Tìm hiểu nhà thầu yêu cầu thanh toán trước

Nhà thầu yêu cầu thanh toán trước là trường hợp thường gặp trong quá trình giao kết thực hiện hợp đồng thi công xây dựng. Cùng NPLaw tìm hiểu các quy định về việc nhà thầu yêu cầu thanh toán trước qua bài viết này nhé.

I. Giới thiệu các vấn đề liên quan đến nhà thầu yêu cầu thanh toán trước

Vấn đề nhà thầu yêu cầu thanh toán trước thường xảy ra trong quá trình giao kết thực hiện hợp đồng với chủ đầu tư, khi nhà thầu cần chi phí tạm ứng để triển khai dự án, do sự thiếu tin tưởng vào khả năng thanh toán của chủ đầu tư hoặc do những nguyên nhân khách quan hoặc chủ quan khác.

Việc yêu cầu thanh toán trước cần được thỏa thuận hoặc ghi nhận rõ ràng trong hợp đồng, tuân thủ các quy định của pháp luật về xây dựng, đấu thầu, đặc biệt là các quy định liên quan đến tạm ứng và thanh toán.

II. Tìm hiểu về nhà thầu yêu cầu thanh toán trước

Để hiểu rõ hơn về nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, lý do yêu cầu thanh toán trước cũng như xác định mức độ hợp lý khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, hãy cùng NPLaw theo dõi phân tích bên dưới.

1. Những lý do nào thường khiến nhà thầu yêu cầu thanh toán trước khi bắt đầu dự án?

Nhà thầu yêu cầu thanh toán trước khi bắt đầu thực hiện dự án xuất phát từ nhiều lý do khác nhau và đây cũng là trường hợp thường gặp khi giao kết hợp đồng giữa các bên, các lý do như sau:

• Trang trải chi phí ban đầu: Nhà thầu cần tiền để mua vật liệu, thuê nhân công và chi trả các chi phí khác để có thể bắt đầu dự án.
• Đảm bảo dòng tiền ổn định: Yêu cầu thanh toán trước giúp nhà thầu có nguồn tài chính duy trì hoạt động kinh doanh liên tục, đặc biệt là đối với các dự án lớn hoặc kéo dài.
• Phòng ngừa rủi ro: Để bảo vệ quyền lợi của mình, nhà thầu cần có các biện pháp phòng tránh rủi ro như chậm thanh toán hoặc tranh chấp sau này. Thanh toán trước giúp họ có thể chứng minh về tiến độ và chất lượng công việc.
• Đảm bảo uy tín và sự cam kết: Yêu cầu đặt cọc giúp nhà thầu xác nhận sự cam kết của chủ đầu tư và đảm bảo dự án sẽ không bị bỏ dở giữa chừng. 

Như vậy, việc yêu cầu thanh toán trước khi bắt đầu thực hiện dự án do một số lý do nêu trên, việc thanh toán trước là một biện pháp để đảm bảo sự ổn định cho cả hai bên trong quá trình hợp tác.

2. Làm thế nào để xác định mức độ hợp lý khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước?

Để xác định mức độ hợp lý khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, cần đánh giá dựa trên tính chất hợp đồng, mức độ rủi ro của dự án và tỷ lệ thanh toán trong hồ sơ mời thầu hoặc trong hợp đồng xây dựng. Tỷ lệ thanh toán trước hợp lý phụ thuộc vào loại hợp đồng, quy mô dự án và quy định của pháp luật. Theo đó:

• Để xác định mức độ hợp lý khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, cần dựa vào hợp đồng đã ký kết, các quy định pháp luật liên quan và các yếu tố thực tế của dự án. Yêu cầu thanh toán trước có thể hợp lý nếu nó được ghi rõ trong hợp đồng, tuân thủ quy định về hình thức và đồng tiền thanh toán, đồng thời phản ánh đúng quy mô và rủi ro của dự án.
• Xác định lý do nhà thầu đưa ra yêu cầu thanh toán trước. Đó có phải là nhu cầu hợp lý để chi trả chi phí vật liệu, nhân công, hoặc các chi phí khác cần thiết cho việc thực hiện dự án hay không?
• Phân tích mức độ rủi ro mà chủ đầu tư có thể gặp phải khi thanh toán trước. Liệu có rủi ro về việc nhà thầu chậm tiến độ, không hoàn thành công việc hoặc sử dụng sai mục đích số tiền đã nhận.
• Tình hình tài chính của chủ đầu tư: Nếu chủ đầu tư không đủ khả năng thanh toán hoặc có lịch sử thanh toán chậm trễ, yêu cầu thanh toán trước có thể hợp lý để đảm bảo nhà thầu không bị gián đoạn công việc.

Như vậy, để xác định mức độ hợp lý khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước cần đánh giá dựa trên các yếu tố trên.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến nhà thầu yêu cầu thanh toán trước

Tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan đến nhà thầu yêu cầu thanh toán trước là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định pháp luật Việt Nam có nhiều thay đổi thì việc hiểu và áp dụng đúng các quy định không phải là điều dễ dàng. 

Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về nhà thầu yêu cầu thanh toán trước theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, khách hàng cần lưu ý điều gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

- Theo Điều 144 Luật xây dựng 2014 sửa đổi bổ sung 2020 và Điều 19 Nghị định 37/2015/NĐ-CP, việc thanh toán hợp đồng xây dựng phải phù hợp với loại hợp đồng, giá hợp đồng và các điều kiện trong hợp đồng mà các bên đã ký kết. Khi thanh toán theo các thỏa thuận trong hợp đồng các bên không phải ký phụ lục hợp đồng, trừ trường hợp bổ sung công việc chưa có trong hợp đồng.

- Các bên hợp đồng thỏa thuận về phương thức thanh toán, thời gian thanh toán, hồ sơ thanh toán và điều kiện thanh toán. Đồng tiền sử dụng trong thanh toán hợp đồng xây dựng là Đồng Việt Nam; trường hợp sử dụng ngoại tệ để thanh toán do các bên hợp đồng thỏa thuận nhưng không trái với quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối.

- Chủ đầu tư cần đàm phán các điều khoản rõ ràng trong hợp đồng, đặc biệt là về quy trình thanh toán, bảo lãnh và chứng từ. Việc này giúp ràng buộc trách nhiệm của nhà thầu, giảm thiểu rủi ro và đảm bảo dự án được triển khai đúng tiến độ và chất lượng.

- Yêu cầu nhà thầu cung cấp thư bảo lãnh từ ngân hàng hoặc tổ chức tài chính khác để bảo đảm việc thực hiện hợp đồng, nhằm giảm thiểu rủi ro nếu nhà thầu không thực hiện đúng cam kết theo Điều 68 Luật đấu thầu 2023. Căn cứ quy mô, tính chất của gói thầu, giá trị bảo đảm thực hiện hợp đồng được quy định trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu theo mức xác định từ 2% đến 10% giá hợp đồng.

- Kiểm tra năng lực nhà thầu: Đảm bảo rằng nhà thầu có năng lực và kinh nghiệm phù hợp để thực hiện dự án, cũng như có đủ nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết. 

Như vậy, khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, khách hàng cần lưu ý các điều trên để bảo vệ quyền lợi của mình.

2. Có cần thiết phải có văn bản ghi nhận khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước không?

- Theo khoản 1, 2 Điều 144 Luật xây dựng 2014 sửa đổi bổ sung 2020, việc thanh toán hợp đồng xây dựng phải phù hợp với loại hợp đồng, giá hợp đồng và các điều kiện trong hợp đồng mà các bên đã ký kết. Các bên hợp đồng thỏa thuận về phương thức thanh toán, thời gian thanh toán, hồ sơ thanh toán và điều kiện thanh toán.

Đồng thời theo khoản 1 Điều 20 Nghị định 37/2015/NĐ-CP có quy định hồ sơ thanh toán (bao gồm cả biểu mẫu) phải được ghi rõ trong hợp đồng xây dựng và phải được bên giao thầu xác nhận. Đề nghị thanh toán của bên nhận thầu cần thể hiện các nội dung: Giá trị khối lượng hoàn thành theo hợp đồng, giá trị khối lượng các công việc phát sinh (nếu có), giảm trừ tiền tạm ứng, giá trị đề nghị thanh toán trong giai đoạn sau khi đã bù trừ các Khoản này có xác nhận của đại diện bên giao thầu và đại diện bên nhận thầu.

Như vậy, theo quy định trên, cần phải có văn bản ghi nhận khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước và thường được ghi nhận và thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng khi ký kết.

3. Có quy định nào yêu cầu nhà thầu phải thông báo lý do khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước không?

Theo điểm c khoản 1 Điều 113 Luật xây dựng 2014 sửa đổi bổ sung 2020 có quy định nhà thầu thi công xây dựng có quyền yêu cầu thanh toán giá trị khối lượng xây dựng hoàn thành theo đúng hợp đồng.\

Theo đó, không có quy định cụ thể theo pháp luật hiện hành về việc yêu cầu nhà thầu phải thông báo lý do khi yêu cầu thanh toán trước cho chủ đầu tư. Tuy nhiên, để yêu cầu thanh toán trước, nhà thầu cần trình bày cụ thể và đáp ứng các điều kiện mà chủ đầu tư hoặc bên mời thầu quy định trong hồ sơ mời thầu, hợp đồng xây dựng và các văn bản liên quan, bao gồm việc trình bày lý do và các tài liệu chứng minh cũng như biện pháp bảo đảm thực hiện hoặc hoàn thành dự án khi chủ đầu tư thanh toán trước.

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến nhà thầu yêu cầu thanh toán trước

Để hiểu rõ hơn về các quy định liên quan đến nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, sau đây là một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.

1.Nếu nhà thầu yêu cầu thanh toán trước nhưng không hoàn thành công việc, khách hàng có thể yêu cầu bồi thường không?

Theo khoản 3, 5 Điều 146 Luật xây dựng 2014 sửa đổi bổ sung 2020, bên nhận thầu phải bồi thường thiệt hại cho bên giao thầu trong các trường hợp sau:

• Chất lượng công việc không bảo đảm với thỏa thuận trong hợp đồng hoặc kéo dài thời hạn hoàn thành do lỗi của bên nhận thầu gây ra;
• Do nguyên nhân của bên nhận thầu dẫn tới gây thiệt hại cho người và tài sản trong thời hạn bảo hành.

Trường hợp một bên không thực hiện nghĩa vụ hợp đồng hoặc thực hiện nghĩa vụ hợp đồng không phù hợp với quy định thì sau khi thực hiện nghĩa vụ hoặc áp dụng biện pháp sửa chữa còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu bên kia còn bị những thiệt hại khác, mức bồi thường thiệt hại phải tương đương với mức tổn thất của bên kia.

Theo quy định nêu trên, khách hàng có thể yêu cầu bồi thường nếu nhà thầu yêu cầu thanh toán trước nhưng không hoàn thành công việc.

2.Các bên nên quy định rõ ràng điều gì trong hợp đồng về việc nhà thầu yêu cầu thanh toán trước?

Theo khoản 1 Điều 141 và khoản 2 Điều 144 Luật xây dựng 2014 sửa đổi bổ sung 2020, các bên hợp đồng thỏa thuận về phương thức thanh toán, thời gian thanh toán, hồ sơ thanh toán và điều kiện thanh toán. Trong trường hợp nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, các bên cần quy định rõ ràng các điều khoản chi tiết về việc thanh toán, cụ thể:

• Giá trị và tỷ lệ thanh toán trước: Xác định rõ giá trị hoặc tỷ lệ phần trăm (tính theo % giá hợp đồng) sẽ được thanh toán trước. Quy định rõ thời điểm thanh toán, ví dụ: ngay sau khi ký hợp đồng hoặc sau khi nhà thầu hoàn thành một giai đoạn công việc nhất định.
• Điều kiện thanh toán trước: Nêu rõ các điều kiện tiên quyết để được thanh toán, ví dụ: nhà thầu phải nộp bảo lãnh hợp đồng, đã cung cấp đủ giấy tờ, hoặc đã hoàn thành một số công việc ban đầu.
• Bảo đảm thực hiện hợp đồng: Nhà thầu có thể cần cung cấp một bảo lãnh tạm ứng để đảm bảo sẽ sử dụng khoản tiền này đúng mục đích cho công việc đã cam kết theo Điều 68 Luật đấu thầu 2023.
• Phương thức và hình thức thanh toán: Quy định rõ phương thức thanh toán là chuyển khoản hay tiền mặt và thông tin tài khoản ngân hàng của nhà thầu.
• Trách nhiệm bồi thường thiệt hại, phạt vi phạm hoặc thỏa thuận khác cần được quy định cụ thể khi một trong các bên vi phạm điều kiện thanh toán trước.

Như vậy, các bên nên quy định rõ ràng các điều khoản trên trong hợp đồng về việc nhà thầu yêu cầu thanh toán trước để làm căn cứ chứng minh khi xảy ra tranh chấp.

3.Những yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến quyết định của bên khách hàng khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước? Nếu bên khách hàng không đồng ý với yêu cầu của nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, họ cần làm gì?

- Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của khách hàng khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước bao gồm:

• Kinh nghiệm và lịch sử làm việc: Nhà thầu có kinh nghiệm lâu năm và uy tín thường được khách hàng tin tưởng hơn.
• Chất lượng công trình trước đây: Nếu khách hàng có thể xem xét các công trình trước đó mà nhà thầu đã thực hiện, điều này sẽ giúp họ đánh giá được năng lực thực tế.
• Năng lực tài chính: Nhà thầu có năng lực tài chính vững vàng sẽ ít có khả năng gặp khó khăn tài chính và bỏ ngang dự án.
• Tính ràng buộc pháp lý: Khách hàng sẽ xem xét mức độ ràng buộc pháp lý của hợp đồng để đảm bảo quyền lợi của mình.
• Khả năng chi trả: Khách hàng cần đánh giá xem họ có khả năng chi trả cho các khoản thanh toán trước theo yêu cầu của nhà thầu hay không.

- Nếu bên khách hàng không đồng ý với yêu cầu của nhà thầu yêu cầu thanh toán trước, trước hết họ cần đàm phán, thương lượng để giải quyết, cụ thể:

• Tìm hiểu nguyên nhân: Yêu cầu nhà thầu giải thích lý do vì sao họ yêu cầu thanh toán trước. Cùng nhau xem xét lại hợp đồng và các điều khoản thanh toán.
• Tìm giải pháp thay thế: Trao đổi lại với nhà thầu về việc điều chỉnh các điều khoản thanh toán để phù hợp hơn với cả hai bên, ví dụ như thay đổi các mốc thanh toán, hoặc bổ sung các ràng buộc về chất lượng công việc trước khi thanh toán.

Như vậy, yếu tố trên có ảnh hưởng đến quyết định của bên khách hàng khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước và các bên nên thương lượng, thỏa thuận lại khi khách hàng không đồng ý với yêu cầu của nhà thầu yêu cầu thanh toán trước.

4.Quy trình giải quyết tranh chấp nếu nhà thầu yêu cầu thanh toán trước nhưng không được chấp nhận là gì?

Theo khoản 8 Điều 146 Luật xây dựng 2014 sửa đổi bổ sung 2020, nguyên tắc và trình tự giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng được quy định như sau:

• Tôn trọng các thỏa thuận hợp đồng và các cam kết trong quá trình thực hiện hợp đồng, bảo đảm bình đẳng và hợp tác;
• Các bên hợp đồng có trách nhiệm tự thương lượng giải quyết tranh chấp. Trường hợp các bên hợp đồng không tự thương lượng được thì tranh chấp được giải quyết thông qua hòa giải, trọng tài thương mại hoặc tòa án theo quy định của pháp luật.

Theo đó, quy trình giải quyết tranh chấp nếu nhà thầu yêu cầu thanh toán trước nhưng không được chấp nhận bao gồm các bước chính:

- Thương lượng và đàm phán

• Trao đổi trực tiếp: Nhà thầu nên nhanh chóng liên hệ với chủ đầu tư để trao đổi, làm rõ lý do từ chối thanh toán.
• Gửi thông báo chính thức: Gửi thư yêu cầu thanh toán bằng văn bản, nêu rõ các khoản đã ký kết trong hợp đồng, thời hạn thanh toán, số tiền và thời gian chậm trả. Văn bản này sẽ là bằng chứng pháp lý quan trọng.
• Đưa ra các phương án hợp lý: Chuẩn bị sẵn các phương án thỏa hiệp có thể chấp nhận được để có thể đi đến một thỏa thuận trong buổi đàm phán.
• Lưu trữ hồ sơ: Ghi lại đầy đủ biên bản các cuộc họp và lưu trữ tất cả thư từ, tài liệu giao dịch. 

- Khởi kiện tại Tòa án hoặc Trọng tài thương mại: Trường hợp các bên hợp đồng không tự thương lượng được thì tranh chấp được giải quyết thông qua hòa giải, trọng tài thương mại hoặc tòa án, theo đó, cơ quan, tổ chức, cá nhân có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án (gọi chung là người khởi kiện) tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

Như vậy, quy trình giải quyết tranh chấp nếu nhà thầu yêu cầu thanh toán trước nhưng không được chấp nhận được thực hiện theo quy định trên.

5.Những rủi ro nào có thể xảy ra khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước cho dự án xây dựng?

Khi nhà thầu yêu cầu thanh toán trước cho dự án xây dựng, chủ đầu tư có thể gặp các rủi ro bao gồm:

Chất lượng công trình giảm sút: Nhà thầu có thể tìm cách giảm chi phí để tăng lợi nhuận, dẫn đến việc sử dụng vật liệu kém chất lượng hoặc quy trình thi công không đúng kỹ thuật, ảnh hưởng đến chất lượng và công năng của công trình sau này.

• Mất quyền kiểm soát: Việc thanh toán trước làm giảm sự phụ thuộc của nhà thầu vào chủ đầu tư, khiến nhà thầu có xu hướng ít chú ý đến ý kiến và kiểm soát của chủ đầu tư trong quá trình thực hiện dự án.
• Khó khăn trong việc chấm dứt hợp đồng: Nếu nhà thầu không hoàn thành công việc hoặc làm sai, chủ đầu tư sẽ gặp khó khăn hơn trong việc chấm dứt hợp đồng và thu hồi vốn, vì một phần lớn chi phí đã được thanh toán.
• Rủi ro tài chính từ nhà thầu: Nếu nhà thầu yêu cầu một khoản thanh toán ban đầu lớn có thể là dấu hiệu họ đang gặp khó khăn tài chính và cần tiền để bù đắp cho các dự án khác.
• Rủi ro về pháp lý: Một số điều khoản trong hợp đồng có thể không có lợi cho chủ đầu tư, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến thanh toán và trách nhiệm pháp lý nếu có tranh chấp.

Do đó, trước khi chấp nhận yêu cầu thanh toán trước của nhà thầu thì chủ đầu tư nên cân nhắc, tính toán cẩn thận về rủi ro phát sinh.

V. Bạn đang tìm luật sư giỏi, uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến nhà thầu yêu cầu thanh toán trước?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về nhà thầu yêu cầu thanh toán trước mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.