng.

1. Có cần có sự chứng kiến của bên thứ ba khi đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng không?

Về nguyên tắc, pháp luật dân sự không bắt buộc phải có bên thứ ba chứng kiến khi các bên xác lập giao dịch bằng lời nói. Theo Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự có thể được xác lập bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể, trừ khi luật yêu cầu hình thức bắt buộc khác.

Tuy nhiên, đối với hợp đồng BOO là hợp đồng dự án PPP theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020, pháp luật yêu cầu phải lập thành văn bản. Vì vậy, dù có hay không có người làm chứng, việc chỉ đồng ý điều khoản bằng miệng vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn về hiệu lực và chứng minh. Trong thực tiễn, nếu đã phát sinh thỏa thuận miệng, sự chứng kiến của bên thứ ba có thể giúp tăng giá trị chứng minh khi xảy ra tranh chấp, nhưng không thể thay thế yêu cầu lập thành văn bản theo quy định pháp luật.

2. Các vấn đề gì có thể phát sinh khi đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng?

Khi các bên chỉ đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng, nhiều vấn đề pháp lý và thực tiễn có thể phát sinh. Trước hết là khó khăn trong việc chứng minh nội dung thỏa thuận, bởi không có tài liệu ghi nhận cụ thể về phạm vi quyền sở hữu, cơ chế vận hành, phân chia lợi nhuận hoặc phân bổ rủi ro. Nếu một bên phủ nhận hoặc diễn giải khác nội dung đã thống nhất, tranh chấp rất dễ xảy ra và việc chứng minh sẽ phụ thuộc vào chứng cứ gián tiếp.

Bên cạnh đó, do hợp đồng BOO là hợp đồng dự án PPP phải lập thành văn bản theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020, việc chỉ thỏa thuận miệng có thể dẫn đến nguy cơ vô hiệu về hình thức theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Điều này có thể kéo theo hệ quả như không được công nhận quyền, không được bảo vệ khi yêu cầu bồi thường, ảnh hưởng đến việc huy động vốn, ký kết với bên thứ ba hoặc thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan đến dự án.

3. Điều gì xảy ra nếu một bên phủ nhận việc đã đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng?

Nếu một bên phủ nhận việc đã đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng, bên còn lại sẽ phải chịu nghĩa vụ chứng minh sự tồn tại và nội dung của thỏa thuận đó khi xảy ra tranh chấp. Theo nguyên tắc về nghĩa vụ chứng minh tại Điều 91 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, đương sự đưa ra yêu cầu thì phải chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp. Trong trường hợp không có tài liệu, văn bản hoặc chứng cứ đủ mạnh, khả năng được Tòa án chấp nhận yêu cầu sẽ rất thấp.

Ngoài ra, vì hợp đồng BOO là hợp đồng dự án PPP phải lập thành văn bản theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020, việc chỉ thỏa thuận bằng miệng còn có thể bị xem là không đáp ứng điều kiện về hình thức. Khi đó, không chỉ khó chứng minh mà thỏa thuận còn có nguy cơ không được công nhận hiệu lực, dẫn đến thiệt hại về tài chính, đình trệ dự án và phát sinh trách nhiệm pháp lý phức tạp giữa các bên.

4. Việc đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng có thể bị chi phối bởi luật nào không?

Việc đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng có thể chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật khác nhau tùy vào tính chất của dự án và nội dung thỏa thuận. Trước hết, về nguyên tắc chung của giao dịch dân sự (hình thức, điều kiện có hiệu lực, vô hiệu…), vấn đề này được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015

Đồng thời, vì hợp đồng BOO là một loại hợp đồng dự án PPP, nên còn chịu sự điều chỉnh trực tiếp của Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020, trong đó quy định hợp đồng dự án phải được lập thành văn bản và tuân thủ trình tự, thủ tục chặt chẽ. Ngoài ra, tùy lĩnh vực cụ thể (xây dựng, đất đai, tài chính, đấu thầu…), các luật chuyên ngành liên quan cũng có thể chi phối nội dung và hiệu lực của thỏa thuận. Vì vậy, việc đồng ý bằng miệng trong hợp đồng BOO không chỉ chịu sự điều chỉnh của một luật duy nhất mà là tổng hòa của nhiều quy định pháp luật khác nhau.

5. Những rủi ro nào có thể xảy ra nếu chỉ dựa vào việc đồng ý miệng trong hợp đồng BOO?

Nếu chỉ dựa vào việc đồng ý miệng trong hợp đồng BOO, các bên có thể đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng:

• Nguy cơ vô hiệu về hình thức do hợp đồng BOO là hợp đồng dự án PPP bắt buộc phải lập thành văn bản.
• Khó chứng minh khi phát sinh tranh chấp, vì bên yêu cầu phải thực hiện nghĩa vụ chứng minh.
• Dễ xảy ra hiểu sai hoặc diễn giải khác nhau về phạm vi quyền sở hữu, cơ chế vận hành, phân chia lợi nhuận và phân bổ rủi ro.
• Không được bảo vệ đầy đủ quyền lợi nếu một bên phủ nhận nội dung đã thỏa thuận.
• Khó khăn trong huy động vốn, bảo lãnh hoặc ký kết với bên thứ ba do thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng.
• Nguy cơ đình trệ dự án và phát sinh thiệt hại tài chính lớn khi tranh chấp kéo dài hoặc thỏa thuận không được công nhận.

Đối với các dự án BOO có giá trị lớn và thời hạn dài, việc chỉ dựa vào sự đồng ý miệng tiềm ẩn thiệt hại tài chính và pháp lý rất lớn cho các bên tham gia.

V. Bạn đang tìm luật sư giỏi, uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng?

Khi phát sinh vướng mắc liên quan đến việc đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng, việc tham vấn luật sư am hiểu pháp luật về PPP, đầu tư và hợp đồng là yếu tố then chốt giúp nhà đầu tư và doanh nghiệp hạn chế rủi ro và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Đội ngũ luật sư tại NPLaw có kinh nghiệm thực tiễn trong việc:

• Rà soát toàn bộ hồ sơ, tài liệu, email, biên bản làm việc để đánh giá giá trị pháp lý của thỏa thuận miệng trong hợp đồng BOO.
• Tư vấn quy định pháp luật liên quan đến điều kiện có hiệu lực, hình thức hợp đồng dự án PPP và nguy cơ vô hiệu.
• Đề xuất phương án hợp thức hóa thỏa thuận đã thống nhất bằng miệng thông qua phụ lục hợp đồng, biên bản xác nhận hoặc ký kết lại theo đúng quy định.
• Hỗ trợ đàm phán, thương lượng khi một bên phủ nhận việc đã đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng.
• Đại diện khách hàng tham gia tố tụng tại Tòa án hoặc Trọng tài để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi phát sinh tranh chấp.

Trên đây là những thông tin mang tính tham khảo. Nếu doanh nghiệp hoặc nhà đầu tư đang gặp khó khăn hoặc cần tư vấn chuyên sâu liên quan đến đồng ý điều khoản trong hợp đồng BOO bằng miệng, vui lòng liên hệ NPLaw để được đội ngũ luật sư của chúng tôi trực tiếp hỗ trợ kịp thời và toàn diện.